nieuwsanalyse

Wat u moet weten over de brexitdeal

©EPA

De scheiding is - voorlopig - rond. Nu kan het echt moeilijke brexitwerk beginnen.

De Britse premier Theresa May en Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker kondigden vrijdag in alle vroegte een voorlopig akkoord aan over de boedelscheiding. De hele nacht was onderhandeld over een gezamenlijke tekst.

Volgende week vrijdag kunnen de resterende 27 EU-landen, op basis van dit voorlopig akkoord, het licht op groen zetten om over te stappen naar de tweede fase in de onderhandelingen. Een overzicht van wat u moet weten over de deal en wat er nog aankomt.

1. Het is een voorlopig akkoord

De deal die May en Juncker aankondigden, is een voorlopig akkoord over de drie elementen van de scheiding. De Europese Unie wil pas met de Britten spreken over een toekomstige relatie als er voldoende vooruitgang is over de drie belangrijkste elementen van de scheiding: de financiële afrekening, de rechten van Europese burgers in het VK en Britten in de Europese Unie na de brexit, en het vermijden van een Ierse grens.

Over elk van die drie punten zijn enkele basisprincipes vastgelegd, die de twee partijen onderschrijven. De deal van vrijdag behoudt daardoor een ruime mate van vaagheid. De taaiste knopen, zoals het cijfer van de 'brexit bill' of de regeling van de Ierse grenskwestie, kunnen pas aan het einde van de onderhandelingen worden doorgehakt, in een finale deal. De Britten schatten de rekening alvast op 35 tot 39 miljard pond (afgerond 40 tot 45 miljard euro), zei de woordvoerder van May vrijdag. Hij noemde het 'een faire regeling van onze verplichtingen'. 

2. Maar brexitimpasse wordt wel doorbroken

In oktober oordeelden de Europese leiders nog dat er niet voldoende vooruitgang was om over te stappen naar de tweede fase in de onderhandelingen. Op de top van volgende week vrijdag wordt het licht wél op groen gezet voor onderhandelingen over de toekomstige relatie tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk. Er kan nu ook gesproken worden over een overgangsperiode, zodat de brexit op een goed voorbereide manier gebeurt en niet plots, van de ene dag op de andere.

Dat succes had zowel de Britse premier Theresa May als de Europese Unie hard nodig. Een tweede Europees njet zou de positie van May in eigen land, in haar regering en in haar partij onhoudbaar gemaakt hebben en geleid hebben tot regelrechte chaos. Dat wilden ook de hardste landen in het brexitoverleg, Duitsland en Frankrijk, vermijden.

3. May moet veel slikken - maar heeft succes in zicht

De Britse premier heeft in de onderhandelingen de duimen moeten leggen voor enkele belangrijke Europese eisen. Toch kan ze in eigen land claimen dat het doel van de brexit, Britse soevereiniteit over de eigen wetgeving en regels, bereikt is. Bovendien kan ze critici de mond snoeren met het succes dat Europa nu eindelijk gaat praten over wat voor Londen belangrijk is: het handelsakkoord van de toekomst.

May hoopte afgelopen maandag al een voorlopig akkoord op zak te hebben. Ze werd echter uit Brussel teruggefloten door de Ierse unionisten van DUP, die de regering-May gedoogsteun bieden. Zij kantten zich tegen een speciaal regime voor Noord-Ierland. May en de EU-onderhandelaars moesten de voorbije dagen laveren tussen de hardliners in haar eigen partij, de Noord-Ierse unionisten (in Belfast en Londen) en de Ierse regering, die geen grens wil tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek en ook een gelijklopende wetgeving op het eiland eist.

4. Hoe wordt de Ierse kwestie opgelost?

Eigenlijk was van bij het begin van de onderhandelingen duidelijk dat de Ierse kwestie pas opgelost kan worden als duidelijk is hoe de brexit er echt uitziet en wat het model wordt voor toekomstige relaties. Maar omdat de Ierse kwestie zo cruciaal is voor de Ieren kreeg May al in deze fase de duimschroeven aangedraaid.

De tekst van het akkoord blaast warm en koud en blijft daardoor vaag. May erkende in Brussel dat de Ierse kwestie een 'unieke situatie is die een specifieke oplossing vereist'. Er is ook een duidelijke verwijzing naar de Goedevrijdagakkoorden van 1998 en het behoud van het vrij verkeer én de samenwerking tussen noord en zuid op het Ierse eiland. Tegelijk wordt in de tekst de integriteit beklemtoond van het Verenigd Koninkrijk. Als de Britten vertrekken uit de EU, vertrekt dus ook Noord-Ierland.

5. Wat met de twee andere breekpunten?

Er is een akkoord over de berekeningsmethode van de brexitafrekening, maar nog geen concreet cijfer. Ook dat is voorwerp van een finaal politiek compromis met de Britten. De Britten blijven hun jaarlijkse bijdrage aan de Europese begroting (20 miljard euro) en andere financiële verplichtingen betalen in 2019 en 2020. Op 31 december 2020 wordt een foto gemaakt van alle openstaande facturen en achterstallige betalingen. De woordvoerder van May schat de rekening op 40-45 miljard euro (35 tot 39 miljard pond).

Europese burgers die voor de scheiding in het Verenigd Koninkrijk woonden en werkten, behouden er al hun rechten, ook op toegang tot gezondheidszorg en pensioenen. Die rechten gelden ook voor kinderen die na de brexit worden geboren. Zij zullen hun rechten rechtstreeks bij een Britse rechter kunnen laten gelden. Maar het Europees Hof van Justitie blijft nog gedurende een periode van acht jaar na de brexit toezicht houden op de invulling van Europese rechten door de Britse rechtbanken.

6. Nu komt het harde werk

De Europese top geeft volgende vrijdag dus groen licht voor onderhandelingen over de toekomstige relaties tussen de EU en het VK. 'Nu komt het moeilijke werk', gaf Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk vrijdagochtend al aan. Hij pleit alvast voor een verregaand akkoord over handel, maar ook terreurbestrijding, veiligheid en defensie.

De overstap naar de tweede fase is alweer een moment van de waarheid voor de regering-May. Er is namelijk nog geen akkoord in Londen over de marsrichting in deze onderhandelingen. De 27 EU-landen leggen hun onderhandelingsmandaat volgende week vast.

Een bijkomend probleem is dat Londen na de brexit 750 internationale akkoorden, gesloten in EU-verband, moet onderhandelen met diverse internationale partners.

De klok blijft dus tikken. Er rest minder dan een jaar om de onderhandelingen over de brexit af te ronden:de Britten vertrekken al op 29 maart 2019 uit de Europese Unie. De tijd om de contouren van de toekomstige relatie af te spreken is dus beperkt. Om een finale deal door het Britse en Europese parlement te krijgen, moeten de gesprekken in de herfst van volgend jaar afgerond zijn.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect