Spaanse kamer stemt premier Rajoy weg

De Spaanse premier, Mariano Rajoy, nam vrijdag afscheid van zijn job na een vertrouwensstemming in de Spaanse kamer. ©REUTERS

De Spaanse kamer heeft de conservatieve premier Mariano Rajoy vrijdagvoormiddag ten val gebracht. De socialist Pedro Sánchez volgt hem op. De vraag is of die een stabiele regering op de been kan brengen.

In Spanje is vrijdagvoormiddag geschiedenis geschreven. Voor het eerst sinds de terugkeer van de democratie eind jaren 70 van de vorige eeuw is de kamer erin geslaagd een regeringsleider weg te stemmen.

Die weinig benijdenswaardige eer viel de conservatief Mariano Rajoy te beurt. Na 6,5 jaar moet hij zijn koffers pakken en de deur van La Moncloa, de ambtswoning van de Spaanse premier in Madrid, achter zich dichttrekken.

Gedoogsteun

Erg comfortabel zat de Galiciër de voorbije twee jaar al niet meer in het zadel. Want na de parlementsverkiezingen van december 2015 en juni 2016 moest hij met een minderheidsregering aan zijn tweede opeenvolgende mandaat beginnen.

Voor elk initiatief moest hij op zoek naar partners in het parlement. Meestal verleende het liberale Ciudadanos (Burgers) gedoogsteun.

Ook de gematigde Basken van de PNV reikten hem enkele keren de hand. Vorige week woensdag hielpen die vijf verkozenen Rajoy nog bij de goedkeuring van de begroting voor 2018.

Voeten op de grond

Tot vreugde van de premier. Die dacht voor de resterende twee jaar van zijn mandaat gebeiteld te zitten.

Maar een dag na het politieke succesje belandde Rajoy weer met de voeten op de grond. In een corruptiezaak rond leden van zijn conservatieve PP werden zware straffen uitgesproken.

Ook de PP kreeg een tik. De rechters stelden niet alleen vast dat de partij van Rajoy er jarenlang een geheime boekhouding op nahield. Ze veroordeelden haar ook tot de betaling van een boete omdat ze van illegale geldstromen geprofiteerd had. Bovendien trok de rechtbank de geloofwaardigheid van Rajoy's getuigenis in de corruptiezaak openlijk in twijfel.

Oproep tot ontslag

De uitspraak stak de Spaanse politiek in brand. Vrijwel alle partijen riepen de premier op onmiddellijk op te stappen. Maar die deed de corruptieaffaires rond zijn partij af als 'geïsoleerde gevallen' en 'zaken uit het verleden' en zag geen reden om gehoor te geven aan de oproepen van de oppositie.

Het is duidelijk dat de motie van wantrouwen voldoende steun heeft. Bijgevolg wordt Pedro Sánchez de nieuwe premier en ik wil hem als eerste feliciteren.
Mariano Rajoy
Spaanse premier

Integendeel. Hij poneerde dat het economisch herstel in Spanje in gevaar zou komen als hij ontslag zou nemen.

Voor de socialistische oppositie was de maat evenwel vol. Zij diende onmiddellijk een motie van wantrouwen in de kamer in. De afgelopen dagen ging ze naarstig op zoek naar steun om Rajoy ten val te brengen.

Steun nationalisten

Met succes. Vrijdag schaarden de anti-establishmentpartij Podemos (We kunnen) en kleinere regionale en nationalistische partijen uit Baskenland, Catalonië, Valencia en de Canarische Eilanden zich achter de motie. Meteen was het lot van Rajoy bezegeld.

De socialist Pedro Sánchez wordt vrijdag tot Spaans premier benoemd door koning Felipe VI. ©REUTERS

Vlak voor de stemming had de Galiciër nog even het woord genomen in de kamer. 'Het is duidelijk dat de motie van wantrouwen voldoende steun heeft. Bijgevolg wordt Pedro Sánchez de nieuwe premier en ik wil hem als eerste feliciteren', stak Rajoy van wal.

'Ik ben een democraat en dus zal ik het resultaat van de stemming respecteren maar ik kan me niet scharen achter de manier waarop alles verlopen is', ging hij voort. De conservatief zei vereerd te zijn Spanje te hebben mogen dienen.

'Het is een eer het land in een betere staat achter te laten dan waarin het aangetroffen heb', zei hij, impliciet snerend naar de socialistische partij die van 2004 tot 2011 aan de macht was. 'Wie weet kan mijn opvolger ooit hetzelfde zeggen. Ik hoop het voor Spanje.'

Diepe recessie

Tijdens zijn 6,5 jaar als premier voerde Rajoy onder druk van de Europese Unie zware bezuinigingen en hervormingen door. Die stortten Spanje in een diepe recessie, deden het werklozenleger aangroeien en duwden heel wat Spanjaarden in de armoede.

Maar de voorbije jaren kroop de vierde economie van de eurozone weer overeind. Spanje behoort bij de snelste groeiers van de EU en ook het aantal werklozen nam af. Maar vaak gaat het om tijdelijke, deeltijdse, slecht betaalde jobs, waardoor heel wat Spanjaarden nog altijd moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen.

Sánchez aan zet

Nu Rajoy weggestemd is door de kamer, volgt de socialist Pedro Sánchez hem op als premier. De Spaanse koning Felipe VI benoemt hem vrijdag officieel als zevende regeringsleider sinds de terugkeer van de democratie.

Het is een eer het land in een betere staat achter te laten dan waarin het aangetroffen heb. Wie weet kan mijn opvolger ooit hetzelfde zeggen. Ik hoop het voor Spanje.
Mariano Rajoy
Spaanse premier

De hamvraag luidt of de PSOE-leider een stabiele regering op de been kan brengen en efficiënt kan besturen. Zijn partij heeft immers slechts 84 van de 350 kamerzetels.

Sánchez zal dus voor elk initiatief op zoek moeten naar partners. Als hij bij de nationalisten aanklopt, eisen die ongetwijfeld wat in ruil voor hun steun. 

Nieuwe verkiezingen

Analisten houden er dan ook rekening mee dat de ploeg-Sánchez op korte termijn strandt. Nieuwe verkiezingen brengen onvermijdelijk politieke onzekerheid met zich mee.

Want in de peilingen haalt geen enkele partij een meerderheid. Ciudadanos flirt met 30 procent van de stemmen. De drie andere nationale partijen - de socialisten, de conservatieven en Podemos - schommelen rond 20 procent.

Een politieke crisis in de vierde economie van de eurozone kan Brussel missen als kiespijn op een moment dat het geconfronteerd wordt met de brexit, een handelsconflict met de Verenigde Staten en een regering van eurokritische populisten in Italië.

Omdat Spaanse partijen niet gewend zijn coalitieregeringen op de been te brengen, zouden formatiegesprekken wel eens lang kunnen aanslepen. Na de verkiezingen van december 2015 was de impasse compleet. Uiteindelijk moesten de Spanjaarden een half jaar later zelfs opnieuw naar de stembus.

Een herhaling van dat scenario is niet alleen voor Spanje maar ook voor Europa een nachtmerriescenario. Een politieke crisis in de vierde economie van de eurozone kan Brussel missen als kiespijn op een moment dat het geconfronteerd wordt met de brexit, een handelsconflict met de Verenigde Staten en een regering van eurokritische populisten in Italië.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect