Advertentie

Poolse rechters stellen eigen wetten boven die van de EU

Burgers vrezen dat Polen de EU verlaat nu Warschau de basisbeginselen van de Europese samenwerking op de helling zet. ©Agencja Gazeta via REUTERS

Het Poolse grondwettelijk hof stelt in een politiek gemotiveerd arrest de basisprincipes van de Europese Unie en de voorrang van het Europees recht in vraag. Polen wil het arrest wellicht gebruiken in zijn conflict met de EU over centen.

De ruzie tussen Polen en de Europese Unie over de naleving van de waarden en rechtsregels escaleert. Het Poolse grondwettelijk hof noemt twee kernartikelen van de Europese verdragen 'onverenigbaar' met de Poolse grondwet. Het gaat om artikel 1, dat de oprichting van de Europese Unie behelst, en artikel 19, de bepaling over het Europees Hof van Justitie. Vrij vertaald vindt het Poolse grondwettelijk hof het niet kunnen dat Poolse rechters voorrang moeten geven aan Europees recht ten nadele van de Poolse grondwet en Poolse wetten naast zich neer kunnen leggen.

De Poolse rechters van het grondwettelijk hof zijn politiek benoemd. Ze zijn niet te vergelijken met de onafhankelijke grondwettelijke hoven in de andere lidstaten, zoals het Duitse Bundesverfassungsgericht. In de praktijk vormt het Poolse grondwettelijk hof een verlengde van de nationalistische PiS-regering. Het was de Poolse premier Mateusz Morawiecki die het grondwettelijk hof had gevraagd of het Europese recht boven het Poolse recht staat.

De essentie

  • De juridische clash tussen Polen en de Europese Unie escaleert. De ruzie gaat over wie voorrang heeft: de Poolse of de Europese rechtsorde?
  • Het Poolse grondwettelijk hof oordeelt dat Europa zich niet mag mengen in Poolse rechtspraak of de manier waarop de rechterlijke macht is georganiseerd.
  • Europa benadrukt de voorrang van het Europees recht en het EU-Hof van Justitie. De EU-rechters bereiden financiële sancties tegen Polen voor.
  • Het conflict verhoogt de druk op Europa om alle geldkranen voor Polen dicht te draaien.

Juridisch steekspel

Europa en Polen zitten al jaren verwikkeld in een juridisch steekspel over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in het land. De Poolse regering weigert de tuchtkamer te ontmantelen. Die bestraft rechters die kritisch zijn voor het beleid van de regering of een toetsing van de Europese regels vragen.

De Europese Commissie vroeg het EU-Hof van Justitie vorige maand om Polen in kort geding een dagelijkse dwangsom op te leggen tot de tuchtkamer is ontmanteld. De uitspraak van het Pools grondwettelijk hof werd afgelopen zomer meermaals uitgesteld.

Europees commissaris voor Justitie Didier Reynders reageerde donderdagavond verontrust op de nieuwe situatie. 'We willen geen afwijking op de Europese basisprincipes,' zei hij. 'De arresten van het Europees Hof van Justitie zijn bindend voor alle gerechtshoven. Het Europees recht heeft voorrang op de nationale wetgeving. Het Europees Hof van Justitie is de enige instantie die beslist of een nationale wet in lijn of in tegenspraak is met het Europees recht.'

Het Europees recht heeft voorrang op de nationale wetgeving.
Didier Reynders
Europees commissaris voor Justitie

Reynders benadrukt dat Europa instrumenten heeft om de voorrang van de Europese rechtsorde te herstellen. Hij doelt op de dwangsom die de EU-rechters zullen instellen. De voorbije maanden is gebleken dat Polen gevoelig is voor financiële sancties. De Europese Commissie dreigde ermee EU-subsidies te blokkeren voor Poolse regio's die zichzelf een lgbtq-vrije zone noemen. De ene na de andere Poolse conservatieve regio koos eieren voor zijn geld.

Pasmunt

Door de basisregels van de Europese samenwerking te tarten lijkt Warschau meer en meer op weg naar een polexit, een Pools vertrek uit de Europese Unie. Die optie kan verkeerd uitpakken, want een grote meerderheid van de Polen wil lid blijven van de Europese Unie.

De Europese instellingen staan onder grote druk om de geldkranen naar Polen dicht te draaien. De Poolse regering zal het nieuwe arrest allicht gebruiken om de EU onder druk te zetten. Het arrest wordt pas van toepassing na de publicatie. Het dient daarom mogelijk als een pasmunt in de aanslepende onderhandelingen over de 23,9 miljard euro Poolse subsidies uit het Europees herstelfonds.

'Beschermen rechten Poolse burgers hoogste prioriteit voor EU'

Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen is diep bezorgd over het arrest van het Poolse Grondwettelijk Hof. 'Het is onze hoogste prioriteit dat de rechten van Poolse burgers beschermd worden en dat de Poolse burgers de voordelen genieten die EU-lidmaatschap met zich meebrengen, net als alle Unieburgers', reageert ze.

Von der Leyen gaf de diensten van de Commissie de opdracht het arrest grondig en snel te analyseren, om snel te kunnen overgaan tot volgende stappen. Denk aan een nieuwe inbreukprocedure of andere maatregelen tegen Polen. Al wil bij de Commissie niemand op de zaken vooruitlopen.

'De EU is een gemeenschap van waarden en wetten', beklemtoont von der Leyen. 'Dat is wat onze Unie samenhoudt en haar sterk maakt. We zullen de grondbeginselen van de rechtsorde van de Unie in stand houden. Onze 450 miljoen Europeanen vertrouwen daarop.'

Bovendien moeten alle EU-burgers en bedrijven die zakendoen in Polen zeker zijn dat de Europese regels ook daar correct worden toegepast, benadrukt de Duitse. 'Inclusief de arresten van het Europees Hof van Justitie.' 'Hier hebben alle EU-lidstaten zich als leden van de EU toe verbonden. We zullen alle macht gebruiken die we op basis van de Verdragen hebben om dit te garanderen.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud