Advertentie
analyse

Poetin rolt met spierballen in gascrisis

De Russische president Vladimir Poetin. ©REUTERS

Met de belofte van extra gasleveringen suste de Russische president Vladimir Poetin de blinde paniek op de energiemarkten. In een ruk zette hij de Europese afhankelijkheid van Russisch gas in de verf.

'Laten we nadenken over de mogelijke verhoging van het aanbod op de markt.' Met die ene zin wist president Poetin woensdag de prijzen op de oververhitte gasmarkt wat omlaag te duwen. Hij liet doorschemeren dat het Russische staatsgasbedrijf Gazprom bereid is de leveringen aan Europa op te krikken om de paniek te bezweren in de aanloop naar een mogelijk barre winter.

Met zijn geste wierp Poetin zich ruimhartig op als de redder in nood, al maakte hij niet duidelijk hoe concreet de hulp zal zijn. Veelzeggend was dat hij na zijn verlossende zin opmerkte: 'We moeten het voorzichtig aanpakken.' Het leek alsof Poetin duidelijk wou maken dat Rusland het tempo zal bepalen om een einde te maken aan de crisis, niet de westerse klanten.

De essentie

  • De Russische president Poetin kondigt een verhoging van de gasleveringen aan Europa aan.
  • Meerdere landen beschuldigen Moskou van marktmanipulatie door de gasexport te hebben verlaagd.
  • Met zijn geste wil Poetin vaart zetten achter de ingebruikname van de omstreden gaspijplijn Nord Stream 2.

Sommigen zagen in de uitgestoken hand een cynische zet omdat Rusland de gascrisis zou hebben veroorzaakt. Daar is Thijs Van de Graaf, een expert in energiebeleid en geopolitiek, het niet mee eens. 'De crisis is geen meesterplan van Poetin, maar het gevolg van een reeks factoren, zoals de economische heropleving na de coronapandemie en de lage voorraden door een late winterprik.'

Betrouwbare partner

Rusland werd de voorbije weken lang alle kanten onder druk gezet om extra gas te exporteren. De baas van het Internationaal Energieagentschap (IEA) zei donderdag dat Gazprom de uitvoer makkelijk met 15 procent kan optrekken. Eerder had het IEA al gezegd dat de gascrisis een uitgelezen kans was voor Rusland om te tonen dat het een betrouwbare partner is.

Je wilt toch niet meemaken dat van energie een wapen wordt gemaakt.
Jennifer Granholm.
Amerikaanse minister van Energie

Het wantrouwen over de Russische motieven is echter groot. Oekraïne leidt een peloton landen dat Moskou beschuldigt van marktmanipulatie. Ook de Amerikanen houden de zaak in de gaten. 'Je wilt toch niet meemaken dat van energie een wapen wordt gemaakt', zei minister van Energie Jennifer Granholm.

Rusland ontkent dat het de crisis aanwakkerde door minder gas te leveren. Poetin benadrukte dat Gazprom dit jaar afstevent op een recordexport naar Europa. 'De Russen zeggen dat ze hun contractuele verplichtingen nakomen', zegt Van de Graaf. 'Alleen was er even een onderbreking door het onderhoud aan de belangrijke Jamal-pijpleiding. Was dat een bewuste zet? Dat is onduidelijk.'

Langetermijncontracten

Poetin kaatste de bal woensdag terug. De Europese autoriteiten en energiebedrijven zijn volgens hem verantwoordelijk voor de gascrisis, omdat ze niet voor langetermijncontracten kiezen maar een voorkeur hebben voor de spotmarkt, met directe leveringen. 'Vandaag is het duidelijk dat die aanpak verkeerd is', zei de president. 'Ze hebben fouten gemaakt.'

De geste van Poetin was bedoeld om Nord Stream 2 in de verf te zetten.
Thijs Van de Graaf
Expert energiebeleid en geopolitiek

Het Westen vreest dat het Kremlin zijn dominante positie in de gasmarkt - Rusland is 's werelds grootste gasproducent - opnieuw inzet als geopolitiek wapen. In de winter van 2005-2006 sneed Gazprom al eens de gaslevering aan Europa af na een dispuut met Oekraïne, een cruciaal transitland. Het conflict viel niet toevallig samen met de Oekraïense toenadering tot de EU.

Oekraïne speelt ook in deze crisis een rol. Poetin kondigde aan dat Gazprom op korte termijn meer gas via de Oekraïense pijpleiding zal pompen. Volgens hem zal via die traditionele route meer gas dan contractueel vastgelegd stromen. Maar Poetin liet ook verstaan dat de oude transitroute op termijn ongeschikt is, wegens 'onrendabel' en vervuilend.

Nord Stream 2

De president schoof een alternatief naar voren: Nord Stream 2, de 1.244 kilometer lange gaspijpleiding door de Baltische Zee naar Duitsland. Die is volgens hem een pak milieuvriendelijker dan de Oekraïense route. 'De geste van Poetin was bedoeld om Nord Stream 2 in de verf te zetten', zegt Van de Graaf. Het project werd onlangs afgewerkt, maar is nog niet operationeel.

©REUTERS

Met zijn opmerking leek Poetin de gascrisis te gebruiken als drukkingsmiddel om Nord Stream 2 snel te activeren. Er is nog een vergunning nodig van de Duitse energieregulator. Dat kan maanden aanslepen. 'Een snelle ingebruikname van Nord Stream 2 zal aanzienlijk helpen de gasprijzen in Europa in evenwicht te brengen', zei Poetins woordvoerder onlangs.

Een normale leverancier zou de hoge gasprijzen gebruiken om de export te verhogen en geld te verdienen. De Noren doen dat. De Russen niet
Thijs Van de Graaf
Expert energiebeleid en geopolitiek

Rusland wil een blokkade van Nord Stream 2 vermijden. Door Amerikaanse sancties lagen de werken aan de pijpleiding lange tijd stil. Het project is omstreden omdat het wordt gezien als een symbool van de groeiende afhankelijkheid van Europa van Russische energie. Rusland is met een aandeel van 43 procent al de grootste leverancier in Europa. Dat cijfer zal nog stijgen.

Dat Moskou van de gascrisis profiteert om Nord Stream 2 te promoten, is volgens Van de Graaf glashelder. 'De gasleveringen zijn een instrument voor de geopolitieke doeleinden van het Kremlin. Een normale leverancier zou de hoge prijzen gebruiken om de export te verhogen en geld te verdienen. De Noren doen dat. De Russen niet.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud