Advertentie

Pools-Hongaarse clash met Europese rechtsorde escaleert

De Poolse president, Andrzej Duda, kust de hand van de voorzitster van het Pools grondwettelijk hof, Julia Przylebska. ©EPA

Een juridische clash tussen het Poolse grondwettelijk hof en het Europees Hof van Justitie zet het debat over de rechtsstaat in Europa op scherp. Is Warschau op weg naar de uitgang van de EU?

Het Europees gevecht met Polen en Hongarije over de eerbiediging van de rechtsstaat escaleert in sneltempo. Tegen beide landen lopen juridische procedures voor een falende democratie. Niet toevallig verzetten de twee landen zich tegen de mogelijkheid van financiële sancties - het inhouden van Europese subsidies - voor het tarten van de rechtsstaat.

De essentie

  • Het Europees Hof van Justitie eist de opschorting van de tuchtkamer voor rechters in Polen. De EU-rechters zien er een wapen voor politieke controle op de rechtspraak in.
  • Het Pools grondwettelijk hof bepaalde woensdag al dat het geen inmenging zal dulden van het Europees Hof van Justitie. Het politiek benoemde hof beroept zich daarbij op de Poolse grondwet.
  • Daarmee begint een juridische clash over wie voorrang heeft: Europees recht of de Poolse grondwet. In Europese kringen geldt die aanval op de Europese rechtsorde als een 'Polexit'.

Polen gaat nu een stap verder en stelt de Europese rechtsorde in vraag: primeert het Europees recht of de Poolse grondwet? Premier Mateusz Morawiecki vroeg de voorzitster van het eigen grondwettelijk hof, Julia Przylebska, het verdict te vellen dat de Europese rechters zich niet moeten inmengen in binnenlandse zaken.

Met binnenlandse zaken doelt Morawiecki op de controversiële Poolse tuchtkamer voor rechters. Rechters die een advies vragen aan het Europees Hof van Justitie of geboekstaafd staan als tegenstander van het regime worden aangepakt door de tuchtkamer. Die tuchtkamer huist in de schoot van het grondwettelijk hof. Voorzitster Przylebska is een 'goede vriendin' van Jaroslaw Kaczynski, de sterke man achter de regerende PiS-partij.

Het Europees Hof van Justitie oordeelde eerder al dat die tuchtkamer niet deugde, maar Polen verstrengde de tuchtregels intussen nog. Donderdag eisten de Europese rechters de opschorting van de activiteiten van de tuchtkamer . Ze volgden het standpunt van de Europese Commissie dat het systeem de deur openzet voor politieke controle en de onafhankelijkheid van de rechtspraak in gevaar brengt en 'het recht, of in sommige gevallen zelfs de plicht, om vragen aan het Europees Hof voor te leggen'.

Nu al is duidelijk dat het Europese arrest niet uitgevoerd zal worden. Woensdag had Przylebska het arrest al preventief ontmijnd met een eigen arrest: de uitspraken van het Europees Hof van Justitie over de tuchtkamer 'sporen niet' met de Poolse grondwet en hoeven dus niet te worden uitgevoerd.

Wie heeft voorrang?

Met de uitspraak lijkt Polen met één been uit de Europese rechtsorde te stappen, waar het Europees Hof van Justitie altijd het laatste woord heeft. Oud-rechters waarschuwden onlangs dat zo'n demarche een stap kan zijn 'op weg naar de uittreding uit de Europese Unie', een Polexit.

De Europese Commissie zal niet aarzelen om alle rechtsmiddelen uit de EU-verdragen te gebruiken om de uniforme toepassing en integriteit van de Europese wet te vrijwaren.
Mededeling Europese Commissie

Morawiecki had het grondwettelijk hof ook duidelijkheid gevraagd over wie voorrang heeft: de Poolse grondwet of het Europees recht. Die uitspraak wordt uitgesteld tot begin augustus. De Europese Commissie liet donderdag duidelijk verstaan dat niet te sollen valt met de uitvoering van arresten van het Europees Hof en dat Europees recht voorrang heeft op nationale wetgeving. 'De Commissie zal niet aarzelen om alle rechtsmiddelen uit de verdragen te gebruiken om de uniforme toepassing en integriteit van de Europese wet te vrijwaren.'

Inbreukprocedure

De Commissie begon donderdag ook een formele inbreukprocedure tegen Hongarije en Polen voor het overtreden van de regels voor gelijke rechten van holebi's. Hongarije wordt aangepakt voor de controversiële antiholebiwet en de verplichting om boeken met lgbt-content te labelen als een 'afwijkend genderpatroon'. Polen wrijft Europa 'een gebrek aan loyale samenwerking met de EU-instellingen aan' in het dispuut over lgbt-vrije zones. Nog een aanwijzing hoe diep het conflict snijdt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud