interview

Socialistische hoop in bange dagen

Mohamed Ridouani: 'Mijn vader, die nooit school heeft gelopen, wees naar het eelt op zijn handen en maakte duidelijk dat ik zou moeten studeren om niet hetzelfde lot beschoren te zijn.' ©Tim Dirven

Bij de gemeentelijke stembusgang kreeg de sp.a in zowat heel Vlaanderen klappen. In Leuven hield lijsttrekker Mohamed Ridouani wel stand. Portret van de eerste allochtone burgemeester van een centrumstad wiens ambities verder reiken dan de eigen stad.

‘Het besef kwam er toen ik wakker werd omdat mijn zoon op en neer op het bed sprong en goeiemorgen mijnheer de burgemeester riep. Ik realiseerde me plots: juist ja.’ Mohamed Ridouani vertelt het nog altijd wat onwennig. Het is woensdagmiddag en we treffen de 39-jarige ex-consultant van Marokkaanse origine in de vergaderzaal die aansluit op het kantoor van de Leuvense burgemeester Louis Tobback. De oersocialist geeft in januari de fakkel door aan zijn beschermeling en huidig schepen van Onderwijs en Economie. Louisville wordt vanaf dan Mo-town, de eerste centrumstad met een burgervader van allochtone origine.

Met 26 procent van de stemmen werd de sp.a bij de gemeenteraadsverkiezingen in Leuven opnieuw de grootste partij. Dat is een pak minder dan in 2012, maar Ridouani zet met ruim 10.000 voorkeurstemmen een beter resultaat neer dan Tobback destijds. De stad aan de Dijle is een van de laatste overgebleven rode vlekken op de Vlaamse kaart. ‘Ik zie dat ik tot nader order de enige sp.a-burgemeester in een centrumstad ben en dat is niet zo positief’, zegt Ridouani, klein van gestalte en smal van postuur, droog. Veel socialisten zien hem als de redder van de partij. Het Leuvense recept als medicijn voor een zieke partij. Maar daarover later meer.

©Tim Dirven

Aanvankelijk was er wat schrik om Ridouani voor de leeuwen te gooien. Tegenstanders merkten op dat Leuven niet voor een Mohamed stemt en zelfs Tobback twijfelde of Leuven wel klaar was voor een burgemeester van allochtone origine. Het verhaal dat racisme ingebakken zit in de Vlaamse cultuur, weet u wel. Ridouani is evenwel categoriek. ‘Nee, racisme zit hier niet ingebakken. Wel is er veel angst bij de bevolking, onder meer door het terrorisme en de terreurdreiging, en het is aan de politiek om die angst weg te nemen. Dat ik zo’n sterk mandaat heb gekregen, is alvast een hoopgevend signaal.’

Flemish dream

Het verhaal van Ridouani leest als een sprookje, zeg maar een Flemish dream. Zijn vader ging in op een Belgische campagne voor gastarbeiders en verliet in de jaren 60 voor het eerst zijn dorp in het Marokkaanse Rif-gebergte om in ons land te komen werken. Zijn moeder volgde. Hij werd in België geboren en groeide op in een Leuvens huisje, waar zijn familie samenwoonde met twee andere gezinnen. Met veel wilskracht, een studiebeurs en een studentenjob bij de Quick kon hij studeren en kwam hij bij de consultant Deloitte terecht. ‘Pas toen zag ik voor het eerst een restaurant langs de binnenkant.’

Via zijn maatschappelijk engagement - met een groep vrienden hielp hij kwetsbare jongeren op school - kwam hij op de radar van de politiek terecht. In 2006 vroeg het toenmalige links-liberale Spirit, dat een kartel vormde met de sp.a, Ridouani om op de lijst te staan bij de gemeenteraadsverkiezingen in Leuven. Hij kreeg de vijfde plaats en werd meteen verkozen. ‘Lijsttrekker Louis Tobback kroop op tafel om zijn overwinningsspeech te houden. En plots zei die: ‘Omdat Mohamed het zo goed heeft gedaan, mag hij schepen worden’. Ik stond achteraan een colaatje te drinken en zag plots iedereen in mijn richting kijken. Owowow, dacht ik. Ik heb al werk. Dit hoeft niet.’

In Vlaanderen heb je een brede conservatieve stroom, een brede stroom van progres sieven en een kleinere stroom in het centrum. Drie partijen zouden eigenlijk volstaan.
Mohamed Ridouani, toekomstige burgemeester Leuven

Ridouani vertelt dat het moeilijk kiezen was tussen zijn baan en een schepenambt. ‘Bekijk het vanuit de ogen van mijn ouders. Zij hebben hun dorpje in Marokko verlaten om hier te komen werken, ze zien hun oudste zoon een diploma halen en een job uitoefenen waarvoor hij zelfs een bedrijfsauto krijgt. Waarom zou je die zekerheid en dat comfort verlaten voor zoiets onzekers als de politiek? Maar mijn buikgevoel zei dat ik het moest doen.’

Het verhaal lijkt op dat van ex-premier Elio Di Rupo (PS), die opgroeide in de mijnbarakken van de Henegouwse gemeente Morlanwelz en zich ondanks de doffe ellende daar een weg naar de top van de Belgische politiek baande. Net als de Franstalige socialist had Ridouani het voordeel bovengemiddeld intelligent te zijn en had hij het geluk aan zijn kant. ‘Eerst en vooral omdat ik ouders had die beseften hoe belangrijk een diploma is. Mijn vader, die nooit school heeft gelopen, wees naar het eelt op zijn handen en maakte duidelijk dat ik zou moeten studeren om niet hetzelfde lot beschoren te zijn. Niet iedereen krijgt die steun thuis.’

Ingrid Pira

Een tweede meevaller was dat de jonge Ridouani een paar huizen van de Straatmus woonde, een vzw van Ingrid Pira, de latere groene burgemeester van Mortsel. ‘Thuis spraken we berbers en bij de Straatmus leerde ik Nederlands spreken en schrijven. Dat was een groot geluk, want zo kon ik mee op school. Velen met een migratieachtergrond zoals ik spreken de taal onvoldoende en kunnen niet mee.’

Zonder zijn intelligentie, een portie geluk en de steun van de samenleving was Ridouani nooit geraakt waar hij nu staat, geeft hij grif toe. Duizenden anderen jongeren met een migratieachtergrond hebben minder meeval en geraken er niet, bewijzen de torenhoge werkloosheidscijfers in die groep. Het verklaart volgens Ridouani waarom hij zich eerst bij Spirit en later bij de sp.a aansloot. ‘Zulke progressieve partijen zeggen niet tegen mensen uit kwetsbare gezinnen: trek uw plan. Of wijzen de mensen als schuldige aan door te zeggen dat het een cultureel probleem is. Wij proberen hen te helpen.’

De fout die sociaaldemocraten overal in Europa maken, is dat ze zich uitsluitend terugplooien op wie hulp nodig heeft. Ik pas voor zo’n verhaal van miserabilisme.

Veel hefbomen voor een sociaal beleid liggen op Vlaams en federaal niveau, maar ook in de microkosmos van een gemeente is een en ander mogelijk. Als schepen van Onderwijs probeerde Ridouani jongeren te helpen met een buddyproject. ‘We merkten dat velen het vooral in de eerste twee jaar van de basis- en de middelbare school moeilijk hebben. We klikken die kwetsbare jongeren vast aan studenten met meer ervaring en een breder wereldperspectief, die deels kunnen compenseren wat die jongeren thuis te weinig meekrijgen. Zo slagen ze erin hun zelfbeeld op te krikken en halen ze doorgaans ook betere resultaten. Maar om de problemen echt op te lossen is een hervorming van het secundair onderwijs nodig.’

Net als Di Rupo gebruikt Ridouani zijn levensverhaal om als een autoriteit over problemen met integratie en het onderwijs te spreken. Maar veel meer dan de ex-premier verbindt hij dat met een discours van rechten en plichten. ‘Rechten en plichten zijn geen verhaal van de rechterzijde, ze zijn een bij uitstek sociaaldemocratisch verhaal. De sociale zekerheid, een product van de sociaaldemocratie, is daar het mooiste voorbeeld van. Daarmee geven we kansen aan wie ziek of werkloos wordt, maar daartegenover staat dat je moet werken. Je moet je inzetten en kansen grijpen. We moeten dat blijven herhalen.’

Steile weg

Ridouani wijst in de richting van de drie sociale woontorens van Sint-Maartensdal, die vanuit de vergaderzaal in het Leuvense stadskantoor te zien zijn. ‘Als je wieg daar staat, is het leven veel moeilijker en moet je harder je best doen. Ik zeg dat ook tegen die mensen: ‘U zal harder moeten klimmen om er te geraken, want uw weg is steiler.’ Via investeringen in gratis onderwijs en in kwaliteitsvolle huisvesting moeten we hun weg minder steil proberen te maken. Dat is volgens mij de essentie van de sociaaldemocratie.’

Het valt op dat Ridouani het steevast heeft over sociaaldemocraten en niet over socialisten. Bij die laatsten denken we aan de sp.a en de PS in Brussel, Wallonië en Frankrijk. Sociaaldemocraten, dat zijn de flinksere collega’s in Nederland en Duitsland, waar de sociaaldemocraten veel dichter aanleunen bij het centrum. Ridouani noemt de discussie theoretisch en wuift ook de vraag weg of hij tot de rechtervleugel van de sp.a behoort. ‘Een partij is een samenvoeging van heel veel mensen die gezamenlijke idealen voor ogen hebben’, betoogt de 39-jarige Leuvenaar. ‘En bij ons zijn dat rechtvaardigheid, emancipatie, vooruitgang en gelijke kansen.’

Net als zowat alle socialisten en sociaaldemocraten in Europa is de sp.a in een krimpscenario beland. De provincieraadsverkiezingen leren dat de stemmen op links verdeeld zijn tussen de socialisten, Groen en de PVDA. ‘Er zijn te veel partijen’, zucht Ridouani. ‘Uiteindelijk heb je in Vlaanderen een brede conservatieve stroom, een brede stroom van progressieven en een kleinere stroom in het centrum. Drie partijen zouden eigenlijk volstaan.’

Verbinden

De groot-linkse gedachte lijkt terug van weggeweest. Misschien wel uit noodzaak, want de sp.a is door de versnippering verschrompeld tot een partij van nauwelijks 10 procent. Na Ridouani’s goede verkiezingsresultaat wijzen de Vlaamse kameraden de Leuvense kopman aan als redder. Hij deed het goed bij de traditionele achterban, maar slaagde er ook in heel wat Groen-kiezers bij de sp.a te houden. Waarom liep het elders zo fout en in Leuven goed? ‘Voor slechte resultaten zijn er honderd-en-een verklaringen’, houdt de nieuwe socialistische prins de boot af. ‘Maar ik kan u wel uitleggen waarom we het in Leuven zo goed gedaan hebben.’

©Tim Dirven

Ridouani steekt een ietwat wollig verhaal van verbinden en niet-polariseren af, zoals veel socialisten en groenen dat in de campagne deden. ‘Ik weet dat het cliché klinkt, maar we moeten bruggen slaan tussen mensen. Kijk naar wat Open VLD-burgemeester Bart Somers in Mechelen heeft gedaan met zijn verbindend discours. Die stad is veel aangenamer geworden.’ Ook legt hij de klemtoon op het belang van vernieuwing. ‘De helft van de mensen op mijn lijst zijn nieuw. Ze komen uit alle lagen van de samenleving, wat mensen enthousiast maakt.’ Hij zegt het niet expliciet, maar het is een vingerwijzing naar veel andere steden en gemeenten, waar oude sp.a-krokodillen nog steeds de lakens uitdelen.

De toekomstige burgemeester schoolt ons ook bij over het Leuvense bestuursmodel, waarbij allianties worden gemaakt met inwoners, kennisinstellingen en bedrijven. ‘Als Leuvens stadsbestuur leggen we niets op, maar betrekken we alle spelers bij het nemen van een beslissing.’ Hij wijst naar Leuven 2030, een project waarmee hij de stad tegen 2030 klimaatneutraal wil maken. Leuven zit samen met burgers, De Lijn, de universiteit en tal van bedrijven en elk doet inspanningen om het doel te halen. Hetzelfde gebeurt met Leuven Mindgate, waarbij het stadsbestuur samen met ondernemers en de kennisinstellingen van Leuven een van de innovatiefste steden van Europa wil maken.

Heilige graal

Maar wat is er nog socialistisch aan zo’n bestuursmodel? Is de heilige graal om het goed te doen bij gemeenteraadsverkiezingen goed bestuur, los van elke ideologie? En lukt dat in Leuven omdat het over enkele meevallers beschikt, zoals een sterke universiteit? ‘Daar zit een kern van waarheid in’, beaamt Ridouani. ‘Mijn manier van besturen is niet socialistisch of onsocialistisch, maar een eigentijdse manier om het in complexe omgevingen als steden vooruit te laten gaan. De ene zal zeggen dat ik burgemeester word ondanks het feit dat ik socialist ben, voor de ander zal het zijn omdat ik socialist ben.’

Maar in elke beslissing zit uiteindelijk toch een stevige dosis ideologie, stelt Ridouani. ‘Ik ben pragmatisch, maar ik ga nooit bevolkingsgroepen stigmatiseren of besparen op onderwijs of zorg. Het punt is dat we onze ideologie moeten vertalen naar een verhaal dat de brede bevolking kan volgen.’ En zo wordt hij toch weer politiek. ‘De grootste uitdaging voor de socialisten is erop toe te zien dat er solidariteit is tussen de groep die hulp nodig heeft en de middenklasse, die zich almaar meer afvraagt of ze niet aan het afglijden is.’

We moeten blijven zeggen dat de volgende generatie het beter zal hebben. Enkel als je daarin blijft geloven, kunnen we vooruitgaan.

Op onze vraag of de socialisten niet te veel zijn blijven steken in de tegenstellingen van de 20ste eeuw, blijft het lang stil. Hij wil de stelling gedeeltelijk beamen, maar slikt zijn woorden in. ‘De fout die sociaaldemocraten overal in Europa maken, is dat ze zich uitsluitend terugplooien op wie hulp nodig heeft. Wel, ik pas voor zo’n verhaal van miserabilisme. De sociaaldemocraten moeten er zijn voor wie het moeilijk heeft, maar ook voor de middenklasse. We moeten uitleggen dat iedereen beter wordt van investeringen in onderwijs, zorg en sociale zekerheid. Want enkel dan stijgt de globale welvaart en vermijd je een verhaal van winnaars én verliezers.’

Door enkel te focussen op het negatieve, bijvoorbeeld de besparingspolitiek van de regeringMichel, jagen de socialisten mensen weg. ‘We moeten blijven zeggen dat de volgende generatie het beter zal hebben’, meent Ridouani. ‘Enkel als je daarin blijft geloven, kunnen we vooruitgaan. Als het geloof in de vooruitgang weg is, verlamt een samenleving en daar profiteren de meest conservatieve krachten van.’

Ridouani hoort het niet graag, maar zijn offensieve verhaal lijkt haaks te staan op de lijn die voorzitter John Crombez volgt - en die de sp.a naar links heeft doen opschuiven - en leunt veel meer aan bij het verhaal van Steve Stevaert destijds. ‘Natuurlijk moeten we tegen besparingen in opstand komen, maar daarom moeten we niet linkser worden. We moeten vertellen dat we voor een actieve en ondernemende overheid zijn. Een die investeert in voorzieningen, beter onderwijs en het helpen van mensen. Maar ook een die vraagt dat de mensen iets teruggeven en dat ze inspanningen doen.’

De vraag rest of Ridouani gelooft of de sp.a met Crombez wel de juiste man aan de knoppen heeft. De vraag is politiek, het antwoord evenzeer. ‘Ik ben er tegen dat we nu plots over de positie van de voorzitter gaan discussiëren. Dit is het meest foute moment om dat te doen. We moeten conclusies trekken uit de uitslag en de rangen sluiten richting de verkiezingen van 2019.’ Voor de goede verstaander: de socialistische partij moet anders. Maar dit is niet het juiste moment.

Lees verder

Advertentie
Advertentie