nieuwsanalyse

Rutte mikt na regeringsval voluit op vierde mandaat

De Nederlandse premier Mark Rutte trok vrijdag met de fiets naar koning Willem-Alexander om het ontslag van zijn derde kabinet toe te lichten. ©REUTERS

De Nederlandse regering is gevallen over de heksenjacht naar sociale fraude. Hoewel de affaire zich tijdens zijn tienjarig bewind afspeelde, ziet premier Mark Rutte geen bezwaar om op 17 maart naar een vierde mandaat te dingen. 'Ik was niet direct betrokken bij dit drama.'

Voor de tweede keer in zijn carrière slaagt Mark Rutte er niet in om met zijn bestuursploeg het einde van de legislatuur te halen. In 2012 sneuvelde zijn eerste regering - een minderheidskabinet van zijn rechts-liberale VVD met het christendemocratische CDA - na anderhalf jaar omdat de rechts-populistische gedoogpartner PVV zijn steun opzegde. Vrijdag struikelde Rutte III in de laatste rechte lijn naar de parlementsverkiezingen van 17 maart. Een doorgeslagen heksenjacht naar sociale fraude bleek de fatale horde voor de centrumrechtse vierpartijencoalitie.

Om het ontslag van zijn regering te duiden, greep Rutte vrijdag naar een citaat van een verre liberale voorganger, Pieter Cort van der Linden. 'De staat dringt de overmoedigen terug, beschermt de zwakken, verdeelt de risico's en stelt zich in het haastige gedrang aan allen tot gids', liet de Hagenees, die Nederland als premier uit de Eerste Wereldoorlog wist te houden, ooit optekenen.

Onrecht

Rutte stelde vast dat aan die norm niet is voldaan in het drama rond de kinderopvangtoeslagen, een affaire waarbij duizenden burgers ten onrechte als fraudeurs achternagezeten werden door de belastingdienst. 'De rechtsstaat moet burgers beschermen tegen de almachtige overheid. Dat is op een verschrikkelijke manier misgegaan. Op het politieke en juridische niveau zijn fouten gemaakt die ertoe leidden dat duizenden ouders onrecht is aangedaan, maar de politieke verantwoordelijkheid ligt bij het zittende kabinet.'

Uit het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie blijkt dat het hele systeem gefaald heeft.
Mark Rutte
Nederlandse premier

De 53-jarige VVD'er toog vrijdag naar koning Willem-Alexander om het ontslag van zijn regering aan te bieden. Tot de parlementsverkiezingen gaat de coalitie van de VVD, het CDA, het links-liberale D66 en de ChristenUnie voort als demissionair kabinet en blijft ze, 'in overleg met en met respect voor het parlement', de coronastrijd leiden.

De druk om op te stappen was immens, nadat een parlementaire onderzoekscommissie vlak voor Kerstmis een vernietigend rapport over de affaire presenteerde. 'Daaruit is gebleken dat het hele systeem gefaald heeft', zei de premier 'met grote schaamte' vast.

Financiële compensatie

Om een herhaling te voorkomen, stuurde Rutte III vrijdag een resem maatregelen naar het parlement. In de eerste plaats belooft het kabinet snel werk te maken van de financiële compensatie van de getroffen ouders. Daarnaast broedt het op een nieuw toeslagensysteem voor kinderopvang.

Voortaan worden alle stukken die tot een kabinetsbesluit leiden automatisch openbaar.
Mark Rutte
Nederlandse premier

'Ook de informatievoorziening gaat fundamenteel op de schop', garandeerde Rutte. Zo speelt hij in op de kritiek van de onderzoekscommissie dat de heksenjacht jarenlang onopgemerkt bleef omdat onvoldoende informatie doorstroomde naar het parlement en de pers. 'Twee instanties die een controlefunctie kunnen uitoefenen.'

'Voortaan worden alle stukken die tot een kabinetsbesluit leiden automatisch openbaar. Na elke ministerraad wordt ook een besluitenlijst met een politieke toelichting bezorgd', verzekerde Rutte vrijdag.

Rutte-doctrine

Rutte maakt zo een ommezwaai. Sinds hij in 2010 aantrad als premier betoogde hij steevast dat interne stukken die rondgaan voordat een besluit is genomen niet openbaar mogen worden. 'Anders kunnen ambtenaren en bewindslui niet meer vrijuit discussiëren.'

Ik heb nooit overwogen op te stappen als lijsttrekker. Als leider van een kabinet ben ik indirect de eindverantwoordelijke als er wat misgaat, maar ik was nooit direct betrokken bij deze zaak.
Mark Rutte
Nederlandse premier

Rutte was ervoor beducht sporen achter te laten die tegen hem gebruikt kunnen worden. Op zijn eigen kabinet waren verslagen van gesprekken zeldzaam. Buiten zijn ministerie gaf hij de voorkeur aan informele bijeenkomsten zonder notulist.

'Die Rutte-doctrine werkte de toeslagenaffaire in de hand', zei PVV-leider Geert Wilders vrijdag. In zijn ogen volstaat het aftreden van de regering niet. Hij riep Rutte op het voorbeeld te volgen van Lodewijk Asscher, de sociaaldemocraat die in Rutte II minister van Sociale Zaken was en terugtrad als PvdA-lijsttrekker.

Kiezer

De VVD'er is niet van plan gehoor te geven aan die oproep. 'Ik heb nooit overwogen op te stappen als lijsttrekker. Als leider van een kabinet ben ik indirect de eindverantwoordelijke als er wat misgaat, maar ik was nooit direct betrokken bij deze zaak. Of ik een vierde kans verdien als premier, beslist de kiezer op 17 maart.'

De kans dat Rutte opnieuw mag proberen een regering op de been te brengen, is niet onbestaande. Volgens peilingbureaus koerst de VVD nog altijd naar een recordaantal zetels en kan ze dubbel zo groot worden als Wilders' PVV.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud