Michel krijgt Polen niet mee in EU-klimaatplan

Europees Raadsvoorzitter Charles Michel begroette zijn opvolgster als Belgisch premier, Sophie Wilmès. ©BELGA

Op papier bereikten de EU-leiders in de nachtelijke uurtjes een 'akkoord' over een klimaatneutraal Europa tegen 2050. Maar in de praktijk is Polen niet mee. En dat is een probleem.

Polen zette de eerste Europese top van Charles Michel en premier Sophie Wilmès op zijn kop. Het eerste echte discussiepunt op de agenda van Michels eerste Europese top eindigde pas rond een uur in de nacht. Met een akkoord dat 'nog niet door Polen kan worden geïmplementeerd.

Die volgens Michel 'creatieve oplossingen die Europa nodig heeft, viel niet overal in goede aarde. Europa poetst zijn blazoen op, op de laatste dag van de klimaatconferentie in Madrid. Maar het is absoluut onduidelijk of Polen zich alsnog bekeert tot het Europese klimaatritme. Pas in juni komt de klimaatneutraliteit en de Poolse positie daarin opnieuw op de agenda van de Europese Raad.

Green Deal

Michel had zich in zijn uitnodigingsbrief voor zijn eerste Europese top bijzonder ambitieus getoond. Hij vroeg de Europese leiders een engagement aan te gaan om tegen 2050 netto geen CO2 meer uit te stoten. Hij wilde kost wat kost met een resultaat naar buiten komen op zijn eerste Europese top.

Die klimaatneutraliteit tegen de helft van deze eeuw is ook de drijvende kracht van de nieuwe Europese klimaatagenda, de Green Deal, die Commissievoorzitster Ursula von der Leyen woensdag heeft gepresenteerd. Von der Leyen had er donderdagnacht zelf totaal geen probleem mee dat Polen zich nog niet kan engageren voor die klimaatneutraliteit in 2050. Ze benadrukte dat de startpositie van Polen, met zijn vele bruinkoolmijnen, wel wat consideratie van de overige lidstaten verdient.

Ook de nieuwe Belgische premier Sophie Wilmès (MR) schaarde zich al van bij de start van de top achter die klimaatambitie. ‘De wetenschap, maar ook de jongeren op straat, hebben een duidelijk signaal gegeven.’

Oost versus west

Maar de toon van de discussie in de vergadering verhardde al snel. De drie Oost-Europese landen die al weken de ambities afremmen, Polen, Hongarije en Tsjechië, gingen nu helemaal dwarsliggen. De blokkering had betrekking op drie punten: het doel voor 2050, het geld voor de transitie en het statuut van kernenergie.

De drie Oost-Europese landen die al weken de klimaatambities afremmen, gingen gisteren helemaal dwarsliggen.

Tsjechië en Hongarije willen de garantie dat ze de overstap naar een klimaatneutraal Europa ook met kernenergie kunnen doen. Ook de Franse president Emmanuel Macron maakte plots een punt van en voor kernenergie. Met als gevolg dat in de conclusies van de top niet louter verwezen wordt naar het feit dat de 'energiemix' een nationale beslissing blijft, maar ook dat expliciet gezegd wordt dat sommige lidstaten daarvoor beroep doen op kernenergie. Ook dat is ongezien.

Maar vooral Polen stelde zich onverzoenlijk op. Het land, dat erg afhankelijk is van bruin- en steenkool, eist veel geld voor de transitie. Bovendien eiste Warschau tijd tot 2070 om klimaatneutraal te worden. De enige uitweg die Michel na uren praten had, was een akkoord afkloppen voor de EU als geheel, maar zonder zekerheid dat ook Polen zijn deel zou doen. Gisteren nog riep VN-secretaris-generaal Antonio Gutteres Europa op om de leiding te nemen in de wereld met de belofte om in 2050 klimaatneutraal te worden.

Unanimiteit

Michel beklemtoonde dat het akkoord er kwam 'zonder crisis of drama', een heel verschil met andere Europese toppen in het verleden. Het is ook niet de eerste keer dat Polen een klimaatdebat kidnapt. IN 2016 kostte het veel moeite om Warschau in te doen stemmen met de Europese ratificatie van het klimaatverdrag van Parijs.

Polen eiste toen eenparigheid voor die beslissing, die eigenlijk op het niveau van ministers van Milieu kon genomen worden, maar staakte te langen leste het verzet. De frustratie over de migratiedeal, die met meerderheid beslist was tegen Hongarije en enkele andere Oost-Europese landen speelt mee in het Poolse verzet.

Het risico is reëel dat Polen en Hongarije ook zullen eisen dat de belangrijke klimaatvoorstellen uit de Green Deal eenparig genomen genomen worden. Normaal zal de klimaatwet, die het proces naar een klimaatneutraal Europa in 2050 onomkeerbaar en afdwingbaar zal maken, in maart worden voorgesteld door de Commissie en volstaat de goedkeuring door een meerderheid in zowel het Europees Parlement als de raad van ministers.

Poolse inhaligheid

In de praktijk lopen de ambities in Europa voor 2050 nu al fel uiteen. Alleen al in België zijn er grote verschillen tussen de inspanningen die regio's beloven. Denemarken heeft zich al tot doel gesteld om de uitstoot tegen 2030 met 70 procent te verminderen. De weg naar nuluitstoot is vanaf dat punt een pak minder ver. Ook Zweden en Finland willen veel sneller gaan. Zij zullen wellicht het Poolse tekort compenseren.

Polen wilde niet alleen een uitzonderingsregime, maar tegelijk ook de volle pot krijgen om uit steenkool te gaan. Het transitiefonds van 100 miljard euro, waar meerdere landen hun zinnen op gezet hebben, zal dus niet volstaan. Von der Leyen beloofde in januari met de concrete plannen voor de financiering  van haar klimaatplan te komen.

Koppeling met centen

De Poolse inhaligheid werkte dan weer de krenterige landen zoals Nederland op de heupen. Dat het klimaatdebat intussen vermengd geraakt is met de discussie over de volgende Europese meerjarenbegroting voor de periode 2021-2027, maakte de impasse alleen maar groter. 

En omdat de EU-leiders pas in juni terugkomt op de Poolse klimaatpositie, lijkt ook het debat over de Europese begroting zolang geblokkeerd. Ze willen vermijden dat Polen aanstuurt op een grote financiering uit de EU-fondsen, terwijl er geen zekerheid is over enige klimaatambitie.

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n