analyse

Vijf vragen over de Nederlandse politieke crisis

De Nederlandse regering zit in een kabinetscrisis. ©AFP

Een betalingsbewijsje van 15 jaar geleden heeft de Nederlandse regering in een crisis gestort. Amper een week voor cruciale lokale verkiezingen namen twee liberale VVD-kabinetsleden - minister Opstelten en staatssecretaris Teeven - ontslag.

Even na 22 uur maandagavond kondigde de Nederlandse minister van Justitie Ivo Opstelten (VVD) zijn ontslag uit de Nederlandse regering aan. Dat aftreden kwam niet meer als een verrassing. Iedereen - van de Nederlandse media over de oppositie tot zelfs de fractieleiders van de meerderheid - begreep dat de positie van Opstelten onhoudbaar geworden was. In zijn zog volgde staatssecretaris Fred Teeven (VVD), toegevoegd aan het ministerie van Veiligheid en Justitie. 

Correctie: Teeven volgde niet zomaar in het spoor van Opstelten. Bij hem begint eigenlijk de hele 'bonnetjesaffaire', zoals de zaak rond Opstelten en Teeven ondertussen genoemd wordt in de Nederlandse media. 

Waarover gaat de 'bonnetjesaffaire'?  

In 2000 was Fred Teeven officier van Justitie. Hij sloot toen een deal met de Amsterdamse drugscrimineel Cees H. - alias 'Puk'. In 1984 draaide die voormalige autohandelaar en horecabaas voor negen jaar de cel in voor drugshandel. Maar 'Puk' ontsnapte uit zijn cel en zette de drugshandel voort. In 1993 werd Cees H. weer opgepakt, ditmaal voor het aanvoeren van een criminele organisatie. 

Teeven probeerde voor Justitie de hand te leggen op de miljoenen die Cees H. verdiend had met zijn drugsactiviteiten. Het geld zomaar aanslaan lukte niet, want Justitie kreeg niet bewezen dat het geld op de rekening van Cees H. drugsgeld was. In 2000 kwam het dan tot een schikking tussen Justitie, in de persoon van Teeven, en Cees H.. De drugscrimineel betaalde een boete van 750.000 gulden, maar in ruil kreeg hij de rest van zijn geld, dat nog geblokkeerd stond op een Luxemburgse rekening, doorgestort. Dat is op zich niet zo vreemd: Justitie sluit wel vaker schikkingen met criminelen om lange procedures te vermijden. 

Waar zit dan het probleem? 

De kiem van het probleem zit in de hoogte van het bedrag dat Cees H. kreeg doorgestort door de Nederlandse overheid. De Nederlandse minister van Justitie Ivo Opstelten verklaarde vorig jaar in maart tijdens een spoeddebat in de Nederlandse Tweede Kamer dat Justitie in 2000 1,25 miljoen gulden had doorgestort naar Cees H.. Dat brengt de totale som van de schikking op ongeveer 2 miljoen gulden, exact het bedrag waarvoor Teeven een deal mocht schikken. Documentatie was er - door een switch van computersystemen - niet meer. Het betalingsbewijs was onvindbaar. 

Maar onderzoek van het actualiteitsprogramma Nieuwsuur bracht vorige week een heel ander bedrag aan het licht. Cees H. zou 4,7 miljoen gulden hebben gekregen, in plaats van 1,2 miljoen gulden. Het programma kon bovendien wel documenten inkijken, zo meldde het in een documentaire. Was er dus toch een bonnetje? De verwarring was totaal, tot het ministerie van Veiligheid en Justitie maandag dan uitsluitsel bood. Ja, er was een bonnetje - weliswaar een screenshot - en dat vermeldde inderdaad een bedrag van 4,7 miljoen gulden. 

Wat wordt Opstelten en Teeven aangewreven?

Opstelten en Teeven zaten op verscheidene punten in nauwe schoentjes. Hoewel Teeven er maandag bij zijn ontslag op drukte dat 'met de deal niets mis was', blijven er heel wat vragen. Waarom schikte Teeven voor een bedrag van 5 à 6 miljoen gulden? Van Justitie kon hij maar schikken voor een bedrag van 2 miljoen gulden. Bovendien blijkt uit de documenten dat Teeven beloofde de som belastingvrij door te storten. Daarvoor had hij al helemaal geen mandaat. 

Maar ook politiek gezien zijn er een heel aantal netelige elementen. Waarom verklaarde Opstelten vorig jaar in de Tweede Kamer dat het ging om een bedrag van 2 miljoen gulden? Die verklaring was toen gestoeld op een onderzoek van het Openbaar Ministerie. Dat terwijl Nieuwsuur bronnen uit het Openbaar Ministerie aanhaalt. Hoe dan ook: elke mogelijke uitleg pakte slecht uit voor Opstelten. Of hij had niet goed gezocht, of hij verborg het bonnetje moedwillig of zijn kabinetsleden hielden hem voor de gek. De uitkomst was simpel voor beiden: ontslag. 

Is de kous nu af met het ontslag van de ministers? 

Neen. Zoals hierboven vermeld blijven er nog heel wat vragen. De Nederlandse Tweede Kamer houdt vanmiddag dan ook nog een debat over de 'bonnetjesaffaire'. In dat debat zal premier Mark Rutte (VVD) de honneurs waarnemen. De oppositie eiste maandagavond laat al dat het debat, dat sowieso gepland stond, toch zou doorgaan. De Kamerfractie van de VVD stemde daar dinsdagochtend mee in. 

Wat zijn de gevolgen voor de regeringspartners? 

De crisis is niet echt een 'kabinetscrisis', want de sociaaldemocratische coalitiepartner PVDA heeft weinig met de zaak te maken. De gevolgen zijn dan ook het zwaarst voor de VVD van premier Mark Rutte. De liberalen zitten al langer in de hoek waar de klappen vallen. De afgelopen weken lekten al meerdere schandalen uit over corruptie en onregelmatigheden bij VVD-excellenties. Vandaag raakte nog bekend dat het Openbaar Ministerie een onderzoek voert naar een oud-burgemeester en een oud-wethouder in het oosten van Nederland. Zij worden verdacht van corruptie. 

Die schandaalsfeer kan de VVD hoegenaamd niet gebruiken. Over iets meer dan een week, op 18 maart, trekken de Nederlanders naar de stembus voor de verkiezing van de leden van de 12 Nederlandse Provinciale Staten. Het zijn zij die in mei stemmen over de samenstelling van de Nederlandse Eerste Kamer, zeg maar de Nederlandse senaat. En ook daar heeft de coalitie van VVD en PVDA een meerderheid nodig. 

De VVD verliest met Opstelten en Teeven ook twee cruciale spelers, die zich iets meer aan de rechterkant van de partij bevonden. Werkzaam op het 'hardere' kabinet van Veiligheid en Justitie waren ze cruciaal om de aanvallen van de rechtspopulistische PVV van Geert Wilders op het rechtse deel van het VVD-electoraat af te slaan. 

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud