analyse

Russische achtertuin baadt steeds meer in crisissfeer

Na de omstreden parlementsverkiezingen zondag is in Kirgizië, een ex-Sovjetstaat, volksprotest losgebarsten. Rusland kijkt voorlopig toe vanaf de zijlijn. ©EPA

Bijna drie decennia na de val van de Sovjet-Unie lijken ex-satellietstaten van Rusland almaar minder een baken van stabiliteit. Na het volksprotest in Wit-Rusland en de uitbraak van geweld tussen Armenië en Azerbeidzjan hangt nu ook een revolutionair sfeertje in Kirgizië. Hoelang blijft de Russische leider Vladimir Poetin aan de zijlijn staan?

Nu de herfst zijn intrede gedaan heeft op het noordelijke halfrond maken de Russen zich op voor een daling van de temperatuur. Letterlijk. Want figuurlijk wacht het land mogelijk een warm seizoen. In meer en meer staten in de Russische achtertuin duiken brandhaarden op.

De eerste gensters vlogen afgelopen zomer rond in Wit-Rusland. Al 26 jaar regeert Aleksander Loekasjenko die staat met ijzeren vuist. Na de omstreden presidentsrace op 9 augustus lijkt hij nog een verlengstuk te gaan breien aan zijn regime, tot woede van een groot deel van de bevolking. Met honderdduizenden komen ze al weken op straat om electorale fraude aan te klagen en het vertrek van hun leider te eisen.

Na twee decennia van relatieve rust sloeg de vlam eind september ook weer in de pan in Nagorno-Karabach. De zelfverklaarde republiek wordt vooral bevolkt door Armeniërs, maar Azerbeidzjan wil het gebied maar wat graag inlijven, met ruggensteun van Turkije. Al anderhalve week staan de twee partners van Moskou tegenover elkaar met getrokken wapens van Russische makelij.

Revolte in Kirgizië

Aan de lijst met revoltes in zijn achtertuin kan het Kremlin nu ook Kirgizië toevoegen. De parlementsverkiezingen zondag zijn uitgedraaid op een overweldigende zege voor twee partijen die president Sooronbaj Jeenbekov trouw zijn. Sindsdien bezetten duizenden burgers het parlement en de ambtswoning van het staatshoofd en bevrijdden ze diens twee politieke aartsrivalen uit de gevangenis.

De omstreden Wit-Russische leider Aleksander Loekasjenko. ©via REUTERS

De drie crisissen zijn onderling niet gelinkt. Maar de kiemen liggen wel bij de val van de Sovjet-Unie. Na de ineenstorting van de communistische staat in 1991 kwamen in heel wat oud-satellietgebieden autoritaire regimes aan de macht. En die laten zich, tot frustratie van (een deel van) de bevolking, niet zomaar aan de kant schuiven.

Daarnaast werkt de wat bizarre opdeling van de Sovjet-Unie conflicten nu en dan in de hand. Op meerdere plekken lopen landsgrenzen pal door gemeenschappen heen. Daardoor borrelen geregeld spanningen op tussen meerderheden en minderheden in oud-Sovjetgebied.

Poetin

De ontwikkelingen in zijn achtertuin zadelen Vladimir Poetin wellicht met meer besognes op dan hem lief is. Om meerdere redenen is de sterke man in Moskou vooral gebaat bij rust en stabiliteit in de ex-satellietstaten.

Niet alleen heeft Rusland militaire bases in Armenië, Wit-Rusland en Kirgizië. Die landen maken samen met Rusland, Kazachstan en Tadzjikistan ook deel uit van een militair bondgenootschap dat geschoeid is op NAVO-leest en een aanval op een van hen beschouwt als een offensief tegen allen. Voorts vormen Armenië, Wit-Rusland en Kirgizië met Kazachstan de Euraziatische Economische Ruimte, een door Rusland aangestuurde politieke, economische en handelsalliantie.

Geen interventie

Toch blijft de Russische reactie dezer dagen beperkt tot oproepen voor een bestand of een vreedzame oplossing voor de conflicten in Nagorno-Karabach, Kirgizië en Wit-Rusland. Van een openlijke, rechtstreekse interventie is voorlopig geen sprake.

Vooral in Georgië en Moldavië valt massaprotest niet uit te sluiten bij omstreden verkiezingen.
Livia Paggi
Politiek analist

Het contrast met de onrust in Oekraïne in 2014 en Georgië in 2008 kan moeilijk groter zijn. In die twee ex-Sovjetstaten greep Moskou binnen de kortste keren militair in. Een verrassing is dat verschil in aanpak niet. Destijds ging de strijd veel meer tussen pro-Russische en pro-Europese groepen. In de geschillen vandaag keert geen van de betrokken kampen Rusland de rug toe.

De hamvraag luidt hoelang Poetin de zijlijn afloopt. Het lijkt onwaarschijnlijk dat hij blijft toekijken als Turkije via het conflict rond Nagorno-Karabach de Russische hegemonie en diens rol als scheidsrechter op ex-Sovjetterrein ter discussie stelt.

Meer turbulentie

En wat als de turbulentie de komende tijd overslaat naar andere landen in de Russische invloedssfeer? Die kans is niet onbestaande volgens Livia Paggi, die voor bedrijven politieke risicoanalyses maakt over Rusland, de Kaukasus en Centraal-Azië. Ze wijst erop dat de Georgiërs op 31 oktober naar de stembus trekken. Een dag later volgt Moldavië en op 11 november is Tadzjikistan aan de beurt.

Poetins grootste vrees is wellicht dat de onrust uiteindelijk overslaat naar zijn land.

'Vooral in Georgië en Moldavië valt massaprotest niet uit te sluiten bij omstreden verkiezingen', zei ze in de Britse zakenkrant Financial Times. En in januari 2021 vindt een electorale strijd plaats in Kazachstan, waar met Noersoeltan Nazarbajev in maart vorig jaar nog zo'n autoritaire leider na 29 jaar bestuur een stap opzij deed.

Poetins grootste vrees is wellicht dat de onrust uiteindelijk overslaat naar zijn land. Hoewel de ex-KGB-agent na een grondwetswijziging tot 2036 aan de macht kan blijven, is zijn populariteit onder de bevolking getaand door de economische malaise. De toekomst zal uitwijzen of die onvrede over de levensomstandigheden ook in Rusland een voedingsbodem voor protest blijkt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud