analyse

Spierballengerol in geopolitiek kruitvat

In de oostelijke Middellandse Zee houden Griekenland, Cyprus, Frankrijk en Italië deze week drie dagen gezamenlijke militaire oefeningen. ©AFP

De oostelijke Middellandse Zee is uitgegroeid tot een geopolitiek kruitvat. De energiehonger van Turkije, Griekenland, Cyprus, Israël en enkele Arabische landen voedt de spanningen. Op de achtergrond speelt de rivaliteit in andere regionale conflicten.

Wie dezer dagen satellietbeelden bekijkt van de maritieme activiteit in de oostelijke Middellandse Zee zal flink wat manoeuvres waarnemen. Dinsdag voerden de Griekse en de Turkse marine op een boogscheut van elkaar operaties uit. Woensdag gaven Grieken, Cyprioten, Fransen en Italianen het startschot voor drie dagen gezamenlijke oefeningen ten zuiden en zuidwesten van Cyprus.

Het tijdstip en de locatie zijn niet lukraak gekozen. Het gebied vormt de inzet van een krachtmeting tussen Athene en Ankara sinds Turks president Recep Tayyip Erdogan op 10 augustus een onderzoeksschip met militaire escorte naar de zone stuurde. De opdracht: nagaan of er energiereserves zitten.

De rechtse regering van Grieks premier Kyriakos Mitsotakis maakt, geruggensteund door Frans president Emmanuel Macron en zijn equipe, gewag van een illegale operatie. 'Het Turkse schip is actief in Griekse wateren', luidt het.

Rand van oorlog

Zure oprispingen tussen de twee NAVO-lidstaten zijn niet nieuw. De Turkse aanwezigheid in het noorden van Cyprus zet sinds 1974 druk op de betrekkingen. En net geen kwarteeuw geleden stonden Grieken en Turken al aan de rand van een gewapend conflict over enkele betwiste eilanden in de Egeïsche Zee. De ontdekking van gasvelden in de oostelijke Middellandse Zee heeft de wonden opengereten.

Niet alleen in de wateren voor Israël bleken 450 miljard kubieke meter aan ontginbare gasreserves te liggen. Ook voor de Egyptische kust en in de buurt van Cyprus stootten energiereuzen op grote velden (zie kaart). Die vondsten voedden de hoop op de aanwezigheid van meer grondstoffen in het gebied.

©Mediafin

Energiehongerige landen in de regio hoorden de kassa al rinkelen. En dus stak de territoriumdrift de kop op. Griekenland betoogt, zwaaiend met het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, dat al zijn eilanden, hoe klein ook, aanspraak kunnen maken op alle natuurlijke rijkdommen in hun buurt.

Dus ook Kastellorizo, een puist van 9 km2 zo'n 560 kilometer ten zuidoosten van Athene en 2 kilometer voor de Turkse kust. Turkije houdt vol dat Kastellorizo op zijn continentaal plat ligt en onmogelijk deel kan uitmaken van de Griekse exclusieve economische zone, waardoor het land het recht op visserij, wetenschappelijk onderzoek en de exploratie van aanwezige grondstoffen in het gebied zou hebben.

Doctrine

Maar de Turken liggen niet alleen op ramkoers met Athene. Ze lieten ook hun oog vallen op een omvangrijk gebied voor de kust van Cyprus. De expansiedrang past in de doctrine van het 'blauwe thuisland'. Die moet Turkije een grotere rol opleveren in wat het beschouwt als zijn 'strategische wateren'.

Niemand zal nog staan te springen om een strandvakantie naar Griekenland of Turkije te boeken als die twee landen voor de kust een zeeslag uitvechten.

Dat Erdogan en co. steeds meer gebied voor de Turkse kust claimen, is niet verwonderlijk. De leider kondigde vorige week wel aan een grote gasvondst gedaan te hebben in de Zwarte Zee. Maar in het eigen Middellandse Zeegebied blijven zulke ontdekkingen uit. Turkijes ambities om uit te groeien tot een regionale energiehub dreigen daardoor een knauw te krijgen.

In zijn zoektocht naar bondgenoten in de twisten in het oostelijke Middellandse Zeegebied belandde Turkije in Libië. Dat is al jaren verscheurd door een burgeroorlog. Een door de VN erkende regering bestrijdt de troepen van generaal Khalifa Haftar. De krijgsheer leek vorig jaar, met de steun van Rusland, Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten en Frankrijk, een onstuitbare opmars naar de hoofdstad Tripoli ingezet te hebben. Tot Turkije de regeringstroepen bevoorraadde met wapens en manschappen.

Prijskaartje

Aan de Turkse inmenging hing een prijskaartje. In ruil stemde de Libische regering in met een deal die Turkijes claims in de Middellandse Zee versterkten: ze creëerden een exclusieve economische zone (EEZ) die hun twee kusten verbond.

Turkijes ambities om uit te groeien tot een regionale energiehub dreigen een knauw te krijgen.

Tot woede van de Grieken. De EEZ loopt dwars over Kreta en Rhodos. Ook Cyprus en Israël protesteerden. Samen met Griekenland hebben zij het plan opgevat om een 1.900 kilometer lange onderzeese pijplijn aan te leggen die Europa kan bevoorraden met Israëlisch gas. Maar de Turks-Libische EEZ kruist het traject van EastMed.

Begin augustus deed Athene een tegenzet. Het bereikte met Egypte, al langer misnoegd over Turkse bemoeienissen in het Midden-Oosten, een akkoord om een eigen EEZ op te richten. Dat was voor Erdogan het signaal om op 10 augustus het onderzoeksschip naar de door Griekenland geclaimde wateren te sturen. Waarna de toestand in het gebied snel escaleerde. Een aanvaring tussen een Turks en Grieks fregat vorige week vormt de voorlopige climax.

Bemiddelaar

Een ontmijningsoperatie dringt zich op. Maar wie neemt het voortouw? De Verenigde Staten, die in 1996 de lont uit het kruitvat haalden, lijken te zeer in de ban van de presidentsrace. De Europese Unie is door de Griekse en Cypriotische rol in het dossier geen volledig neutrale partij. Bovendien leeft ze door het migratiedossier, Turkse demarches in Libië en in het noorden van Syrië, al een tijd op gespannen voet met Ankara. Kan ze zich dan wel opwerpen als bemiddelaar?

Intussen blijven de Griekse en de Turkse leiders verbaal de spierballen rollen. Bij een gewapende confrontatie heeft geen van beiden evenwel baat. Niemand zal nog staan te springen om een strandvakantie in Griekenland of Turkije te boeken als ze voor de kust een zeeslag uitvechten. En op het toerisme draait nog steeds een groot deel van beider economie zolang massale energie-inkomsten de kassa niet doen rinkelen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud