interview

'Voor de VS is China de topprioriteit, voor de EU is dat Rusland'

Joe Biden op de G7-top in Cornwall. ©REUTERS

De Amerikaanse president Joe Biden haalt bij zijn bezoek aan Europa de relaties aan, maar de geopolitieke belangen lopen niet altijd gelijk. 'Europa ontwikkelt het best een plan B', zegt de diplomatiek experte Monika Sie Dhian Ho.

Op zijn tournee door Europa had Biden vrijdag zijn eerste grote afspraak. In het Britse Cornwall stak hij de koppen bij elkaar met de leiders van de G7. Begin volgende week staat een NAVO-vergadering en een top met de Europese Unie op het programma. Als er een boodschap is, is het wel dat de VS, na vier woelige jaren onder Donald Trump, de banden met de bondgenoten aanhalen.

‘De verwachtingen zijn hooggespannen’, zegt Monika Sie Dhian Ho, de directeur van het Clingendael Instituut, een gereputeerd Nederlandse onderzoekscentrum. Ze verwijst naar de pas verschenen peiling van Pew Research in 16 landen. ‘Amper 9 procent van de Belgen had vertrouwen in Donald Trump. Biden kan rekenen op 79 procent. Biden wordt gezien als een diplomaat, competent en niet arrogant.’

Opluchting alom dus. Trump heeft de relaties dan toch niet permanent beschadigd?

Monika Sie: ‘Je ziet dat het Europese vertrouwen in de president snel is teruggeveerd. Maar volgens Pew twijfelt twee derde van de Europeanen dat Biden rekening houdt met hun belangen. Hij heeft veel beloofd, maar gaat hij de daad bij het woord voegen? Gaat hij bijvoorbeeld de maatregelen nemen die noodzakelijk zijn om het klimaatverdrag van Parijs uit te voeren, nu hij dat weer omarmd heeft?’

Voor de Amerikanen is China de topprioriteit, terwijl Rusland dat voor Europa is.
Monika Sie Dhian Ho
Directeur Clingendael Instituut

Monika Sie Dhian Ho ©www.clingendael.nl

Biden staat in eigen land onder druk, want de geest van Trump waart nog rond in politiek Washington.

Sie: ‘Sommige trends blijven ook na Trump. Uit een peiling van Clingendael bleek vorig jaar dat 70 procent van de Nederlanders denkt dat de VS de komende vijf jaar hun bescherming van Europa terugschroeven.'

'Het besef groeit dat de VS niet in alle gevallen dezelfde geostrategische belangen hebben als Europa. Voor de Amerikanen is China de topprioriteit, terwijl Rusland dat voor Europa is. Met cyberaanvallen, de ontwrichting van verkiezingen en de agressie tegen Oekraïne vormt Rusland een directere bedreiging voor de Europese belangen.’

In een essay verwees u onlangs naar de ‘grote geopolitieke transitie’ die eraan komt. Wat bedoelt u daarmee?

Sie: ‘Geopolitiek wordt vaak verward met machtspolitiek, met armpjes drukken. Terwijl net het geografische aspect heel belangrijk is. Het gaat om het geo-perspectief - het afgebakende territoir en de gemeenschap die daar leeft - van waaruit landen naar de wereldpolitiek kijken.'

De G7-top is al bestempeld als de eerste bijeenkomst van de anti-Chinacoalitie die Biden wil smeden.
Monika Sie Dhian Ho
Directeur Clingendael Instituut

'En dan lopen de Amerikaanse en Europese geopolitiek niet meer helemaal gelijk. De VS hebben een probleem met China als de potentieel nieuwe hegemoon. Europa kan best met een machtig China leven, als dat land zich aan de internationale regels houdt en de Europese manier van leven respecteert.’

Biden zat vrijdag samen met zijn G7-collega’s, waar China aan bod kwam.

Sie: ‘Ja, de G7-top is al bestempeld als de eerste bijeenkomst van de anti-Chinacoalitie die Biden wil smeden. Opvallend is dat ook de leiders van Australië, India, Zuid-Korea en Zuid-Afrika aanwezig zijn op de top. Dat zijn landen die de Chinese invloed van nabij voelen.’

‘De vraag is alleen of de EU aansluit bij de Amerikaanse koers. De standvastigheid waarmee de Duitse bondskanselier Angela Merkel de opkomst van China benadert, vind ik opmerkelijk. Ze zoekt een eigen weg, waarbij ze de Chinezen duidelijk maakt dat Europa de eigen manier van leven met hand en tand zal verdedigen. Maar zonder de systeemrivaliteit met China tot het laatste gaatje te willen uitvechten.’

Lopen de wegen van Amerika en Europa stilaan uit elkaar?

Sie: ‘Het is voor Europa niet het goede moment om de nadruk te leggen op de kloof met de VS. Dat is ook niet nodig, want beide bondgenoten worden deels geconfronteerd met dezelfde bedreigingen en uitdagingen. Daarom is het belangrijk dat de NAVO maandag haar strategisch concept actualiseert aan de Russische dreiging en de opkomst van China. De NAVO zou het best bij haar kerntaak blijven: het waarborgen van de veiligheid van de lidstaten.’

Zonder overleg met de bondgenoten besliste Biden recent alle Amerikaanse troepen weg te halen uit Afghanistan.

Sie: ‘Dat was pijnlijk. Nadat de Amerikanen hun vertrek hadden aangekondigd, wisten de Europeanen niet hoe snel ze zich uit de voeten konden maken. Op geen enkel moment was sprake van een Europees initiatief om de stabiliteit te blijven waarborgen. Nochtans ligt Afghanistan in de geostrategische achtertuin van Europa.’

We moeten de stabiliteit aan de buitenrand van Europa zelf garanderen.
Monika Sie Dhian Ho
Directeur Clingendael Instituut

‘We kunnen niet langer verwachten dat Amerikaanse koppels hun enige zoon of dochter uitsturen om hun bloed te vergieten voor de Europese veiligheid. We moeten de stabiliteit aan de buitenrand van Europa zelf garanderen. En we kunnen niet uitsluiten - en dat heeft Trump ons geleerd, bijvoorbeeld door uit de nucleaire deal met Iran te stappen - dat de Amerikanen een wezenlijk andere koers varen.’

Dus houden we het best rekening met Amerikaanse wispelturigheid?

Sie: ‘Verschillende leiders, onder wie premier Alexander De Croo, hebben al benadrukt dat de trans-Atlantische alliantie het plan A blijft. Maar Europa ontwikkelt het best een plan B voor als de VS niet te hulp schieten, of de belangen uiteenlopen. Dan kunnen we garanderen dat we een speler zijn in plaats van een speelbal.’

Sommige Europese leiders dromen van ‘strategische autonomie’. Is dat een realistische ambitie?

Sie: ‘Ik spreek liever over de geopolitieke rol van Europa dan de nadruk te leggen op autonomie tegenover de VS. Het heeft weinig zin daar op te hameren als de dreigingen alom zijn en de capaciteiten van de EU beperkt. In zo’n tijd moet je de collectieve verdediging in NAVO-verband koesteren.'

'Wat niet wil zeggen dat Europa niet zijn eigen strategisch kompas voor veiligheid en defensie moet ontwikkelen, zoals nu gebeurt. Als de NAVO tegelijk haar strategisch concept vernieuwt, biedt dat een kans om een gemeenschappelijke dreigingsanalyse te maken en een arbeidsverdeling uit te werken.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud