nieuwsanalyse

Toeslagendrama doorkruist Nederlandse verkiezingsrace

Samen met de drie andere regeringspartijen beslist de Nederlandse premier en VVD-leider Mark Rutte vrijdag of het kabinet ontslag neemt. ©AFP

Twee maanden voor Nederland naar de stembus trekt, verdwijnen enkele electorale draaiboeken al in de prullenmand. De nasleep van een ontspoorde heksenjacht op sociale fraude verstoort de verkiezingsrace, voor meerderheid en oppositie.

Zet Nederland de laatste rechte lijn naar de parlementsverkiezingen van 17 maart in met een ontslagnemend kabinet of niet? Op die vraag hopen onze noorderburen tegen dit weekend het antwoord te kennen.

De vierpartijencoalitie van premier Mark Rutte blaast vrijdag verzamelen om de knoop door te hakken. De aanleiding voor de politieke hoogspanning is het toeslagendrama, een affaire waarbij duizenden burgers sinds 2013 ten onrechte als fraudeurs achternagezeten werden door de belastingdienst, voor tienduizenden euro's vorderingen in de bus vonden en zo een financiƫle strop om de nek kregen.

Heksenjacht

Enkele Nederlandse media brachten de doorgeslagen heksenjacht in 2018 in de openbaarheid. Waarna een parlementaire onderzoekscommissie de zaak tot op het bot uitspitte. Haar eindoordeel, dat vlak voor Kerstmis viel, was snoeihard voor de belastingdienst, de rechtsspraak, de regering en het parlement.

Onder druk van een oververhitte politieke behoefte aan fraudebestrijding werden ouders ten onrechte gebrandmerkt als opzettelijke fraudeurs.
Parlementaire onderzoekscommissie

'Onder druk van een oververhitte politieke behoefte aan fraudebestrijding werden ouders ten onrechte gebrandmerkt als opzettelijke fraudeurs', klonk het. De slachtoffers stonden 'machteloos tegenover machtige instituten van de rechtsstaat' en kregen 'niet de bescherming die ze verdienden'.

De centrumrechtse coalitie van Rutte komt vrijdag met een inhoudelijke reactie op het rapport. Hoe gaat ze de getroffen burgers compenseren voor het onrecht? Hoe denkt ze te voorkomen dat fraudebestrijding nog zo kan doorslaan? En welke maatregelen neemt ze om te garanderen dat informatie voortaan wel naar parlement en pers doorstroomt, zodat die hun controlefunctie kunnen uitoefenen?

Gezocht: PvdA-lijsttrekker

Twee maanden voor de parlementsverkiezingen heeft Lodewijk Asscher zich teruggetrokken als lijsttrekker van de sociaaldemocraten. Het is voorlopig koffiedik kijken wie de PvdA nu het veld op stuurt om de handschoen op te nemen tegen ervaren rotten als Mark Rutte (VVD), Geert Wilders (PVV) of Jesse Klaver (GroenLinks).

De ogen lijken in de eerste plaats gericht op Khadija Arib, de populaire Kamervoorzitster die op de tweede plaats op de kieslijst stond. Bedankt zij voor de eer, dan lijkt oud-minister en ex-partijvoorzitster Lilianne Ploumen een kanshebber.

In populariteitspolls worden zij evenwel overvleugeld door de burgemeester van Rotterdam, Ahmed Aboutaleb, en Frans Timmermans, de vicevoorzitter van de Europese Commissie die de PvdA bij de Europese verkiezingen van 2019 de weg naar het succes toonde.

Zelfreflectie

Maar Rutte en zijn ploeg wacht ook een oefening in zelfreflectie. Welke politieke consequenties verbindt ze aan de toeslagenaffaire? En dan is de vraag of koppen moeten rollen onvermijdelijk. Voor de premier en zijn VVD kan het kabinet de rit uitdoen. 'Niet aftreden, maar optreden', is in rechts-liberale kringen de leus in het heetst van de strijd tegen de coronapandemie.

Toch sluit Rutte een val niet uit. Het kabinet huldigt het principe samen uit, samen thuis. Als een van de andere regeringspartijen - de christendemocraten van het CDA, de links-liberalen van D66 en de ChristenUnie - een ontslag wel opportuun acht, stapt iedereen mee op. 'Zonder wraakgevoelens', luidt het, want mogelijk belanden dezelfde partijen na 17 maart weer samen aan de formatietafel.

De worsteling met de politieke gevolgen van het toeslagendrama lijkt bij D66 het grootst. Het electorale kopstuk van de links-liberalen, Sigrid Kaag, is vastbesloten op campagne te gaan met de belofte een andere politieke cultuur te introduceren in Nederland. Die boodschap valt in haar ogen moeilijk te rijmen met 'de rit uitdoen'.

Nieuw script

De sociaaldemocratische oppositieleider Lodewijk Asscher verhoogde donderdag alvast de druk op Rutte III om er de stekker uit te trekken. De PvdA'er maakte in een videoboodschap op Twitter bekend zich terug te trekken als lijsttrekker. Een andere plaats op de kieslijst ambieert hij evenmin.

Asscher was als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het kabinet-Rutte II medeverantwoordelijk voor het 'ongekende onrecht' dat duizenden ouders is aangedaan, oordeelde de parlementaire onderzoekscommissie. In de PvdA waren dan ook twijfels ontstaan of de partij, die in 2017 door de kiezer genadeloos afgestraft werd voor vier jaar regeren met Rutte, onder zijn leiding de rug wel zou kunnen rechten op 17 maart.

Twee maanden voor D-day wacht de PvdA dus een zoektocht naar een nieuw script en een nieuwe protagonist (zie inzet). Na vrijdag moet blijken of de toeslagenaffaire ook andere partijen tot een grondige bijsturing van het draaiboek dwingt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud