Advertentie

SPD wint Duitse verkiezingen, maar wacht moeilijke formatie

De zege van de SPD is helemaal te danken aan Olaf Scholz. ©REUTERS

De Duitse sociaaldemocraten hebben na een nipte verkiezingszege de beste kaarten om de nieuwe regering te leiden. Maar ondanks het zware verlies claimt ook de CDU/CSU het kanselierschap. Het is uitkijken naar wat de groenen en de liberalen doen.

Na een lange en spannende verkiezingsnacht, waarbij de SPD lang nek aan nek lag met de CDU/CSU, is het verdict duidelijk. De sociaaldemocraten hebben de spannendste verkiezingen in decennia gewonnen met 25,7 procent. De CDU/CSU strandt op 24,1 procent. Op een verre derde plek eindigen de groenen met 14,8 procent.

Het was voor de eerste keer in lange tijd dat de SPD er bij verkiezingen nog eens op vooruitging. De zege was helemaal te danken aan Olaf Scholz. Met zijn rustige, wat saaie uitstraling en zijn imago van degelijk bestuurder wist hij heel wat kiezers te overtuigen die op zoek waren naar stabiliteit in het tijdperk na Angela Merkel.

Scholz claimde zondagavond al het kanselierschap. 'De kiezer heeft duidelijk voor verandering gekozen en vraagt dat de volgende bondskanselier Olaf Scholz heet.' Het leverde hem een uitzinnig applaus op tijdens de SPD-bijeenkomst in het Willy-Brandt-Haus. Later die avond herhaalde hij zijn ambitie om Merkel op te volgen.

Met dit resultaat kunnen we niet tevreden zijn.
Armin Laschet
CDU/CSU-lijsttrekker

Maar de christendemocraten geven de moed niet op, ook al haalde de Union haar slechtste resultaat ooit. De CDU/CSU deed het zondag bijna 10 procentpunten slechter dan in 2017, dat ook al een dieptepunt was. Het verlies was het dramatische eindpunt van een erbarmelijke verkiezingscampagne waarbij boegbeeld Armin Laschet nooit uit de verf kwam.

Handdoek in de ring

'Met dit resultaat kunnen we niet tevreden zijn', zei Laschet zondagavond op het podium in het Konrad-Adenauer-Haus. Maar hij weigerde de handdoek in de ring te gooien. 'Een stem voor de Union is een stem tegen een door links geleide regering', zei hij. 'Daarom zullen we alles doen om een regering onder leiding van Union op te zetten.'

Blijft de vraag wie als eerste aan zet mag komen om de formatie op gang te trekken: de SPD of de CDU/CSU. Doorgaans krijgt de grootste partij in de Bondsdag als eerste de kans. Maar dat is geen garantie op succes. Voor de verkiezingen benadrukten zowel christen- als de sociaaldemocraten al dat ook de tweede partij de bondskanselier kan leveren. Dat gebeurde in de jaren 70 bijvoorbeeld toen de SPD'er Helmut Schmidt de CDU/CSU buitenspel zette.

Horrorscenario

De opties voor de formateur zijn sowieso beperkt. Ofwel slaan de CDU/CSU en de SPD opnieuw de handen in elkaar, maar zo'n grote coalitie is een horrorscenario waarop niemand zit te wachten. En dan schieten er nog twee driepartijencoalities over, waarbij de groenen en de liberalen in een regering stappen onder leiding van ofwel de CDU/CSU ofwel de SPD.

We wilden meer. We hebben fouten gemaakt, ook ikzelf.
Annalena Baerbock
Lijsttrekker groenen

De groenen lijken zeker van een regeringsdeelname, al scoorden ze een pak onder de verwachtingen. Afgelopen voorjaar stond de partij zelfs op kop in de peilingen en droomde ze van het kanselierschap. 'We wilden meer', gaf kandidaat-kanselier Annalena Baerbock toe. 'We hebben fouten gemaakt, ook ikzelf.' Baerbock raakte in opspraak wegens vermeend plagiaat en een opgepoetst cv.

Ook de liberale FDP maakt zich klaar voor regeringsdeelname. De partij van Christian Lindner deed het met 11,5 procent iets beter dan in 2017. En meer nog dan de groenen speelt de FDP de rol van kingmaker, met een duidelijke voorkeur voor een Jamaicacoalitie, met de CDU/CSU en de groenen. 'De FDP heeft de grootste gelijkenissen met de CDU/CSU', zei Lindner in het kopstukkendebat op ARD.

Linkervleugel

Als de SPD aan zet komt, is het de vraag of de liberalen met twee linkse partijen zullen samengaan. Scholz geldt weliswaar als een gematigde sociaaldemocraat, maar hij heeft in de partij af te rekenen met een felle linkervleugel. Tijdens de campagne hield de linkerflank van de SPD zich opvallend koest. Maar het is niet uitgesloten dat die na de verkiezingen druk zal uitoefenen op Scholz.

De FDP heeft de grootste gelijkenissen met de CDU/CSU.
Christian Lindner
Lijsttrekker FDP

'De FPD is bereid haar verantwoordelijkheid op te nemen', zei Lindner. Dat was een impliciete verwijzing naar het coalitieoverleg in 2017. Toen blies de FDP onderhandelingen met de CDU/CSU en de groenen op, wat hem op felle kritiek kwam te staan. Hij zou zijn eigen belang boven 's lands belang hebben gesteld.

Door het onderhandelingsmanoeuvre van Lindner vier jaar geleden sleepte de formatie toen maandenlang aan. Zolang mag het ditmaal niet duren, klonk het zondagavond bij het kopstukkendebat, de zogenaamde Elefantenrunde. Gemikt wordt op een nieuwe regering tegen Kerstmis, zei Scholz. 'Er komt geen nieuwjaarstoespraak meer van Merkel.'

Die Linke haalt toch enkele zitjes binnen

Die Linke, die geldt als de meest linkse partij in het parlement, krijgt toch een plek in de Bondsdag, ook als ze de kiesdrempel niet haalt. Duitse media berichten dat zeker drie parlementsleden van de partij rechtstreeks zijn verkozen in hun kiesdistricten.

Duitse partijen komen in principe alleen in het parlement als ze minstens 5 procent van de stemmen krijgen. Die Linke blijft in voorlopige uitslagen steken op 4,9 procent.

Het Duitse kiessysteem voorziet echter nog in een tweede weg voor partijen die de kiesdrempel niet halen. Duitsers stemmen twee keer: rechtstreeks op een kandidaat in hun kiesdistrict en op een landelijke partijlijst. Dat systeem garandeert dat alle kiesdistricten zijn vertegenwoordigd in het parlement. Een partij met minstens drie rechtstreeks gekozen kandidaten is verzekerd van een plek in de Bondsdag.

Volgens Der Spiegel maakten twee kandidaten in Berlijn en een in Leipzig het waar. De socialisten profiteerden in 1994 al eens van die regeling. PDS, een voorloper van de huidige partij, kreeg toen maar 4,4 procent van de stemmen. Toch belandde ze met vier rechtstreeks verkozen kandidaten alsnog in het Lagerhuis van het Duitse parlement.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud