Advertentie

Polen keurt omstreden mediawet goed

Duizenden Polen betoogden dinsdagavond voor 'wolne media' of persvrijheid. ©Agencja Gazeta via REUTERS

De rechts-nationalistische Poolse regering vergroot haar greep op de media. Een zoveelste clash met Europa dreigt, vervroegde verkiezingen ook.

De conservatieve regering van de Poolse premier Mateusz Morawiecki heeft woensdagavond, na een zeer tumultueuze stemming en met een nipte meerderheid, een omstreden mediawet door het lagerhuis geloodst. Die verbiedt dat niet-Europese bedrijven meerderheidsaandeelhouder zijn van Poolse mediaconcerns. Of de wet ook door de senaat raakt, waar de regering geen meerderheid heeft, valt te bezien, maar de controverse is er niet minder om.

De essentie

  • Het Poolse lagerhuis keurde een wet goed die verbiedt dat niet-Europese bedrijven meerderheidsaandeelhouder zijn van Poolse mediaconcerns.
  • Critici zien daarin een zoveelste demarche van de rechts-nationalistische PiS-partij om kritische stemmen monddood te maken.
  • Door het ontslag van de leider van een kleine coalitiepartner leidt PiS nu een minderheidskabinet, wat vervroegde verkiezingen dichterbij brengt.

Morawiecki verdedigt de wet als een buffer tegen inmenging van Rusland, China en Arabische landen. Critici zien er echter een zoveelste demarche in van zijn rechts-nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) om de democratische rechtsstaat in Polen uit te hollen en de persvrijheid aan banden te leggen.

De wet lijkt vooral de televisiezenders van de private TVN Group te viseren, die eigendom is van de Amerikaanse mediareus Discovery. Zijn licentie verloopt volgende maand, aanvragen die te verlengen worden al anderhalf jaar genegeerd.

TVN geldt als een van de weinige overgebleven kritische stemmen in het Poolse medialandschap, die geregeld de regering-Morawiecki irriteert met onthullingen over corruptie en belangenvermenging. De Poolse openbare omroep daarentegen is verveld tot een regeringsspreekbuis.

Vorig jaar kocht het staatsenergiebedrijf PKN Orlen ook 20 regionale kranten over van een Duitse uitgever, waarna het gros van de journalisten vervangen werd. Een fusie van commerciële concerns werd verboden. Sinds 2015, toen PiS opnieuw aan de macht kwam, is Polen op de lijst van Reporters Zonder Grenzen, die de persvrijheid meet, afgegleden van de 18de naar de 64ste plaats.

Europese deadline

De mediawet dreigt nog maar eens tot een clash te leiden tussen de Europese Unie en Polen, dat het Hongarije van Viktor Orban achternagaat als een lidstaat die de democratische grondbeginselen tart. Maandag verloopt een deadline die Brussel Warschau heeft opgelegd over de omstreden juridische hervormingen van de Poolse regering.

Die liet de leden van het hooggerechtshof vervangen door loyale rechters, die onder meer een uiterst conservatieve abortuswet goedkeurden. De recentste twistappel is de oprichting van een tuchtcollege in de schoot van het hooggerechtshof.

Het Europees Hof van Justitie eist de opschorting van dat disciplinair college, omdat het misbruikt kan worden om kritische rechters kalt te stellen. Het Poolse hof verwierp dat categoriek, al liet de regering-Morawiecki vorig weekend uit vrees voor Europese financiële sancties uitschijnen alsnog het tuchtcollege te zullen terugschroeven.

De mediawet veroorzaakt ook grote wrevel in de Verenigde Staten, een van de belangrijkste defensiepartners van de NAVO-lidstaat Polen. TVN-moeder Discovery geldt als een van de grootste Amerikaanse investeerders in het Oost-Europese land. 'Elke beslissing de wet te implementeren kan negatieve gevolgen hebben voor de defensie-, bedrijfs- en handelsbanden' tussen Polen en de VS, waarschuwden Republikeinse en Democratische senatoren vorige week in een gezamenlijke brief.

Elke beslissing deze wet te implementeren kan negatieve gevolgen hebben voor de defensie-, bedrijfs- en handelsbanden tussen de VS en Polen.
Amerikaanse senatoren

Minderheidskabinet

Tegelijk dreigt de mediawet de binnenlandse politieke machtsbasis van PiS op losse schroeven te zetten. Voor de parlementaire stemming ontsloeg Morawiecki zijn vicepremier Jaroslaw Gowin, de leider van de kleine, rechts-liberale coalitiepartij Porozumienie (Akkoord). Ook Gowin noemde de wet 'een ondermijning van de principes van vrije media'.

De mediawet is een terugkeer naar communistische tactieken. Deze regering is slechts voor een ding goed: ontslag nemen.
Donald Tusk
Pools oppositieleider en gewezen Europees president

Met kunst en vliegwerk kreeg PiS toch haar zin. Een succesvolle motie van de oppositie om de stemming uit te stellen werd overruled. Waarna een kleine oppositiepartij van de gewezen punker Pawel Kukiz bewerkt werd tot ze haar mening herzag en PiS aan de nodige stemmen hielp.

'Het parlement, vastgelijmd met de modder van corruptie en chantage, vergaat voor onze ogen', tweette gewezen premier en Europees president Donald Tusk, die onlangs zijn comeback als leider van het centrumrechtse, pro-Europese Burgerplatform aankondigde. 'Het kan nog een tijdje doorgaan, maar is niet langer in staat te regeren.'

Door het vertrek van de Akkoord-leden staat Morawiecki nu aan het hoofd van een minderheidscoalitie met een nog nationalistischer partij, die voor een exit uit de EU ijvert. Voor elke wetgeving zou de regering ad-hocstemmen moeten ronselen bij de oppositie. Dat voedt de geruchten dat PiS vervroegde verkiezingen zal uitschrijven. In de peilingen staat ze comfortabel aan kop, met zo'n 36 procent van de stemmen, al is het Burgerplatform van Tusk in opmars.

'Deze regering is slechts voor een ding goed: ontslag nemen', zei Tusk dinsdagavond, toen hij samen met duizenden landgenoten betoogde tegen de mediawet. Die laakte hij volmondig als 'een terugkeer naar communistische tactieken'.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud