reportage

Thüringen, het strijdperk van politieke uitersten

©Getty Images

De verkiezingen in de Duitse deelstaat Thüringen zijn een thuismatch voor de extreemrechtse Björn Höcke en zijn AfD. Terwijl het politieke midden amechtig aan zet probeert te komen, is het de radicaal-linkse Die Linke die tegengas biedt. ‘Hier is pas echt sprake van antifascistische verkiezingen.’

Op de Neumarkt in Gotha, in de schaduw van de Margarethenkirche, zit woensdagnamiddag een tachtigtal mensen aan het bier en de braadworst. De extreemrechtse partij AfD heeft haar lokale achterban opgetrommeld voor een ‘Familientag’ om kennis te maken met de kandidaten voor de deelstaatverkiezingen in Thüringen zondag. De sfeer is gemoedelijk, ook al is het hele plein afgezoomd met ijzeren hekken en houden tientallen politieagenten een oogje in het zeil.

Terwijl vanaf het podium een goedlachs duo - gewapend met synthesizer, trompet, en kloeke baritonstemmen - hoempapamuziek afvuurt op het publiek, legt Wilfred uit waarom hij voor AfD kiest. ‘De gewone man is altijd de dupe’, zegt de vijftiger. ‘Al die miljoenen euro’s voor vluchtelingen en klimaat terwijl echte Duitsers het moeten stellen met een mager pensioen.’ De klacht is een echo van de toespraken op het podium. ‘De burgers zijn de leugens van de traditionele partijen beu’, zegt AfD-kandidaat Stephan Schröder.

Protest tegen AfD in Gotha

Schröder en zijn collega’s vormen het voorprogramma voor Björn Höcke, de sterke man van AfD in Thüringen. Die klimt aan het einde van de namiddag het podium op, onder luid protest van linkse tegenbetogers. Die hebben aan de andere kant van het plein postgevat en bieden met een potpourri van liedjes - genre ‘Ode an die Freude’ en ‘We Shall Overcome’ - tegengewicht voor de schlagers aan de andere kant van het hek. Op een spandoek staat: ‘Wie voor Höcke stemt, kiest voor het fascisme’. Een jongeman zwaait met een vlag: ‘Gegen Nazis’.

Höcke is uitgegroeid tot het boegbeeld van de extreemrechtse vleugel van de AfD. Hij bestempelde het holocaustmemoriaal in Berlijn ooit als een ‘monument van schaamte’ en zei dat het hoog tijd is om het leed van de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog te belichten. In Gotha tapt Höcke uit hetzelfde vaatje: de gewone Duitsers zijn het slachtoffer van het linkse beleid, dat migranten en vluchtelingen voorrang geeft. De linkse demonstranten zet hij weg als ‘slachtoffers van het ondermaatse onderwijs’.

Verkiezingsherfst

Ondanks zijn aangebrande imago ziet het ernaar uit dat Höcke zijn partij zondag naar een klinkende overwinning loodst. In de peilingen schommelt AfD rond 24 procent, waarmee het de tweede partij in Thüringen kan worden. Het zou voor de partij een glorieus slot zijn van de ‘verkiezingsherfst’ die zondag wordt afgesloten. Begin september stootte extreemrechts bij deelstaatverkiezingen in Saksen en Brandenburg, die net als Thüringen deel uitmaakten van de voormalige DDR, door tot de tweede plaats.

Anders dan bij de dubbele stembusgang in september neemt AfD het in Thüringen niet op tegen centrumpartijen maar tegen de radicaal-linkse Die Linke, zeg maar de Duitse PVDA. Die Linke levert met Bodo Ramelow haar eerste en enige minister-president. Hij leidt sinds 2014 een rood-rood-groene coalitie met de sociaaldemocratische SPD en de Groenen. Het linkse experiment draaide niet uit op chaos, zoals was gevreesd. Ramelow ontpopte zich tot een pragmatisch bestuurder, zonder de starre extreemlinkse dictaten waarvoor zijn rivalen waarschuwden.

In geen andere deelstaat is er een linkse machtspartij die tegengewicht kan bieden voor AfD.
Fractieleider Die Linke Susanne Hennig-Wellsow

‘We hebben bewezen dat we in staat zijn onze verantwoordelijkheid te nemen door een pragmatisch beleid te voeren’, zegt Susanne Hennig-Wellsow, fractievoorzitter van Die Linke in het Thüringse parlement. Bij een cappuccino in het lawaaierige restaurant van de Landtag noemt ze de verkiezingen van zondag de eerste ‘echte antifascistische verkiezingen’. ‘In geen andere deelstaat heb je een linkse machtspartij die tegengewicht kan bieden voor AfD. Wie Höcke politiek niet groot wil maken, moet voor Bodo kiezen.’ Die Linke zou volgens de jongste peilingen 28 procent scoren.

Geen visie

Het succes van Ramelow in Thüringen mag niet doen vergeten dat Die Linke elders in de verdrukking zit. In de gewezen DDR is AfD uitgegroeid tot een concurrent die de achterban van Die Linke aanspreekt. In Saksen stemde 41 procent van de arbeiders en werklozen voor AfD, tegen 10 procent voor Die Linke. ‘Die Linke heeft geen wervend project, geen visie die kiezers aantrekt’, zegt Alexander Thumfart, hoogleraar politieke wetenschappen aan de universiteit van Erfurt.

In zijn campagne neemt Ramelow afstand van de nationale partijleiding. Op zijn verkiezingsaffiches ontbreekt zelfs de naam en het logo van Die Linke. Zijn rechterhand Hennig-Wellsow bestempelt de minister-president als een ‘Landesvater’. ‘Ramelow werpt zich op als verbindende factor’, zegt ook Thumfart. ‘Voor inhoudelijke vragen verwijst hij naar de partij.’ Wanneer dinsdagavond op een verkiezingsdebat van de handelskamer IHK kritiek komt op gebrekkige investeringen in het onderwijs, reageert Ramelow kribbig. ‘Het gras groeit niet sneller door er aan te trekken.’

AfD boort het ongenoegen aan over de niet-ingeloste verwachtingen na de val van de Berlijnse Muur, in november 1989. De partij voert campagne met de slogan ‘Vollende die Wende’, oftewel ‘Maak de omwenteling af’. Thumfart wijst op een vreemde kloof in perceptie. ‘Ruim driekwart zegt in allerlei onderzoeken tevreden te zijn over hun persoonlijke situatie. Maar zo’n 70 procent beweert pessimistisch te zijn over de maatschappelijke ontwikkelingen. Die tegenstelling is een soort zelfbedrog dat AfD uitbuit.’

Grote coalitie

Zoals bij de vorige deelstaatverkiezingen wordt uitgekeken naar de impact op de nationale politiek. De regerende CDU en SPD kregen de voorbije jaren bij elke lokale stembusgang rake klappen, wat de samenhorigheid in de ‘grote coalitie’ geen deugd deed. De partners in Berlijn spraken af begin november hun samenwerking tegen het licht te houden. Thumfart kijkt vooral naar de SPD, waar binnenkort een nieuwe voorzitter aantreedt. ‘Het is niet uitgesloten dat die de coalitie laat springen’, zegt hij.

Vooral voor de CDU van Angela Merkel dreigen de verkiezingen in Thüringen een pijnlijke affaire te worden. De christendemocraten waren vanaf de hereniging in 1990 een kwarteeuw aan de macht. Maar morgen dreigt de partij op een derde plaats te eindigen. De CDU vindt haar plaats niet in de electorale strijd tussen de uitersten. Lijsttrekker Mike Mohring kwam vooral in het nieuws nadat hij doodsbedreigingen kreeg uit extreemrechtse hoek.

Wie extreemrechts stemt, bereikt niets. Misschien voel je je twee seconden tevreden.
CDU-voorzitter Annegret Kramp-Karrenbauer

Mohring kiest voor een rechtse koers en doopte de lokale CDU om in Die Volkspartei. Hij houdt ‘vriendelijk afstand’ van de nationale partijleiding. Toch daagde CDU-voorzitter Annegret Kramp-Karrenbauer - algemeen gezien als de kroonprinses van Merkel - deze week op voor een ontmoeting met een honderdtal aanhangers. ‘Wie extreemrechts stemt, bereikt niets’, zei ze in het Dompalais. ‘Je zal je misschien twee seconden tevreden voelen maar moet dan vijf jaar leven met een links beleid.’

Polarisering

Thumfart gelooft niet dat de verkiezingen in Thüringen een voorafspiegeling zijn van de politieke polarisering in Duitsland. Hij waarschuwt wel dat een sterke score voor AfD aantoont dat de kiezers zich niets aantrekken van het uitgesproken karakter van lokaal boegbeeld Höcke. 'Als AfD in Thüringen sterk scoort, wil dat zeggen dat er steun is voor de radicalisering van de partij, zegt hij. En toch: ‘De meeste AfD-kiezers zien zichzelf niet als extreemrechts maar als conservatief en burgerlijk.’

Op het marktplein in Gotha draait Höckede rollen om en noemt hij AfD het slachtoffer van een linkse hetze. Naast het podium staat een groot spandoek van een uitgebrande campagnewagen van de partij. ‘Dat komt ervan als je patriotten als wij afschildert als extremisten en de AfD-leden vogelvrij verklaart.’ Zijn achterban applaudiseert enthousiast. Aan de andere kant van het plein zingt een meisje met gitaar het aanstekelijke nummer ‘Hurra, die Welt geht unter’.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud