analyse

'Rutte heeft de opmars van het populisme onvoldoende tegengehouden'

De Nederlandse premier Mark Rutte veroordeelde de rellen fel. ©AFP

Na de zware rellen van afgelopen weekend is de Nederlandse premier Mark Rutte niet van plan het coronabeleid af te zwakken. Volgens de politicoloog André Krouwel is het geweld zelfs een geschenk voor Rutte. 'Het is voor machthebbers altijd een goede zaak als een kleine club de boel bederft.'

'Dit heeft niets te maken met een strijd voor vrijheid', zei premier Rutte maandagochtend na de zware rellen van afgelopen weekend. In zeker elf steden en gemeenten braken onlusten uit na de invoering van de avondklok. Rutte veroordeelde het 'criminele geweld' en zei dat dat helemaal geen legitiem protest was tegen het Nederlandse coronabeleid.

De regering scherpte vorige week de maatregelen aan om de corona-epidemie af te remmen. Meest ingrijpend was de invoering van een avondklok, van 21 tot 4.30 uur. Het parlement ging pas akkoord na een lang debat, waarin veel politici lieten verstaan dat ze twijfels hadden. De maatregel ging zaterdag in en geldt tot 9 februari. Rutte zei niet van plan te zijn het beleid te versoepelen.

Op de eerste avond ging het al mis. In het vissersdorp Urk bekogelden tientallen jongeren zaterdag de politie en staken ze een coronateststraat in brand. Ook in het Limburgse Stein negeerden jongeren de avondklok, die ze bestempelden als 'een dictatuur'. Maar voor de rest bleef het relatief rustig, al schreef de politie wel 3.600 boetes uit.

Geweld en vernieling

De opstootjes in Urk en Stein waren slechts een voorproefje van de gewelddadige protesten op zondag. In Eindhoven en Amsterdam mondden betogingen tegen het coronabeleid uit in geweld en vernielingen. Elders in het land braken na de avondklok rellen uit, waarbij in Enschede zelfs een ziekenhuis werd aangevallen. De autoriteiten zetten de oproerpolitie in.

Tegelijk weet ik dat ik niet alleen sta, omdat 99 procent zich aan de maatregelen houdt.
Mark Rutte
Nederlands premier

Rutte veroordeelde maandag het geweld. 'Tegelijk weet ik dat ik niet alleen sta, omdat 99 procent zich aan de maatregelen houdt.' Volgens André Krouwel, een politicoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam, had de premier de juiste toon te pakken. 'Hij sprak terecht van een afwijkende kleine groep en hij probeert de legitimiteit ervan ook te ondergraven.'

Toch zit Krouwel niet helemaal op de lijn van Rutte. 'Hij speelt wel een beetje vals, want de afgelopen jaren heeft Rutte onvoldoende gedaan om de opmars van het populistische gedachtegoed tegen te houden dat de recente gewelddadige protesten voedde.' Door corona ontstond een donkere coalitie van samenzweringsadepten, antivaxers en extreemrechts, die grossierde in desinformatie via de sociale media.

Geplette middenklasse

Krouwel wijst op de brede onderstroom aan ongenoegen in de Nederlandse samenleving. 'Sinds de jaren 90 bestaat een 'geplette middenklasse', die zich economisch, sociaal en psychologisch kwetsbaar voelt. Die mensen vinden dat ze geen leuk leven meer hebben en dat ze minder hebben dan waar ze volgens henzelf recht op hebben. Die frustratie wakkert extremisme en agressie aan.'

Dit is zo'n extreme situatie dat het niet verbaast dat bij sommigen de stoppen doorslaan.
André Krouwel
Politicoloog Vrije Universiteit Amsterdam

De corona-epidemie heeft de kwetsbaarheid nog versneld. Krouwel: 'Het is duidelijk hoe snel alles kan wegvallen. Tot 40 procent van de Nederlanders verloor een deel van zijn inkomen en de onzekerheid bij de rest is groot. Daar komt dan bij dat de overheid ook leuke dingen verbiedt met zo'n avondklok. Dit is zo'n extreme situatie dat het niet verbaast dat bij sommigen de stoppen doorslaan.'

Volgens Hubert Bruls, de voorzitter van het Veiligheidsberaad van burgemeesters, wordt via sociale media opgeroepen tot nieuwe rellen en worden de komende dagen extra agenten de straat opgestuurd. Volgens hem had het geweld niets te maken met onvrede over de avondklok. 'De groepjes betogers die vreedzaam waren, werden overvleugeld door relschoppers', zei Bruls aan de krant NRC.

Politiek geweld

De gewelddadige rellen na de invoering van de avondklok zijn niet meteen het begin van een volksopstand. 'Pakweg 80 procent van de Nederlanders vindt het nog steeds goed om de regels netjes na te leven', relativeert Krouwel. 'En van de resterende 20 procent is slechts een heel kleine minderheid bereid geweld te gebruiken. Zo'n politiek geweld kan alle kracht uit het protest halen.'

Rutte trekt kiezers aan door rustig te blijven en geen uitzinnige dingen te doen.
André Krouwel
Politicoloog Vrije Universiteit Amsterdam

Rutte moet zich met andere woorden niet meteen zorgen maken, op iets minder dan twee maanden van de parlementsverkiezingen. Zijn partij VVD staat torenhoog in de peilingen. 'Dat betekent dat zelfs niet-VVD'ers overwegen op Rutte te stemmen', zegt Krouwel. 'Hij heeft niet alleen een premierbonus, maar ook een coronabonus. Rutte trekt kiezers aan door rustig te blijven en geen uitzinnige dingen te doen.'

In dat opzicht zijn de rellen een godsgeschenk voor Rutte, zegt Krouwel. 'Het is voor machthebbers altijd een goede zaak als een kleine club de boel bederft. Dan gaat het om een stelletje idioten van wie we ons niet veel moeten aantrekken. En dan kunnen we de onderliggende reden van de boosheid onder de mat vegen.' Het is een scenario dat Rutte past. 'Onze premier is meneer tefal, niets blijft aan hem kleven.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud