analyse

Perfecte storm zet Europa klem in donkere dagen

Het veto van de Poolse en Hongaarse premiers Mateusz Morawiecki en Viktor Orban dreigt ook de Europese klimaatambities van tafel te blazen. ©EPA

Een brexit met hoogst onzekere afloop, een Pools-Hongaars veto dat alle lidstaten op zwart zaad zet voor het economisch herstel en tegelijk een existentiële breuklijn blootlegt, en onenigheid over de klimaatambities: dat zijn de ingrediënten voor een perfecte storm in Europa tijdens de donkere decemberdagen.

Na een lente vol corona-egoïsme en gesloten grenzen, leek Europa sinds de zomer op weg naar een herwonnen samenhorigheid. Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen stortte zich, met ruggensteun van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, op de succesvolle onderhandeling van vaccins voor de hele Unie. Die Europese hefboom drukt niet alleen de prijs van vaccins tot een niveau dat een land als België alleen nooit kan forceren, maar lijmde ook de onderlinge samenhorigheid.

Die positieve sfeer is in enkele weken tijd behoorlijk omgeslagen. Europa is veranderd in een vat van kommer en kwel, met weinig licht in de donkere dagen die er aankomen. De Europese top van 10 en 11 december moest de rol van de Europese Unie als wereldleider in het klimaatdebat bevestigen en Europa na het vertrek van de Britten op een pad zetten van 'strategische autonomie'. Kortom, Europa neerzetten als een wereldspeler die respect afdwingt.

In realiteit dreigt die Europese top er een van grote verdeeldheid te worden. Alle belangrijke gespreksonderwerpen - de Europese waarden, klimaatambities, centen voor herstel en de brexit - zijn probleemdossiers geworden met een hoog existentieel gehalte. Die combinatie leidt tot een perfecte storm.

Europese 'Gestapo'

In de onderhandelingen over een handelsakkoord met het Verenigd Koninkrijk zijn alle deadlines verstreken zonder zicht op een akkoord. Europees onderhandelaar Michel Barnier, die vrijdag opnieuw naar Londen toog voor overleg, kon de EU-ambassadeurs geen uitsluitsel geven over de slaagkansen. Vijf weken voor het Brits vertrek uit de Unie blijft het raden naar hoe hard de brexit wordt.

Intern zetten Polen en Hongarije de verdeeldheid op scherp. Warschau en Boedapest stelden twee weken geleden hun veto tegen een akkoord over de Europese begroting voor de komende zeven jaar en een herstelfonds, samen goed voor 1.820 miljard euro. Ze zijn niet tegen het geld, wel tegen een nieuw mechanisme dat de uitbetaling koppelt aan de eerbiediging van de rechtsstaat.

De premiers Mateusz Morawiecki en Viktor Orbán zetten donderdag de hakken nog meer in het zand en eisen een forse afzwakking van de tekst. De discussie neemt hallucinante vormen aan. Een Europarlementslid van Orbans Fidesz-partij, Tamas Deutsch, vergeleek het sanctiemechanisme met de Gestapo. Intussen tarten beide landen ook daadwerkelijk de rechtsstaat met een politiek van vrouwen aan de haard en de jacht op homo's en lesbiennes.

De overige 25 lidstaten willen evenmin toegeven, net omdat waarden zo fundamenteel zijn. Een strategie om de patstelling te doorbreken, is er niet. 'Het is tijd dat de Europese Volkspartij EVP het eigen huis op orde brengt,' zegt een hooggeplaatste EU-diplomaat. Maar Merkel aarzelt blijkbaar nog altijd om afstand te nemen van Orbán, het enfant terrible van 'haar' EVP.

Klimaat

Europa kijkt dus aan tegen zeer magere voorlopige twaalfden zonder bijkomende herstelcenten tegen 2021. Ook het klimaatdebat dreigt gegijzeld te worden. Europa wil het eens worden over een vermindering van de CO2-uitstoot met 55 procent tegen 2030. Met die ambitie wil Europa zich positioneren als wereldwijd klimaatleider in de aanloop naar de klimaattop in Glasgow volgend jaar.

Officieel hebben Polen en Hongarije geen probleem met die EU-doelstelling, maar ze stonden vroeger meermaals op de rem en zullen alle middelen aanwenden om hun balorige eisen binnen te halen. Bulgarije ligt nog dwars en ook België is formeel nog niet aan boord. De federale en regionale regeringen steunen de 55 procent, maar de N-VA en de Vlaamse regering doen voorlopig niet mee. Dat maakt dat ons land in de discussie op de EU-top nagenoeg geen stem zal hebben, laat staan dat het op tafel kan kloppen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud