Rellen in Parijs bij één jaar 'gele hesjes'

Een manifestatie van de protestbeweging gele hesjes leidde in Parijs tot rellen en arrestaties

In een poging om de raadselachtige Franse protestbeweging te reanimeren, is Parijs opnieuw geconfronteerd met straatgeweld.

De Parijse prefectuur verbood vannamiddag aan de Place d'Italie een geplande manifestatie van les 'gilets jaunes'. De protestbeweging - die verwijst naar de veiligheidsvesten van bouwvakkers en arbeiders - kwam precies één jaar geleden met 300.000 mensen in heel Frankrijk op straat. Het begon daarvoor met piketten aan ronde punten.

Climax was een wereldwijd uitgezonden slagveld in de straten van Parijs. De beweging verloor nadien geleidelijk momentum, wat vandaag bleek. In Parijs en andere steden als Nantes, Marseille en Lyon kwamen hooguit een duizendtal mensen op straat. De Champs Elysees, waar een jaar geleden de sloophamer door ging, was verboden terrein. Toch kwam het op verschillende plekken tot geweld, met auto's die op hun dak zijn gelegd, straatkasseien die door winkelruiten gingen en brandende vuilnisbakken. Volgens de politie zijn een honderdtal arrestaties verricht. Aanstokers zouden onder meer leden van het extreemlinkse gewelddadige Black Block zijn, die ooit een reputatie opbouwden als stoottroepen in het massaprotest van de andersmondialisten. In de rest van Frankrijk was het rustiger.

©EPA

Flashback naar zaterdag 1 december 2018. Voor de derde zaterdag op rij protesteren Fransen in gele hesjes in Parijs. Rond 16 uur breken enkele demonstranten de deur open van het museum van de Arc de Triomphe, de triomfboog die de Champs-Élysées domineert. De prestigieuze boulevard is een slagveld van gebroken ramen, beschadigde gebouwen en brandende voertuigen.’ Brandt Parijs?’, vroegen de internationale media zich af. De gele hesjes stonden plots op de kaart. Een weekendje Parijs leek plots geen goed idee meer.

Vanaf het begin was de protestbeweging een raadsel. Ze was apolitiek en wilde de stem van het ‘vergeten Frankrijk’ laten horen. ‘Voor één keer kwam het protest niet van de straat maar van de baan. Voor een keer was het niet de stad die in opstand kwam, maar het platteland. Een participatieve democratie 2.0. Van sociale netwerken tot het wegennet. Ongezien. Overal diezelfde slogan: ‘Verlaag de prijzen en de minachting.’ Geen enkele beweging kon in de recente geschiedenis op een dergelijk enthousiasme rekenen’, schreef de journalist Jean-Marc Leclerc in een essay in Le Figaro.

Minachting

Niemand had de furie zien aankomen. Niet in de politiek, niet in vakbondskringen, niet in de academische wereld. De woede was opgeborreld door plannen om de dieselprijs te verhogen. Mensen die, wegens het gebrek aan openbaar vervoer, voor hun werk afhankelijk waren van de wagen, voelden zich extra geraakt. De prijsverhoging werd ook een symbool van de minachting die het ‘vergeten’ Frankrijk voelde vanwege Parijs en de andere metropolen. De gele hesjes vertolkten het diepe ongenoegen tegenover de centrale staat en de elite die Frankrijk bestuurt.

De geboorte  van het hesje

De gelehesjesbeweging is eerder toevallig ontstaan. Een Bretoen, Thibaud S., had op 23 oktober 2018 een Facebook-groep opgericht om te protesteren tegen de verhoging van de dieselprijs. Het idee werd opgepikt door de vrachtwagenchauffeur Eric Drouet, die voorstelde een betoging te organiseren. Hij had daarvoor al de groep La France en colère opgericht. Die Facebook-groep zou later centraal staan bij de organisatie van de manifestaties. Hij prikte 17 november 2018 als datum.

Gelijktijdig maakte Jacline Mouraud eenzelfde analyse in een videopost. Die zou in een mum van tijd 6 miljoen keer bekeken worden. Daarna kwam Frank Buhler. Hij riep mensen op het land ‘lam te leggen’ door wegen en rotondes te blokkeren. Buhler was gecontesteerd omdat hij in extreemrechtse kringen vertoefde, al maakte hij in zijn plannen geen politieke referentie.

Maar de echte geboorte van het hesje volgde op 24 oktober. Toen riep Ghislain Coutard in een videopost op om het gele hesje als teken van protest en solidariteit op het dashboard van de wagen te leggen. De video bleek een ongekend succes op de sociale media en de beweging had het symbool dat ze nodig had.

 

De Franse president Emmanuel Macron wist eerst geen blijf met dit onverhoedse protest. Na de oorlogstaferelen rond de Arc de Triomphe duurde het tien dagen voordat de president een antwoord had. Hij beloofde de strijd tegen de opwarming van de aarde te verzoenen met het gevecht van heel wat Fransen om elke maand de eindjes aan elkaar te knopen. De accijnsverhoging ging weer op de schop en Macron kondigde belastingverlagingen aan. Kostprijs: 10 miljard euro. Via de organisatie van een ‘groot debat’ zou hij ook naar de onvrede in Frankrijk luisteren. Maar de gele hesjes lieten zich niet sussen. Ze namen steeds vaker de president in het vizier. Sommige politieke partijen poogden de beweging te accapareren. Vergeefs. De gele hesjes bleven politiek ongrijpbaar.

Ze werden even zelfs een exportproduct. In Franstalig België kwam in het zog van de Franse gele hesjes ook een beweging op gang. Maar ongenoegen laat zich moeilijk exporteren en de Belgische tak van de hesjes verdween geruisloos onder de radar.

Geweld hoort erbij

Geweld hoorde bij de gele hesjes. Bij de manifestaties stonden de zogenaamde ‘black blocks’ geregeld vooraan: in het zwart geklede gemaskerde betogers die de confrontatie met de politie niet schuwden. De overheid reageerde met keiharde repressie. De ordetroepen grepen naar traangas en plastic kogels, met zwaargewonden als resultaat. Het geweld domineerde steeds meer de manifestaties, het leek soms het enige bindmiddel. Dat woog op de aanhang en het aantal manifestanten dat kwam opdagen. Op 16 maart 2019 was de Champs-Élysées andermaal een slagveld. Het bekende restaurant Le Fouquet’s werd kort en klein geslagen. De regering stelde prompt een betogingsverbod in voor de bekende boulevard en de ruime omgeving. In sommige steden zoals Bordeaux, Toulouse en Montpellier vormde zich ook een harde kern van manifestanten.

Voor een keer was het niet de stad die in opstand kwam, maar het platteland. Een participatieve democratie 2.0.
Jean-Marc Leclerc
journalist Le Figaro

Politiek raakte de impact van de gele hesjes steeds verder zoek. De beweging zonder leiders was zelf ook verdeeld. Twee lijsten getrokken door gele hesjes haalden bij de Europese verkiezingen in mei amper 1 procent van de stemmen.

Lakmoestest

Toch geloven de gele hesjes in hun wederopstanding. Die moet er vandaag komen, en wel op de Champs-Élysées. Via Facebook, het favoriete kanaal van de ‘gilets jaunes’, hebben al 11.500 mensen zich aangemeld. Maar het betogingsverbod zal het hen erg moeilijk maken. Er is ook een langzaamaanactie aangekondigd op de Parijse ‘périphérique’.

Het protest van vandaag is de lakmoestest voor de beweging. Kan ze nog mobiliseren of niet?

De grootste angst van de Franse regering, en zeker van president Macron, is dat de gele hesjes en de klassieke protestbewegingen uiteindelijk samen de strijd aangaan. Een test volgt op 5 december, als de metro in Parijs en de Franse spoorwegen plat gaan en er grote betogingen gepland staan tegen de pensioenhervorming van Macron. Als dan een breed protestfront ontstaat, krijgt de president het moeilijk in het tweede deel van zijn mandaat. Maar eerst moet vandaag blijken of de gelehesjesbeweging niet even snel verdwenen als opgekomen is. Eén ding is duidelijk: het ongenoegen is zeker niet weg.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect