Ontbijt met De Tijd: Margrethe Vestager

©Dieter Telemans

Als EU-Commissaris voor Mededinging is ze de meest gevreesde vrouw in de zakenwereld. Maar het kantoor van Margrethe Vestager straalt ‘hygge’ uit. Ontbijt met De Tijd.

Iedereen moet zich hier welkom voelen, zeker als heikele thema’s op de agenda staan.
Margrethe Vestager
Europees Commissaris voor Mededinging

‘Ah, een van mijn favoriete merken!’ Met een ontwapenende glimlach neemt Margrethe Vestager (49) de chocolade van de Brusselse chocolatier Elisabeth in ontvangst die we voor haar hebben meegebracht. Naturel is Vestagers handelsmerk. Toen ze in november 2014 als kandidaat-lid van de Commissie haar hoorzitting in het Europees Parlement aanvatte, viel ze erdoor op. Ze wandelde binnen, nam een selfie, brak een reep chocolade en pareerde vervolgens drie uur lang in vlekkeloos Engels het spervuur aan vragen.

Met eenzelfde flair eiste ze woensdag dat Luxemburg 250 miljoen euro terugvordert van de Amerikaanse onlinereus Amazon wegens niet-betaalde belastingen. In één adem daagde ze de Ierse regering voor het Europees Hof van Justitie, omdat Dublin te weinig moeite doet om de door Vestager vernietigde 13 miljard euro aan fiscale gunsten terug te vragen van de Amerikaanse technologiegroep Apple.

Vestager deinst nergens voor terug. In juni smeerde ze de internetzoekgigant Google 2,4 miljard euro boete aan, de hoogste die de Europese Commissie ooit aan één bedrijf heeft opgelegd. Maar in haar knusse kantoor doet niets vermoeden dat we bij de meest gevreesde vrouw van Europa op bezoek zijn. De sofa’s, tapijten en ingelijste familiefoto’s maken de ruimte erg ‘hygge’, zoals de Deense gezelligheid wordt genoemd.

Open vizier

‘Iedereen moet zich welkom voelen, zeker als heikele thema’s op de agenda staan’, zegt Vestager, ons uitnodigend aan de lange vergadertafel centraal in haar kantoor. Aan deze tafel schoot Tim Cook, de CEO van Apple, vorig jaar uit zijn krammen tijdens een discussie over die beruchte 13 miljard euro.

Als we erover beginnen, reageert Vestager afgemeten, terwijl ze onverstoorbaar een mandarijn pelt. ‘Daar zeg ik niets over. Aan deze tafel wordt altijd met open vizier gesproken, maar je zal er de volgende dag niets over lezen in de krant.’

Die mix van openheid en discretie heeft Vestager van thuis meegekregen. Aan de keukentafel van haar ouders, lutherse predikanten op het platteland van Jutland die ook aan lokale politiek deden, ging het er net zo aan toe.

©Dieter Telemans

‘Mijn ouders hadden geen vaste uren, hun deur stond altijd open. Soms hoorde je in de vroege ochtend een auto over de steentjes van de oprit rijden. Dan klopte een vermoeide man aan die net vader was geworden. Dan weer rinkelde de telefoon ’s nachts, omdat iemand stervende was. Mensen kwamen ook advies vragen als ze wilden scheiden. Als kind begreep je dat je daar buitenshuis niets kon over vertellen, omdat mijn ouders het vertrouwen van de gemeenschap kregen.’

Vestager benadrukt dat haar ouders iedereen gelijk behandelden. ‘Ze leerden me dat je je nooit verheven mag voelen boven een ander vanwege van je positie, je macht of je geld.’ In een speech voor lutherse protestanten zei Vestager eens dat concurrentie reguleren in wezen draait rond het indijken van hebzucht. Komt wat ze nu doet in Europa daarop neer, op het toepassen van de moraal van haar ouders?

Angst

Vestager laat een theezakje in haar mok glijden. ‘Het is niet altijd hebzucht’, zegt ze. ‘Soms is het angst. Sommige bedrijven zijn bang uit de markt te worden geduwd en doen dingen die niet mogen. Maar hoe dan ook: als je een markt volledig vrij spel geeft, gaat uiteindelijk de wet van de jungle regeren. En krijg je monopolies en kartels. Als we willen dat de vrije markt echt ten dienste staat van de consument, moet de overheid soms tussenbeide komen.’

©Dieter Telemans

Vestager zette op haar 21ste haar eerste stappen in de Deense politiek, als lid van de liberalen. ‘Dat was allemaal heel veilig. Ik liep weinig risico om verkozen te worden. Aanvankelijk wilde ik vooral te weten komen of ik het leuk vond. Ik was nogal verlegen als kind. Maar als je dingen wil veranderen, moet je net met veel mensen praten en dus je verlegenheid overwinnen.’

Dat lukte. Op haar 29ste werd Vestager, zonder ooit te zijn verkozen, Deens minister van Onderwijs en Geestelijke Zaken, en dus de werkgever van haar ouders. Nadien volgden het leiderschap van de Deense liberalen en een periode als minister van Economie en Binnenlandse Zaken en Deens vicepremier.

Vandaag is Vestager de grande dame van de Europese Commissie. Terwijl de Griekse crisis, de opstand tegen de vrijhandel, de vluchtelingenproblemen, de sociale dumping en de brexit zowat elke commissaris tot een crisismanager degradeerden, lijkt zij als enige met volle gas haar eigen agenda door te duwen.

Ontnuchterend

‘Niet zo lang geleden had ik jullie misschien gelijk gegeven. Het aantreden van de nieuwe Amerikaanse president en de brexit hebben een ontnuchterend effect gehad op de Europese Unie, maar nu zie ik een hernieuwd enthousiasme. Kijk naar het werk over belastingen, of naar de plannen voor een digitale Europese markt en een energie-unie.’

Ondanks dat loyale en collegiale antwoord kan je er niet omheen dat Vestager opvallend meer en concretere resultaten kan voorleggen dan de rest van de Europese Commissie. Telkens als ze een kartel ontmantelt of een monopolist kortwiekt, dalen de prijzen voor consumenten snel. Ze glundert. ‘Vorig jaar hebben we de Europese klanten 14 tot 28 miljard euro bespaard, berekenden economen op ons directoraat-generaal. Het is een privilege om zo’n impact te hebben. Zo breng je Europa dichter bij de burger.’

Ik móét bedrijven afschrikken die zich kartelvorming in het hoofd halen.
Margrethe Vestager
Europees Comissaris voor Mededinging

Mogen we haar dan toch niet de ongekroonde koningin van de Europese Commissie noemen? ‘Ik ben republikein’, antwoordt ze kort, om vervolgens uit te leggen waarom ze verplicht is in de kijker te lopen. ‘Ik móét het verhaal vertellen. Ik móét de consumenten tonen dat we voor hen opkomen. Ik móét bedrijven afschrikken die zich kartelvorming in het hoofd halen.’

Kwaad bloed

Haar conflicten met Apple, Google en Amazon zetten ondertussen kwaad bloed in de Verenigde Staten. Ze zou Silicon Valley viseren uit jaloezie, omdat Europa zelf geen technologiereuzen heeft. ‘Ik neem die kritiek ernstig. Daarom heb ik statistici laten onderzoeken of in de duizenden zaken die we hebben behandeld enige vorm van voorkeursbehandeling waarneembaar is op basis van de herkomst van bedrijven. Ze hebben niets gevonden.’

©Dieter Telemans

Haar ongerustheid over de impact van big tech op onze privacy stopt Vestager niet weg. Ze heeft twee iPhones. Op haar professionele gebruikt ze Google, op haar persoonlijke staat een zoekmachine die geen persoonlijke data opslaat. ‘Ik wil niet volledig worden opgeslorpt door het Google-universum, zoals dat voor de meeste mensen wel geldt.’ Maken die twee telefoons ook deel uit van het politieke verhaal dat ze móét vertellen? ‘Ik wil vooral privacy voor mijn familie. Daarvoor dient die tweede iPhone.’

Een Facebook-pagina heeft Vestager wel, al was ze gealarmeerd toen ze de gebruiksvoorwaarden las. ‘Zelfs als iemand anders foto’s van mij post, behoren die aan Facebook toe. Het kan oldskool klinken, maar ik vind dat die foto’s van mij zijn. Veel mensen zijn erg genereus met data die ik als privé beschouw.’

Haar drie dochters denken daar totaal anders over, zegt ze. ‘Maar zij zijn geboren in een wereld vol sociale media. Ik ben de enige naar wie ze nog sms’jes sturen, omdat dat iets voor oude mensen is. (glimlacht) Een beetje triest, eigenlijk.’

Wonen in Brussel

Vestager woont in Elsene, zonder haar dochters en zonder haar echtgenoot, een wiskundeleraar in Kopenhagen. Met Brussel was het geen liefde op het eerste gezicht. ‘Mijn eerste indruk was... oh my god.’ Ze wijst naar de mistroostige Europese wijk onder ons. ‘Dat verkeer. Die architectuur, die - hoe zal ik het zeggen - uit wel erg veel stijlen bestaat. Maar beetje bij beetje ontdekte ik de marktjes, de parken en de verborgen parels, zoals het Museum van Elsene. Ik heb er weinig tijd voor, maar maak er een prioriteit van om buiten te komen in Brussel. Als je geen andere impulsen hebt dan je werk, neem je geen goede beslissingen.’

Haar gezin komt in het weekend vaak naar Brussel. En minstens één keer per maand vliegt Vestager over en weer naar Kopenhagen. Al zijn die reizen ook politiek gekleurd. ‘Wij hebben er decennia over gedaan om landen te integreren in de Europese Unie, nu moeten we Europa aanweziger maken in de lidstaten. Daarom hou ik minstens één keer per maand een persmeeting in Denemarken. Ik vind het belangrijk uit te leggen waar Europa mee bezig is. Ik spreek er ook met werkgevers, politici en vakbonden.’

©Dieter Telemans

Wat gaat ze de Denen vertellen over het Spaanse politiegeweld tijdens het Catalaanse referendum en het stilzwijgen van de Europese Commissie? Op automatische piloot schakelt Vestager over op de officiële ‘lines to take’ die de persdienst van de Commissie over elk thema klaar heeft. ‘De Commissie kan niets zeggen over wat in een lidstaat gebeurt. We spraken ons inderdaad wel uit over Polen, maar dat is een ander verhaal. De Spanjaarden beroepen zich op hun grondwet, in Polen ondermijnen ze hun grondwet door te sleutelen aan het grondwettelijk hof.’

Na een uur zit onze ontbijttijd erop. Vestager heeft de hele tijd met haar handen zitten te gesticuleren, ze heeft ons koffie bijgeschonken en voor zichzelf wat thee gezet. Maar meer dan een mandarijn en een puntje van een croissant heeft ze niet gegeten. Onze chocolade is onaangeroerd. ‘Vinden jullie het goed dat ik de rest van het ontbijt straks als brunch aan mijn team serveer? Dat zullen ze fijn vinden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud