interview

'Zij hebben Sovjetmethodes, wij hebben internet'

De Wit-Russische oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja. ©ZUMA Press

In een interview met De Tijd predikt oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja de Wit-Russische revolutie. 'Europa moet moed tonen en Aleksandr Loekasjenko sancties opleggen.'

Ook door de Litouwse hoofdstad Vilnius waait een warme septemberwind. Vanuit een modern gebouw aan de oevers van de Vilnia dirigeert de Wit-Russische oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja de revolutie in haar vaderland, die begin augustus losbarstte toen president Aleksandr Loekasjenko haar op frauduleuze wijze versloeg bij de verkiezingen. In haar ballingschap krijgt ze steun van een hecht team van adviseurs, spindoctors, jongeren, techwizzards en discrete maar omnipresente bodyguards.

Tot voor kort was de 37-jarige 'Sveta' lerares Engels en huisvrouw. Nu belichaamt ze de renaissance van een natie die de laatste dictator van Europa en zijn politiediensten voorgoed wil afwerpen als bolwerken van vervlogen tijden. Sommigen zien de opstand als de tweede golf van de implosie van de Sovjet-Unie. Die opstand in Wit-Rusland, strategisch gelegen tussen het Westen en Rusland, belangt ook Europa aan.

Loekasjenko regeert al 26 jaar met harde hand, nooit leek protest te weerklinken. Wat is veranderd?

Svetlana Tichanovskaja: 'Het volk is veranderd, jaren geleden al, maar lang overstemde de angst ons geweten. In 2017 begon mijn echtgenoot, Sergej Tichanovski, zijn mening te uiten op YouTube en andere sociale media. Hij kreeg steeds meer steun, ook al werden sommigen gevangengezet. Ook Sergej zit nog vast.'

Een kwarteeuw propaganda veeg je niet zomaar weg, maar de grote meerderheid weet dat dit een keerpunt is. We vergeven de misdaden niet meer.
Svetlana Tichanovskaja
Wit-Russische oppositieleidster

'Steeds meer mensen spraken zich uit tegen de economische stilstand. Tegen een geheime dienst die tegenstanders oppakt, foltert, doodt. Tegen een president die al een kwarteeuw alleen in zijn eigenbelang geïnteresseerd is en het volk als zijn bezit beschouwt, zoals zijn huis en tuin. De coronacrisis, waarbij Loekasjenko op tv de doden uitlachte, veranderde de blik op de overheid nog meer, als een sneeuwbal die steeds groter werd. Dat moest ooit botsen en dat moment is nu.

De clash wordt steeds harder, het straatprotest groter. Maar Loekasjenko's repressie ook.

Tichanovskaja: 'De Wit-Russen beseffen dat ze geschiedenis schrijven, verenigd. Natuurlijk zijn er die apolitiek blijven, die denken dat ons land verdwijnt als Loekasjenko vertrekt. Een kwarteeuw propaganda veeg je niet zomaar weg. Maar de grote meerderheid weet dat dit een keerpunt is. We vergeven de misdaden niet meer. We worden niet weer het bange volk van weleer.'

Ik denk dat Vladimir Poetin een wijze leider is. Hij weet dat de wil van het Wit-Russische volk niet verandert. Loekasjenko valt niet meer te redden.
Svetlana Tichanovskaja
Wit-Russische oppositieleidster

'De geheime diensten en de politie gebruiken methodes die populair waren in de Sovjet-Unie: de gevangenis, folteringen. Het is gruwelijk wat ze honderden betogers hebben aangedaan. Maar dit is de 21ste eeuw. We hebben internet. Als iemand gearresteerd of op straat gekidnapt wordt, weet de hele wereld dat meteen. Het volk is geëvolueerd, terwijl het regime bevroren is in het verleden. Het denkt nog met geweld onze mening te kunnen veranderen. Het beseft niet dat een nieuwe generatie is opgestaan, die gereisd heeft en gezien heeft hoe mensen elders beter leven.'

Toch zit Loekasjenko nog op de troon, terwijl u gedwongen aan de Litouwse zijlijn staat.

Tichanovskaja: 'Ik zou niet liever willen dan naar Wit-Rusland terugkeren. Maar ik weet dat ik in de gevangenis beland zodra ik de grens oversteek. En vanuit de gevangenis kan ik niks doen. Ik beschouw mezelf als de verkozen president van Wit-Rusland. We willen geen wraak maar rechtvaardigheid. We hebben de meerderheid, en alleen een kleine, geïsoleerde groep steunt Loekasjenko nog. Op 5 november loopt zijn mandaat af en is zijn legitimiteit voorbij.'

De internationale gemeenschap uit forse kritiek op zijn herverkiezing, maar wacht ook af.

Tichanovskaja: 'Europa moet moedig zijn en met een sterke stem het Wit-Russische volk steunen. De Europese lidstaten en het Europees Parlement moeten sancties uitvaardigen tegen Loekasjenko en zijn medeplichtigen. Dat proces loopt traag en mag niet beperkt zijn tot tien à twintig individuen. Ook Wit-Russische parlementsleden, politieagenten en militairen moeten geviseerd worden.'

Intussen zoekt Loekasjenko de hulp van Rusland en Vladimir Poetin. Vreest u dat Rusland de macht grijpt?

Tichanovskaja: 'Rusland en Loekasjenko hebben een akkoord waar het volk niets van af weet. We begrijpen dat Rusland belangen heeft in zijn buurland, net zoals we een band met Rusland hebben. We willen een vriendschappelijke relatie, maar we willen onze problemen zelf oplossen.'

'Ik denk dat Poetin een wijze leider is. Hij weet dat de wil van het Wit-Russische volk niet verandert. Loekasjenko valt niet meer te redden. Poetin moet dat aanvaarden en toelaten dat we onze toekomst zelf uitstippelen. Loekasjenko heeft onze blik altijd alleen op Rusland gericht. In de 21ste eeuw willen we praten met de rest van de wereld en eindelijk vooruitgaan.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud