interview

Voormalig Iers premier: ‘Dat de Ierse grens er nooit meer komt, is van levensbelang'

©BELGAIMAGE

Als gewezen premier van Ierland heeft Enda Kenny een bevoorrecht zicht op de brexitonderhandelingen. ‘Als het Britse parlement het akkoord afschiet, ligt de sleutel in handen van de Labour-oppositie.’

Een vriendelijke maar stevige por op de borstkas. Zo verwacht je niet begroet te worden door iemand die van 2011 tot 2017 premier van een Europese lidstaat was. Maar de 67-jarige Enda Kenny is de hartelijkheid zelve. De voormalige Taoiseach, zo wordt de premier in Ierland genoemd, is op bezoek in Antwerpen op uitnodiging van de Cederuniversiteit, de politieke academie van CD&V. Kenny was vanop de eerste rij getuige van het brexitreferendum in juni 2016 en heeft nog altijd een bevoorrechte blik op de brexitonderhandelingen.

Ierland loopt in de frontlinie van de gesprekken, omdat het economisch sterk afhankelijk is van het Verenigd Koninkrijk en het met Noord-Ierland de enige fysieke grens tussen de EU en het VK op zijn grondgebied heeft. Elk gemorrel aan het wankele evenwicht op het eiland dreigt de moeizaam verworven vrede op de helling te zetten . Dat is ook waarom de EU zich als een blok achter Ierland geschaard heeft tijdens de onderhandelingen.

BIO ENDA KENNY

> Geboren op 24 april 1951 in Castlebar.

> Is sinds 1975 lid van de Dáil Éireann, het Ierse parlement.

> In 2002 werd hij leider van Fine Gael, een centrumrechtse partij die lid is van de christendemocratische fractie in het Europees Parlement.

> Werd - in de naweeën van de financiële crisis die Ierland zwaar trof - in 2011 verkozen tot de nieuwe Taoiseach, de premier van Ierland.

> Gaf in 2017 de fakkel door aan zijn partijgenoot Leo Varadkar, de eerste openlijk homoseksuele premier van het land.

Daarom moest de Britse premier Theresa May een ‘backstop’ slikken, waardoor Noord-Ierland, meer nog dan de rest van het VK, in de Europese douane-unie blijft tot een nieuwe handelsrelatie gevonden is. Ook al vindt het gros van de Britse parlementsleden dat May zo de territoriale eenheid van het VK uitholt.

‘De brexit beheerst nu al achttien maanden ons politieke debat’, zegt Kenny. ‘De Ieren willen nu vooral vooruitkijken. Belangrijk daarbij is dat het akkoord dat nu op de tafel ligt, voldoet aan wat eerst David Cameron (de voorganger van May als premier van het VK, red.) en later ook Theresa May gegarandeerd hebben: dat het vrije verkeer van personen tussen Ierland en Noord-Ierland gegarandeerd blijft, dat er geen grens komt tussen de twee en dat het Goede Vrijdagakkoord (een akkoord tussen Noord-Ierse protestanten en katholieken uit 1998, red.) overeind blijft.’

Dinsdag stemt het Britse Lagerhuis over de brexitdeal die May met de EU onderhandeld heeft. Wat verwacht u?

Enda Kenny: ‘Niemand kent de uitkomst. Zowel bij de Conservatieve meerderheid als bij de Labour-oppositie is de verwarring compleet. De parlementsleden dragen een enorme verantwoordelijkheid.’

Kunnen de Ieren leven met het akkoord dat May nu voorlegt aan het parlement?

Kenny: ‘Ierland wou geen brexit, Ierland vindt dit niet leuk, maar Ierland zal het resultaat van dit alles respecteren.’

Wat als het parlement het akkoord verwerpt?

Als de Conservatieven verscheurd blijven, zal Labour eindelijk moeten laten weten of het een deal wil of niet.
Enda Kenny
Voormalig Iers premier

Kenny: ‘Dan heerst de complete onzekerheid, terwijl de klok steeds luider tikt. Veel zal bepaald worden door de houding van Labour. Als de Conservatieven verscheurd blijven, zal de oppositie eindelijk eens moeten kiezen wat ze wil: een deal of geen deal.’

Denkt u dat het opnieuw tot een referendum kan komen?

Kenny: ‘De eerste minister heeft dat altijd uitgesloten, maar veel hangt af van de stemming in het parlement. En opnieuw van de houding van Labour. Als die partij zich daarvoor uitspreekt, kan er een tweede referendum komen. Maar zelfs als het er komt, blijft de uitkomst onzeker.’

Waarom is het vermijden van een nieuwe grens tussen Ierland en Noord-Ierland een breekpunt?

Kenny: ‘Het afschaffen van die grens, die tot dan een enorme bron van crimineel en sectair geweld was, en aan beide kanten door militairen bewaakt werd, was een cruciaal onderdeel van het vredesproces. Als je nu van Dublin naar Belfast rijdt, kan je niet meer zien wanneer je in een ander land komt, behalve aan de telecomoperator die verandert op je gsm. De Noord-Ierse koeien produceren 600 miljoen liter melk die naar de Ierse Republiek gaat, dagelijks reizen 50.000 mensen heen en weer over de grens. Niemand wil die grens terug.’

‘Het Goede Vrijdagakkoord bestaat 20 jaar langer dan de brexit. Al die tijd heeft het standgehouden. Daarom is de zogeheten backstop zo belangrijk: we hebben de absolute garantie gekregen dat er geen grens komt. Daardoor blijft Noord-Ierland, meer nog dan de rest van het VK, in de Europese douane-unie tot er een nieuwe handelsrelatie is.’

May zegt dat er technologische alternatieven zijn voor de grens. Maar sommigen wijzen erop dat zelfs een camera tot een gewelddadige spiraal kan leiden. Iemand gooit een steen naar de camera’s, dus komt er een agent om die camera te bewaken, waarop die aangevallen wordt en het spel weer op de wagen zit.

Kenny: ‘Er is een spreekwoord dat zegt dat uit kleine eikels machtige bomen groeien. Daarom is de garantie dat die grens er op geen enkele manier komt, de zogeheten backstop, van levensbelang.’

De economische impact van de brexit is groot voor Ierland, maar ziet u ook opportuniteiten?

Steeds meer grote bedrijven willen duidelijkheid: als jullie geen beslissingen kunnen nemen, doen wij het wel, zeggen ze.
Enda Kenny
Voormalig Iers premier

Kenny: ‘Zeker. Kijk naar alle financiële instellingen in Londen. Hun verlanglijstje bestaat uit drie delen. Toegang tot de eengemaakte Europese markt, toegang tot Europees geld en toegang tot voldoende talent om mensen aan te werven. Door de onzekerheid daarover zijn er al heel wat bedrijven verhuisd naar Dublin, net als naar Frankfurt, Parijs en Antwerpen. En steeds meer grote bedrijven willen duidelijkheid: als jullie geen beslissingen kunnen nemen, doen wij het wel, zeggen ze.’

Heeft May de brexit goed aangepakt, rekening houdend met de moeilijke omstandigheden?

Kenny: ‘Veel andere politici zouden al lang ten onder zijn gegaan aan de druk. Ze stond er en heeft hard gevochten. Geen enkele politicus belandt graag in zo’n soort situatie.’

U bent zelf zes jaar premier geweest. Vallen uw ogen niet open als u kijkt naar de politieke chaos in Londen?

Kenny: ‘Het Verenigd Koninkrijk heeft zichzelf nooit als een land beschouwd, maar als een wereldrijk. Dat koloniaal DNA zit nog altijd in de genen. Daardoor overschatten de Britten zichzelf. Daarom ook moet Europa niet te veel geobsedeerd zijn door de brexit. We hebben onze eigen agenda. We zijn een politiek blok met 450 miljoen inwoners in een van de meest ontwikkelde regio’s van de planeet. Daarom moeten we ons nu vooral bezighouden met de vraag waar we over 20 jaar willen staan.’

‘Wat gebeurt er met Oekraïne en Georgië? Hoe zien we onze relatie met de VS en China? Welke strategie komt er om onze technologische achterstand goed te maken? Want er is geen enkel Europees bedrijf bij de grootste tien digitale spelers ter wereld, terwijl we een miljoen meer doctorandi hebben. En er zijn nog belangrijke zaken waarop we moeten focussen: voedselzekerheid, energie, migratie…’

Stel dat de Britten er wel in slagen om zonder kleerscheuren de EU te verlaten. Vreest u dan niet dat andere landen zullen volgen?

Theresa May maakt geen slechte beurt. Veel andere politici zouden al lang ten onder zijn gegaan aan de druk.
Enda Kenny
Voormalig Iers premier

Kenny: ‘Daarom zijn politici die geloofwaardigheid, vastberadenheid en vertrouwen uitstralen zo belangrijk. Europa zal altijd een compromis moeten zijn, dat is onvermijdelijk met 27 lidstaten. Maar dat moeten we ook blijven verdedigen.’

Is de moderne kiezer nog wel te vinden voor het compromis?

Kenny: ‘Jawel hoor. De radicale extremen zijn geen alternatief. Kijk naar Griekenland: dat heeft drie verkiezingen gehad die gedomineerd werden door populisten. Iedereen had er de euro al afgeschreven. Maar Griekenland zit wel nog steeds in de eurozone. Er is een verschil tussen populisme en invloed.’

‘Een populist beweert dat enkel hij het echte volk vertegenwoordigt. Dat bestrijd ik: je hoeft geen populist te zijn om de stem van het volk te vertolken. Dat hebben wij geleerd in Ierland: als je heel duidelijk uitlegt waarom de lonen vijf jaar bevroren moeten worden met als doel het land te redden, dan begrijpen mensen dat en zijn ze bereid inspanningen te leveren. Je moet durven te zeggen: ‘Dit zult u niet fijn vinden, maar het is wel goed voor u.’’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content