Advertentie

Venetië vecht tegen acqua alta

©Photo News

Drie decennia is er in Italië over gebakkeleid, maar als alles verloopt zoals gepland moet Venetië via het imposant waterkeringsysteem Mose tegen 2014 beschermd zijn tegen overstromingen of hoog water (acqua alta). Ook in andere landen durft de ontwikkeling van grote infrastructuurprojecten blijkbaar veel tijd in beslag te nemen.

Op een grote, open ruimte middenin de 100 jaar oude staalfabriek van ArcelorMittal in het Luxemburgse Belval zijn mobiele kranen bezig met het sorteren van een gigantische berg schroot in een put van 300 bij 50 meter. Het schroot is hoofdzakelijk afkomstig van samengeperste auto’s, maar er is ook allerlei ander ijzerafval te bespeuren.

De fabriek gebruikt al sinds 1997 geen ijzererts meer voor zijn staalproductie, maar recycleert jaarlijks zowat 3 miljoen ton schroot dat wordt aangevoerd vanuit een straal van 300 km rond de fabriek. Voor 1 miljoen ton staal heb je ongeveer 1,1 miljoen ton schroot nodig.

Iets verderop wordt het schroot op temperaturen tot 1.500°C gesmolten in grote ovens en wordt het vloeibare staal getransformeerd tot lange platen, damplanken in het jargon. Die stalen gekartelde platen worden gebruikt voor de bouw van ondergrondse tunnels en parkings, kaai-, dijk- en oeverbescherming. Aan de ingang van de fabriek staat de eindproductie commercieel uitgestald in verschillende kleuren: geel, rood en oranje. De damplanken met speciaal ontworpen kliksysteem zijn het paradepaardje van Belval.

De Luxemburgse vestiging leverde de afgelopen jaren voor circa 135.000 ton stalen platen (contractwaarde circa 135 miljoen euro) voor het Mose-project, het prestigieuze en peperdure waterkeringsproject dat Venetië tegen 2014 moet beschermen tegen hoog water.

Blank

Venetië is de afgelopen eeuw 23 cm gezakt ten opzichte van het zeeniveau. In 1900 werden de paleizen, het San Marcoplein en de 410 bruggen slechts een tiental keer per jaar door overstroming geteisterd.

Vandaag staat de dogestad zestig keer per jaar blank. In de natte zomer van 1996 werden zelfs 100 overstromingen geteld. Het recentste record was in de winter van 2008 toen het water 156 cm steeg. Eind vorig jaar nog werd de Noord-Italiaanse stad opnieuw getroffen door een zware overstroming. Het water in de 550 km2 grote lagune waarin Venetië ligt, stond 1,43 m hoger dan normaal. 56 procent van de stad stond onder water als gevolg van een combinatie van hoogtij, wind en hevige neerslag.

Tussen november en februari hebben de Venetianen hun rubberen laarzen constant binnen handbereik. De houten vlonders op het overstroomde San Marcoplein zijn een bekend beeld geworden. Venetië overstroomt wanneer het zeewater van de Adriatische Zee 80 cm hoger is dan normaal. In dat geval is er niet echt grote schade. Vanaf 110 cm is er sprake van een ernstige overstroming (in 2002 alleen al kwam dat negen keer voor), vanaf 140 cm is het uitzonderlijk (tien keer de afgelopen 50 jaar). De zwaarste overstroming vond plaats in november 1966. Toen bedroeg het waterpeil 194 cm en stond het water in het oude Venetië, het nabijgelegen eiland Chioggia en andere stadscentra in de lagune gedurende uren meer dan een 1 meter hoog.

Het wegzinken van Venetië is niet enkel te wijten aan het stijgende waterpeil als gevolg van de opwarming van de aarde. De Venetianen zelf hebben ook boter op het hoofd.

Het begon al in 1500 toen de bewoners de richting van de drie belangrijkste rivieren in de lagune van richting veranderden. Het werk duurde twee eeuwen.

De schadelijkste ingreep vond plaats tussen 1952 en 1969 toen een 15 meter diep kanaal werd gegraven voor de aanloop van petroleumtankers in de op het vasteland gelegen industriehaven Porto Marghera. Dat ging gepaard met de ontwikkeling van zwaar vervuilende petrochemie die massaal water oppompte en vergif loosde. In de lagune werd ook een kunstmatig eiland opgespoten met onder meer afval van de Tweede Wereldoorlog. In die periode werd voor het eerst het delicate evenwicht tussen economie en ecologie, dat de Venetianen gedurende 19 eeuwen hadden kunnen bewaren, zwaar verbroken.

Het overvloedig gebruik van grondwater door de landbouw in de omliggende regio veroorzaakte tussen 1950 en 1970 bovendien een verzakking van de bodem met 10 cm.

De toenemende aanloop van olietankers, vrachtschepen, cruiseschepen en speedboten veroorzaakt bovendien constant hoge golven waardoor de natuurlijke zandbanken, die de hoge golven moeten tegenhouden, steeds verder wegspoelen. Volgens de provinciale overheid van Venetië spoelt jaarlijks 4 miljoen m3 weg. Al die elementen leiden tot een toename van de erosie en een aantasting van de fundamenten van de gebouwen.

Red Venetië

In 1973 riep de Italiaanse overheid het ‘probleem Venetië’ uit tot een ‘prioriteit van nationaal belang’. In 1980 werden zes projecten voorgesteld om Venetië te beschermen tegen de toenemende wateroverlast. Die voorstellen brachten jarenlang hevige discussies en debatten in de politieke, wetenschappelijke en zelfs culturele kringen. De media en de lokale bevolking lieten zich daarbij niet onbetuigd.

In 1984 stemde Italië een wet ‘Red Venetië’. De uitwerking van het waterplan voor Venetië werd toevertrouwd aan het Consorzio Venezia Nuova, een pool van ongeveer 50 bedrijven opgericht in 1982.

In 1989 kwam het consortium met een globaal plan op de proppen voor het behoud van Venetië. Het waterkeringsproject Mose was daar een onderdeel van. In 1997 keurde de toenmalige eerste minister Romano Prodi het milieueffectenrapport goed. In 2001 gaf eerste minister Giuliano Amato zijn fiat voor de ontwikkeling van het uiteindelijke project, mits enkele voorwaarden. Het duurde echter tot 2003 voor premier Silvio Berlusconi het Mose-project boven de doopvont hield en overging tot de eerste steenlegging.

Oud Testament

Mose - Italiaans voor Mozes - is een acroniem voor Modulo Sperimentale Elettromeccanico. Het is een allusie op het verhaal in het Oude Testament waar Mozes de golven uit elkaar dreef in de Rode Zee tijdens de exodus van de Israëlieten vanuit Egypte.

Het Mose-project - geraamde kostprijs circa 4,6 miljard euro, bijna dubbel zoveel als aanvankelijk was gepland - moet de 60 km kust, de 118 eilanden en de 1.500 km kanalen van het eiland via een systeem van opklapbare sluisdeuren aan de drie ingangen van de lagune (Lido, Malamocco en Chioggia) beschermen tegen hoogwater en extreme overstromingen.

De werken vingen aan in 2003 en zouden moeten voltooid zijn in 2014, twee jaar later dan gepland.

Mose is het spectaculairste onderdeel van de bescherming van Venetië tegen overstromingen. Behalve het waterkeringssysteem werden nog tal van kustbeschermingswerken uitgevoerd zoals de verbreding van 45 km strand, het herstel van 8 km kustduinen, de versterking van 11 km golfbrekers en allerlei ecologische ingrepen op de diverse eilanden.

Voor de vissersboten en de schepen die naar de haven moeten, is aan de Malamocco-toegang een grote sluis gebouwd. De drie toegangen tot de lagune werden uitgerust met grote golfbrekers (500 tot 1.280 m lang).

De totale kostprijs van alle complementaire kustwerken wordt geraamd op nog eens bijna 5 miljard euro, wat de totale bescherming van Venetië tegen de ‘acqua alta’ (hoogwater) op circa 10 miljard euro brengt.

Of het zal volstaan gezien de constante opwarming van de aarde? ‘Het Mose-project is eigenlijk bedoeld om Venetië te beschermen tegen overstromingen als gevolg van weersveranderingen, stormen en zware neerslag, eerder dan tegen de algemene gevolgen van de klimaatverandering’, zegt Elena Zambardi van het Consorzio Venezia Nuova. ‘Toch hebben we rekening gehouden met het ergst mogelijke scenario, namelijk dat het zeeniveau de volgende honderd jaar 60 cm stijgt. Maar als dat gebeurt, dan staat heel Italië onder water en dan zijn andere maatregelen nodig.’

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud