‘Scenario van derde wereldoorlog is ondenkbaar'

'De NAVO zal alleen aan belang winnen' ©Hilz, Peter/Hollandse Hoogte

Het Oekraïense conflict heeft de wereld in een nieuwe Koude Oorlog gestort. ‘Maar die is niet te vergelijken met die van 40 jaar geleden’, zegt defensie-expert Ko Colijn. ‘We hebben nog niet het stadium van totale stuurloosheid bereikt.’

Het Oekraïense conflict lijkt weer in een nieuwe fase aanbeland. De pro-Russische rebellen in het oosten van het land slaagden er voor het eerst in weken in het Oekraïense regeringsleger een tik uit te delen. Ze wisten de zuidoostelijke stad Novoazovsk en de strategisch belangrijke berg Savur-Mohyla te veroveren op de troepen van president Petro Porosjenko.

De vraag rijst of ze dat in hun eentje konden klaren of hulp kregen van Russische soldaten. ‘Honderd procent zeker weet ik het niet, maar alles wijst erop dat de Russen aan de zijde van de rebellen vechten’, zegt Ko Colijn, defensie-expert van het Nederlandse instituut Clingendael. ‘En als Russische militairen meevechten in Oekraïne, is er zonder meer sprake van een invasie.’

Kan Rusland überhaupt nog betogen dat het zich niet mengt in Oekraïne na de arrestatie van zijn paratroepers eerder deze week?
Ko Colijn: ‘De Russen hebben dat op verschillende manieren proberen te verklaren. Aanvankelijk ontkenden ze dat soldaten opgepakt waren in Oekraïne. Daarna beweerden ze dat ze verdwaald waren en uiteindelijk klonk het dat dat wel vaker gebeurt. Maar ze gaven dus wel toe dat hun soldaten zich aan de verkeerde kant van de grens bevonden. Zelfs enkele tientallen kilometers. Daardoor hebben de Russen alle geloofwaardigheid verloren.’

Hoe belangrijk zijn de verovering van Novoazovsk en Savur-Mohyla strategisch gezien?
Colijn: ‘Het is de bedoeling het Oekraïense leger te splitsen. Dat kan een strijd op twee of drie fronten gewoon niet aan. Tegelijk willen de Russen wellicht nog eens testen wat de reactie van de NAVO is.’

Wat drijft Russisch president Vladimir Poetin?
Colijn: ‘Hij wil de Russische belangen in Oost-Oekraïne veiligstellen. Daarnaast poogt hij wellicht zijn positie te verstevigen met het oog op vredesoverleg met Porosjenko. Poetin lijkt hem te willen zeggen: ik geef je nog een kans om in te stemmen met een federalisering van Oekraïne en verregaande autonomie voor de oostelijke regio’s; doe je dat niet, dan stel ik je voor een voldongen feit en creëer ik over jouw grondgebied een corridor naar de Krim.’

Wat gaan de gevolgen zijn van die ontwikkelingen op het terrein?
Colijn: ‘Het klinkt misschien een beetje wrang, maar ik denk dat de eenheid in de NAVO alleen maar zal toenemen. De kansen dat de alliantie beslist permanent troepen te legeren in de Baltische staten en Polen, zijn ook behoorlijk gegroeid.’

Hoe gaat het Westen het best om met deze nieuwe situatie?
Colijn: ‘De Verenigde Staten en de Europese Unie zijn het aan zichzelf verplicht de sancties tegen Rusland op te voeren. Wellicht gaan ze in een tweede fase van Poetin eisen dat hij zijn troepen terugtrekt uit Oekraïne, mogelijk in ruil voor een verlichting van de sancties.’

Ziet u nog een uitweg uit de Oekraïense oorlog?
Colijn: ‘Het conflict kan nog verder escaleren. Maar niemand zit te wachten op een militaire confrontatie tussen Oost en West. Het is wachten tot een van de partijen in het Oekraïense conflict door de knieën gaat. Wellicht wordt Oekraïne het kind van de rekening. Amerikaanse deskundigen opperden al het op een akkoordje te gooien met Rusland. Scenario’s van een derde wereldoorlog zijn in elk geval ondenkbaar.’

U verwees al naar de NAVO. Volgende week vindt een top plaats in Wales. Wat mogen we verwachten?
Colijn: ‘Ik denk dat er een heel harde, eensluidende verklaring uit de bus kan komen. Tot nu toe was de NAVO verdeeld tussen landen die ver wilden gaan met de troepenopbouw in de Baltische staten en andere die op de rem gingen staan. In dat laatste kamp zat Duitsland. Maar ik denkt dat Berlijn zich nu ook bij de harde kern gaat aansluiten.’

Wat betekent dat voor de toekomst van de NAVO?
Colijn: ‘De alliantie gaat alleen aan belang winnen. Ze moet wel uitmaken hoe ze het bewuste artikel 5 gaat interpreteren. Hoe gaat ze in de toekomst om met niet-leden zoals Oekraïne als die aangevallen worden? Of met landen die lid zijn maar moeilijk te verdedigen zijn, zoals de Baltische staten?’

‘Bovendien moet de NAVO definiëren wat ze onder agressie verstaat. Vallen cyberaanvallen of hybride oorlogsvoering waaraan Rusland nu doet daar ook onder? Twee, drie jaar geleden wilde de NAVO daarover nog geen beslissing nemen. Nu dringt een besluit zich wel op. Want die nieuwe vormen van oorlogsvoering zijn tenslotte een manier om landen sluipenderwijs aan te vallen.’

Dreigen we af te glijden naar een nieuwe Koude Oorlog als de situatie verder escaleert?
Colijn: ‘We zitten al in een Koude Oorlog. Maar die is in niets te vergelijken met die van 40 jaar geleden. Toen verbonden de Verenigde Staten en Rusland alle dossiers aan elkaar. Dat is vandaag nog niet het geval. Het conflict in Oekraïne vergiftigt nog niet de samenwerking in andere internationale dossiers, zoals de crisis in Irak of het nucleaire overleg met Iran. Ik las zelfs dat de Amerikanen hun plannen voor verkenningsvluchten boven Syrië (met het oog op luchtaanvallen op stellingen van Islamitische Staat in Syrië, red.) via Rusland met de Syrische president Bashar al-Assad coördineren. Het stadium van totale stuurloosheid in de wereld hebben we dus nog niet bereikt.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect