Puzzel Europese topjobs wordt slopende oefening

EVP'er Manfred Weber, de kandidaat van de Duitse bondskanselier Merkel als opvolger van Jean-Claude Juncker. ©EPA

Twee dagen na de Europese verkiezingen beraadden de Europese leiders zich over de uitslag van de Europese verkiezingen. De verdeling van de topfuncties lijkt moeilijker dan ooit.

Vijf Europese topjobs komen dit najaar vrij. Vier ervan zijn ‘chefsache’, benoemingen die op het hoogste niveau worden genomen: de opvolger van Raadsvoorzitter Donald Tusk, Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, Buitenlandchef Federica Mogherini en ECB-voorzitter Mario Draghi. Wie voorzitter wordt van het Europees Parlement is eigenlijk een zaak voor het halfrond alleen. Maar om de regionale, partijpolitieke evenwichten en de goede verhoudingen tussen mannen en vrouwen en kleine en grote landen in de puzzel te bewaren wordt de opvolger van Antonio Tajani mee opgenomen in het lijstje.

Tusk wil twee vrouwen

Namen wilden de Europese leiders nog niet noemen, al gonzen er in de coulissen natuurlijk tal van troonpretendenten. ‘Dit is een snuffelronde’, sust een diplomaat. Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk belooft wel een lijstje met een naam voor alle vijf de functies op de Europese top van 21 juni. 'Daar moeten minstens twee vrouwen in zitten', gaf Tusk aan. 

Het gebrek aan vrouwen in de top van de Europese instellingen is een oud zeer in Europa. In de Europese Commissie en de Europese Raad stond nog nooit een vrouw aan de top. In de Europese Centrale Bank maakt slechts een vrouw de dienst uit van het bestuur, de Duitse Sabine Lautenschläger. En als Jens Weidmann uiteindelijk op de stoel van Draghi terecht zou komen, moet die enige vrouw verplicht de plaat poetsen.

Er is immers geen plek voor twee Duitsers. De Italiaanse vicepremier Matteo Salvini eist bovendien een vaste Italiaanse plek op in de ECB. Normaal is een roulement voorzien van zowel de grote als de kleine landen in de eurozone.

Raad versus parlement

Voor de benoeming van de Commissievoorzitter is een meerderheid in het parlement nodig. Dat wil de regie naar zich toetrekken door het aanduiden van ‘spitzenkandidaten’. Dat zijn de boegbeelden van de verschillende politieke partijen die de stoel van Juncker ambiëren. Het concept van spitzenkandidaten werd in 2014 voor het eerst gebruikt en toen belandde Jean-Claude Juncker op de stoel van voorzitter van de Europese Commissie.

Dit precedent verklaart waarom de EU-chefs niet meteen de beuk zetten in het benoemingsproces. Een regelrecht gevecht tussen het parlement en de lidstaten over wie de volgende Commissievoorzitter benoemt, moet worden vermeden. 

'De nieuwe Commissievoorzitter heeft een meerderheid nodig in het Europees Parlement, en we weten allemaal hoe moeilijk dat is', grapte kanselier Angela Merkel. Ook de lidstaten kunnen zich niet veel dissidenten veroorloven. Elk van de benoemingen moet gesteund worden door minstens 21 lidstaten, die samen 65 procent vertegenwoordigen van de Europese bevolking.

Macron versus Merkel

De meeste fractieleiders van het Europees Parlement herhaalden in de aanloop naar de Europese top dat ze aan het systeem van partijspitsen vasthouden. Maar de liberale ALDE-fractie van Guy Verhofstadt distantieert zich van dat systeem, zolang er geen ‘transnationale’ lijsten zijn met kandidaten die in heel Europa campagne kunnen voeren.

De Franse president Emmanuel Macron, die zich met zijn En Marche bij Alde heeft aangesloten, zit ook op die lijn. De centrumrechtse EVP dumpte uiteindelijke de transnationale lijsten uit de nieuwe kieswet. Merkel deed op de top alvast een handreiking naar Macron en de liberalen: 'Het systeem van spitzenkandidaten heeft een toekomst, maar dan wel met transnationale lijsten.' Je kan de klok niet terugdraaien, voegde ze er veelbetekenend aan toe.

Manfred Weber

Voorlopig is het ieder voor zich in het parlement. De sociaaldemocraten steunen hun boegbeeld Frans Timmermans. De centrumrechtse EVP, de grootste politieke fractie met voorlopig 177 zitjes op 751, eist de stoel op voor haar Beierse spits Manfred Weber. De liberalen hebben ondanks hun bedenkingen zelf ook een kandidate voor de job van Juncker: commissaris voor Concurrentie Margrethe Vestager.

Macron zette van bij de start van de Europese top de zaken op scherp. Hij liet de naam van Vestager vallen, maar ook de brexitonderhandelaar Michel Barnier, een Fransman die een lidkaart van les Républicains (een lid van de EVP) op zak heeft, geniet de steun van de Franse president.

Frans Timmermans, de kandidaat-commissievoorzitter van de sociaaldemocraten. ©EPA

Over Weber, die nochtans de steun geniet van de Duitse kanselier Angela Merkel, zweeg Macron in alle talen. Wel benadrukte de Franse president de nood aan bestuurservaring van de kandidaat-opvolgers van Juncker. Weber mist een dergelijk cv; hij maakte carrière in het Europarlement.

Voor Merkel kan 'een gebrek aan bestuurservaring niet gezien worden als onbekwaam'. Ze wees er fijntjes op dat Martin Schulz, de sociaaldemocratische Duitser die in 2014 verloor van Juncker, eveneens enkel ervaring in het Europees parlement kon voorleggen. 

Wel is er buiten de EVP grote bezorgdheid over het totale gebrek aan charisma van Weber. We hebben aan het hoofd van de Commissie een krachtig politicus nodig in deze hectische tijden, en geen makke secretaris, merkt een diplomaat op.

Oost-Europeanen gezocht

Tusk gaat de komende maand overleggen met vertegenwoordigers van de drie belangrijkste politieke partijen om de benoemingspuzzel vorm te geven. Premier Charles Michel en de Nederlandse premier Mark Rutte zijn het aanspreekpunt voor de liberalen; de Spaanse premier Pedro Sanchez en zijn Portugese collega Antonio Costa voor de socialisten; de Let Krisjanis Karins en de Kroaat Andrej Plenkovic voor de EVP.

Raadsvoorzitter Donald Tusk hoopt de benoemingspuzzel tegen 21 juni rond te krijgen. Maar dat is volgens de meeste waarnemers een heel optimistische timing.

Pedro Sanchez, die bij de Europese verkiezingen een grote overwinning boekte, is een van de leiders rond de Europese tafel die meer invloed op het Europese toneel wenst. Hij schuift zijn minister van Buitenlandse Zaken Josep Borrell naar voren als Buitenlandchef. Andere socialisten zien die functie dan weer als de geschikte troostprijs voor de polyglot en diplomatenzoon Frans Timmermans.

De moeilijkste stukken in de puzzel zijn de Oost-Europeanen en de vrouwen. De Litouwse presidente Dalia Grybauskaite is, net als premier Charles Michel, aan het einde van haar mandaat. Ze wordt genoemd voor een topjob, maar ze ligt moeilijk wegens haar oorlogszuchtige taal tegen Rusland.

Ook de Bulgaarse Kristalina Georgieva, die aantrad in de Commissie-Juncker maar intussen vertrok naar de top van de Wereldbank, reist de Europese hoofdsteden rond om haar kandidatuur aan te prijzen. Zelfs IMF-topvrouw Christine Lagarde wordt genoemd.

Tusk hoopt de puzzel tegen de top van 21 juni rond te krijgen. Maar dat is volgens de meeste waarnemers een heel optimistische timing. In 2014 waren er twee extra Europese toppen nodig om een deal rond te krijgen. En toen was het een pak gemakkelijker: al na een dag was duidelijk dat Juncker een meerderheid had in het Europarlement. 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud