Timmermans opnieuw in poleposition voor opvolging Juncker

Het is onzeker of Frans Timmermans Jean-Claude Juncker mag opvolgen als voorzitter van de Europese Commissie. ©EPA

De Nederlandse sociaaldemocraat Frans Timmermans komt na nachtelijk overleg op de Europese top opnieuw op het voorplan als nieuwe Commissievoorzitter.

Wie volgt Jean-Claude Juncker op aan het hoofd van de Europese Commissie? Die vraag houdt de Europese top nu al een halve dag in de greep. De 28 Europese leiders hebben in die tijd amper een halfuur samengezeten, tussen 23 uur en 23.30 uur zondagavond. De hele zondag en maandagnacht ging op aan bilaterale onderhandelingen.

De voorbije 24 uur waren voor de Nederlandse sociaaldemocraat Frans Timmermans behoorlijk stresserend. Raadsvoorzitter Donald Tusk droeg Timmermans in de bilaterales voor als nieuwe Commissievoorzitter. Over zijn kandidatuur waren de Duitse kanselier Angela Merkel, de Franse president Emmanuel Macron, de Nederlandse premier Mark Rutte en de Spaanse premier Pedro Sanchez het in de marge van de G20-top in Osaka eens geraakt. 

Revolte bij EVP

Maar de Europese partijen die deel uitmaken van de centrumrechtse EVP konden die 'opgelegde beslissing' door Merkel allerminst smaken. De Bulgaarse premier Boyko Borissov sneerde dat 'Merkel de leider is van de CDU, niet van de EVP'. De Ierse premier Leo Varadkar oordeelde dat de centrumrechtse EVP, de grootste politieke partij in het Europees Parlement en de Europese Raad, de job van Commissievoorzitter niet zo snel en zonder gevecht uit handen had mogen geven.

376
Stemmen
De Commissievoorzitter moet goedgekeurd worden met een meerderheid van 376 van de 751 stemmen in het Europees Parlement.

De EVP-premiers legden de kandidatuur van de Duitser Manfred Weber, het EVP-boegbeeld bij de Europese verkiezingen, opnieuw op tafel. De topjob die bij het begin van de dag zo nabij leek voor Frans Timmermans leek zondagavond met de noorderzon vertrokken te zijn.

Tusk laste even voor middernacht een bilaterale ontmoeting in met elk van de 28 leiders. Hij polste naar steun voor drie mogelijke alternatieve namen uit de EVP-hoek: de brexitonderhandelaar Michel Barnier, de Bulgaarse Wereldbank-specialiste Kristalina Georgieva en Leo Varadkar. De Britse premier Theresa May kwam als laatste aan de beurt. Ze verliet het overleg met Tusk rond 4 uur 's ochtends. 

Toch was dat niet het startschot voor nieuwe onderhandelingen. Tusk ging bijna onmiddellijk opnieuw over tot bilaterales en ook de EVP-leiders op de top vergaderden samen. De naam van Frans Timmermans stond opnieuw bovenaan.

Quid Charles Michel?

De buit was echter nog niet binnen. De EVP, die al decennia dominant is bij de Europese topjobs, wil die macht niet zomaar afgeven. Ze eist de job van Europees Raadsvoorzitter op. In het scenario van Osaka zou die naar de Belgische ontslagnemende premier Charles Michel, die lid is van de liberale fractie.

De voordracht van de opvolger van Mario Draghi aan het hoofd van de Europese Centrale Bank wordt uitgesteld tot na de zomer.

Daarom test Tusk verschillende scenario's uit voor de oplossing van de jobpuzzel. Er zijn vijf topjobs weg te geven: Commissievoorzitter, Raadsvoorzitter, Parlementsvoorzitter en Europees minister van Buitenlandse Zaken. Bovendien moet Mario Draghi vervangen worden aan het hoofd van de Europese Centrale Bank (ECB). Die laatste beslissing wordt wellicht doorgeschoven naar september.

Of Michel nog in de running is, blijft onduidelijk. Dat de twee topjobs naar de Benelux gaan, is voor veel leiders van het goede te veel.

Voor Weber wordt een alternatief gezocht. Hij zou voorzitter van het Europees Parlement of nummer twee in de Commissie-Timmermans kunnen worden.

Tijdsdruk

De Europese leiders staan onder tijdsdruk voor de aanduiding van de Commissievoorzitter, die moet goedgekeurd worden met een meerderheid van 376 van de 751 stemmen. En het Europees Parlement, dat ook deel uitmaakt van de politieke verdeelsleutel, wil woensdag de voorzitter van het eigen halfrond kiezen, waarschuwde de afscheidnemende voorzitter Antonio Tajani.

Timmermans was de voorbije vijf jaar de nummer twee in de Commissie-Juncker en was specifiek bevoegd voor de handhaving van democratie en rechtsstaat in Europa. Dat maakte de Nederlander weinig geliefd bij de landen die de kantjes van de Europese vrijheden en rechtsstaat eraf liepen.

De Europese topjobs: de vertrekkers en de kandidaten
Vacature 1

Voorzitter Europese Commissie, mandaat voor vijf jaar.

Kandidaten

  • Jean-Claude Juncker was de eerste Commissievoorzitter die gekozen werd via een systeem van Spitzenkandidaten of partijboegbeelden. EVP-boegbeeld Manfred Weber claimde de post na de verkiezingen, maar kreeg in de Raad noch in het Europees Parlement een meerderheid achter zich. De twee andere spitsen, de sociaaldemocraat Frans Timmermans en de liberale Margrethe Vestager, lijken minder dood dan Weber. Alleen is de vraag of de EVP hen die job gunt.
  • De centrumrechtse EVP blijft aanspraak maken op de job van Juncker. Maar dan is wel een compromiskandidaat nodig die een meerderheid in het Europees Parlement en voldoende steun in de Raad kan krijgen. Een mogelijke compromiskandidaat is de brexitonderhandelaar Michel Barnier. Ook de Bulgaarse topvrouw bij de Wereldbank, Kristalina Georgieva, gaat over de tongen. Barnier hengelt al langer naar impliciete steun van regeringsleiders en ook Georgieva is op campagne. Zelfs de IMF-topvrouw Christine Lagarde en de Finse ex-premier Alex Stubb worden genoemd.
  • In Duitsland wordt de weerstand tegen Weber als anti-Duits aangevoeld. Om Weber te kunnen afvallen, schuift Merkel mogelijk een andere Duitse kandidaat uit haar directe omgeving naar voren, bijvoorbeeld Peter Altmaier of Ursula von der Leyen. Het is ook mogelijk dat de leiders iemand uit hun midden kiezen. Er zijn veel gegadigden voor een Europese topjob onder de regeringsleiders.
Vacature 2

Voorzitter Europese Raad, mandaat voor 2,5 jaar, eenmaal hernieuwbaar.

Kandidaten

  • De wereld verandert zienderogen en de werking van Europa dreigt helemaal geblokkeerd te raken. De opvolger van Tusk moet dus een consensus kunnen bereiken en de leiders overtuigen aan één zeel te trekken. Dat vergt heel veel politiek fingerspitzengefühl. De Nederlandse premier Mark Rutte kan dat, de Duitse kanselier Angela Merkel eveneens. Beiden ontkennen in alle toonaarden kandidaat te zijn.
  • De vraag is of die kwaliteitseisen ook effectief meespelen bij de aanduiding van de nieuwe Raadsvoorzitter. Die job gaat in principe naar iemand van de 28 rond de tafel op de top. Een Europese uitweg zou de Belgische premier Charles Michel goed uitkomen. De Litouwse presidente Dalia Grybauskaite zit ook aan het einde van haar mandaat, ook al is haar militante anti-Russische houding wellicht onverteerbaar.
  • Er zijn wel degelijk veel kandidaten onder de 28 om de stoel van Tusk in te nemen. Het spel zal dus partijpolitiek gespeeld worden. Bij de centrumrechtse EVP wordt de Kroatische premier Andrej Plenkovic genoemd, net als zijn Ierse collega Leo Varadkar. Bij de sociaaldemocraten valt de naam van de Portugese premier Antonio Costa en bij de liberalen ook die van de Luxemburgse premier Xavier Bettel.
Vacature 3

Europees minister voor Buitenlandse Zaken, mandaat voor vijf jaar.

Kandidaten

  • De Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlands Beleid is tegelijk vicevoorzitter van de nieuw Europese Commissie. Dat maakt de post minder aantrekkelijk dan die van Commissievoorzitter of Raadsvoorzitter. Er is eigenlijk maar één Europese leider die een claim legt op de job van Federica Mogherini. De Spaanse socialistische premier Pedro Sanchez eist dat zijn minister van Buitenlandse Zaken Josep Borrell op haar stoel mag gaan zitten.
  • De Spaanse opstelling is vreemd, want ze beperkt de kansen van Frans Timmermans om een van de Europese topjobs in handen te krijgen. Timmermans is nochtans het boegbeeld van de sociaaldemocraten en hun officiële kandidaat om Juncker op te volgen. De veeltalige en welbespraakte Timmermans kan desnoods ook vrede nemen met de job van Mogherini. Bovendien is de 72-jarige Borrell zelf geen vragende partij voor een zware job waarvoor veel gereisd moet worden.
  • De kans dat dit puzzelstukje pas aan het einde wordt ingevuld is reëel. Het is best mogelijk dat een verrassing uit de bus komt. Zoals een troostprijs voor de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders? Met Charles Michel in de Europese Raad is dat scenario onwaarschijnlijk. En als hij geen topjob krijgt, zal Michel wellicht zelf een plaats in de Europese Commissie ambiëren.
Vacature 4

Voorzitter Europees Parlement, mandaat voor tweemaal 2,5 jaar.

Kandidaten

  • Het Europees Parlement kiest volgende week de voorzitter van het halfrond. Normaal hebben de Europese leiders daar niets aan te zeggen. Maar omdat een Parlementsvoorzitter normaal voor 2,5 jaar gekozen wordt, kunnen voor de hele legislatuur van vijf jaar twee politieke kleuren aan bod komen. Dat kan het totaalpakket in evenwicht brengen. De vraag is daarom of de Europese Raad het mandaat van parlementsvoorzitter mee in het pakket stopt. Als Manfred Weber definitief uitvalt als Commissievoorzitter, krijgt hij als troostprijs waarschijnlijk de job van Parlementsvoorzitter.
  • Guy Verhofstadt zou zijn politieke carrière graag afsluiten als Parlementsvoorzitter. Of dat lukt, is lang niet zeker. Mogelijk kiest de EVP voor de tweede helft van de vijf jaar voor een sociaaldemocraat.
  • Als de leiders er zondag niet uit geraken, wordt de aanduiding van de parlementsvoorzitter woensdag wellicht een open race, waarvan de uitslag moeilijk te voorspellen valt. Ook de groene Ska Keller maakt dan kans om de eerste 2,5 jaar voorzitter te worden. Zo krijgt de groene fractie een erkenning voor haar bijdrage aan het vormen van een stabiele meerderheid in het parlement. En dan moet geen van de drie andere partijen voor dat mandaat ‘betalen’ door een andere job te laten schieten.
Vacature 5

Voorzitter Europese Centrale Bank, mandaat voor acht jaar. Beslissing na de zomer. 

Kandidaten

  • De baas van de de Duitse centrale bank, Jens Weidmann, staat bekend als een havik, een voorstander van een strak monetair beleid. Hij was het vaak oneens met de weinig conventionele monetaire gereedschapskist die Draghi opentrok om de euro boven water te houden. Maar de zuidelijke lidstaten zijn allesbehalve enthousiast om een Duitse havik aan het hoofd van de ECB te krijgen. Hetzelfde geldt voor Merkel, die eigenlijk achter Draghi stond bij de redding van de euro, al kon ze daar voor de Duitse publieke opinie moeilijk voor uitkomen. Merkel is evenmin vergeten dat Weidmann het opkoopprogramma van de ECB juridisch aanvocht. Bovendien heeft Duitsland al zowat alle belangrijke Europese bankenjobs in handen, met Klaus Regling aan het hoofd van het Europese noodfonds ESM en Werner Hoyer bij de investeringsbank EIB.
  • Finland heeft twee kandidaten, uit hetzelfde dorp nog wel: de huidige voorzitter van de Finse nationale Bank, Olli Rehn, en zijn voorganger Erkki Liikanen. Rehn is liberaal en zag als Europees commissaris voor Financiën tussen 2009 en 2014 met een strenge blik toe op de nationale begrotingsplannen. Liikanen is sociaaldemocraat. Ook hij maakte carrière bij de Europese Commissie.
  • De Franse president Emmanuel Macron zou volgens geruchten een Fransman op de hoogste post bij de ECB willen plaatsen. Mogelijk wil hij Benoît Cœuré, die nu al deel uitmaakt van het zeskoppige bestuur, de baas maken van de ECB.

De promotie van Timmermans werd zondag al heel snel afgeschoten door de Hongaarse premier Viktor Orban. Die sprak van een 'vernedering' omdat de EVP de topjob afgeeft aan de socialisten. Dat is op zich niet zo dramatisch: Hongarije kantte zich ook tegen Juncker vijf jaar geleden. De Poolse premier Mateusz Morawiecki is al even negatief ingesteld. 'Timmermans verdeelt Europa en heeft geen enkele voeling met Oost-Europa', zei hij. Ook Slovakije en Tsjechië staan weigerachtig tegenover Timmermans.

Ook de Italiaanse vicepremier Matteo Salvini sprak zich ondubbelzinnig uit tegen Timmermans. Dat maakt de kans op een meerderheid voor de Nederlander bijzonder klein. Timmermans moet de steun hebben van een supermeerderheid van zeker 21 lidstaten die samen 65 procent van de Europese bevolking vertegenwoordigen.

Transnationale lijsten

Het voorstel om Timmermans Commissievoorzitter te maken, kwam eigenlijk van Merkel zelf, zeggen ingewijden. Zij wilde af van Weber. Maar in Osaka was het vooral de Spaanse premier Pedro Sanchez die de forcing voerde voor Timmermans. Die keuze kreeg er ook de volle steun van de liberalen en Macron. Voor de liberalen is Timmermans, door zijn felle kritiek op de aanvallen van de rechtsstaat in Oost-Europa, aanvaardbaar als Commissievoorzitter. Weber, een Beierse CDU-politicus, staat wat dat betreft 'aan de verkeerde kant van de geschiedenis,' zegt een Europese bron.

Bovendien willen de liberalen zo de forcing voeren om in 2024 bij de volgende Europese verkiezingen transnationale lijsten mogelijk te maken, met namen uit heel Europa. Dat moet de democratie versterken. De EVP hield vorig jaar een plan voor dergelijke transnationale lijsten tegen, wat de aversie van socialisten en liberalen voor de EVP-dominantie voedt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud