Tien antwoorden bij de gemeenteraadsverkiezingen

Bart Tommelein (Open VLD) aast ook na de verkiezingen op de burgemeesterssjerp van Johan Vande Lanotte (sp.a) ©BELGA

Voor de verkiezingen stelde De Tijd tien cruciale vragen over de lokale stembusslag. Veel van die vragen kunnen al worden beantwoord.

1) Welke partij wordt de Vlaamse volkspartij?

De N-VA had zich voor de verkiezingen tot doel gesteld de CD&V te onttronen als de volkspartij van Vlaanderen. De Vlaams-nationalisten hoopten er overal in Vlaanderen op vooruit te gaan en de kloof met de christendemocraten, die traditioneel sterk staan op het platteland, te dichten, maar dat is niet gelukt.

In Antwerpen zet burgemeester en N-VA-voorzitter Bart De Wever opnieuw een monsterscore neer en kan de huidige bewindsploeg verder besturen. In de gordel rond de stad, waar de N-VA al in veel gemeenten bestuurt, gaat de partij vooruit en in Hasselt verovert minister van Defensie Steven Vandeput de sjerp. Maar in veel kleinere landelijke gemeenten en in de steden in West-Vlaanderen en het westen van Oost-Vlaanderen slaagt de partij er niet in om winst te boeken.

In 2012 kwam de N-VA in veel kleinere gemeenten voor het eerst op, vaak met onervaren politiek personeel. Niet overal bleken de lokale N-VA-afdelingen een succes en de partij lijkt daarvoor een prijsje te betalen. CD&V houdt op de meeste plaatsen dan weer stand, zodat de christendemocraten lokaal sterker ingebed blijven dan de N-VA. De kaart van de Vlaamse gemeenten kleurt nog altijd meer oranje dan geel.

Bij de provincieraadsverkiezingen is de N-VA, net zoals in 2012, wél de grootste. Uit een extrapolatie van De Tijd halen de Vlaams-nationalisten 25 procent. Dat is 3 procentpunten minder dan in 2012 en een verlies van 7 procentpunt tegenover de Vlaamse verkiezingen van 2014 - al zijn nationale en provinciale verkiezingen niet helemaal vergelijkbaar. De CD&V stabiliseert op 20 procent.

2) Krijgen we een groene zondag?

Op heel veel plaatsen in het land gaat Groen vooruit, maar van een groene golf waarvan voorzitster Meyrem Almaci droomde, is geen sprake. Groen slaagt er nergens in om op eigen kracht de grootste te worden. En in Antwerpen kan lijsttrekker Wouter Van Besien de macht van De Wever niet breken.

Na de vorige gemeenteraadsverkiezingen kon Groen in twee gemeenten de burgemeester leveren. In Kruibeke gaat Jos Stassen - met het kartel Samen - meer dan 10 procentpunten vooruit. Het kartel is er de grootste partij. In Zwijndrecht is Groen niet langer de grootste: burgemeester André Van de Vyver moet de N-VA laten voorgaan.

Bij de provincieraadsverkiezingen wordt Groen de vierde partij, na de N-VA, CD&V en Open VLD. Met 13,2 procent van de stemmen steekt de partij de sp.a voorbij als grootste linkse partij.

3) Verliest de sp.a haar laatste bastions?

Met Gent, Leuven, Brugge en Oostende levert de sp.a in vier van de dertien Vlaamse centrumsteden de burgemeester. De socialisten verliezen Brugge - de CD&V’er Dirk De fauw wordt er burgemeester - maar maakt wel deel uit van de meerderheid

In Oostende blijft de Stadslijst van Johan Vande Lanotte met 23 procent de grootste partij, maar ze gaat er fors op achteruit. Uitdager Bart Tommelein (Open VLD) wil Vande Lanotte graag uit het stadhuis jagen en Groen en de N-VA lijken hem daarin te willen steunen.

En daarmee is de kous nog niet af. Zelfs Gent, misschien wel het meest rode bastion, kan verloren gaan. Op basis van bijna volledige cijfers blijft het kartel van sp.a en Groen de grootste partij en is een coalitie zonder het kartel niet mogelijk. Maar Open VLD-lijsttrekker Mathias De Clercq eiste de sjerp op, wat erop kan wijzen dat er manoeuvres aan de gang zijn. Zo wordt gefluisterd dat het kartel geen stand zal houden en Groen voor De Clercq zou kiezen.  

En zo kan de sp.a voorlopig enkel Leuven behouden. De partij gaat er achteruit: ze daalt van 30 naar 26 procent. De socialisten blijven evenwel de grootste en lijsttrekker Mohamed Ridouani kondigde aan dat hij zijn partijgenoot Louis Tobback, die met pensioen vertrekt, opvolgt. Ridouani gaat met Groen en CD&V besturen.

4) Staat het Vlaams Belang weer op?

In 2012 was de neergang van het Vlaams Belang volop bezig en deed de partij het slecht. Van die klap lijkt de partij zich te herstellen. In veel kleinere en grotere gemeenten gaat het Belang vooruit, in Ninove en Denderleeuw wordt het zelfs de grootste partij. In Ninove haalt Forza Ninove, dat gelinkt is aan Vlaams Belang, zelfs 40 procent waardoor het moeilijk wordt een alternatieve coalitie op de been te brengen. 

Bij de provincieraadsverkiezingen leek het Vlaams Belang lang op weg de derde partij te worden, maar het kan dat niet waarmaken. Het Belang haalt in Vlaanderen gemiddeld 13 procent, waarmee het de vijfde partij wordt.

5) Haalt Open VLD Gent en Oostende binnen?

Het binnenhalen van de burgemeesterssjerp in Gent en Oostende was het doel dat Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten naar voren had geschoven. In Oostende is lijsttrekker Bart Tommelein er niet in geslaagd een beter resultaat neer te zetten dan burgemeester Johan Vande Lanotte (sp.a), maar hij gaat wel fors vooruit en claimt de sjerp. Groen en de N-VA lijken hem te zullen steunen, waardoor de kans reëel is dat hij burgemeester wordt.

Ook in Gent behoort een liberale burgemeester tot de mogelijkheden. Op basis van bijna volledige cijfers kan Open VLD'er Mathias De Clercq geen coalitie vormen met de N-VA en CD&V, maar toch eiste hij het burgemeesterschap op. Het toont aan dat hij rekent op een verrassende alternatieve coalitie, bijvoorbeeld doordat hij met het kartel sp.a-Groen of met een van de twee partijen apart in zee gaat. 

Rutte zelf wordt met Open VLD overigens de grootste in Aarschot. Daardoor ligt ze in polepositie om er burgemeester te worden.

(Lees verder onder de kaart)

6) Kan de PVDA zichzelf op de kaart zetten?

De uiterst linkse PVDA heeft nu alleen gemeenteraadsleden in Antwerpen, Genk en Zelzate. In Zelzate wint de partij een zetel, in Antwerpen behoudt ze haar drie zetels en in Genk haar ene zetel.

Op andere plaatsen in Vlaanderen haalt de PVDA een zetel binnen, bijvoorbeeld in Leuven, Mechelen en Vilvoorde. In Gent zijn dat er zelfs drie. Daarmee lijkt de partij op koers te zitten om bij de Vlaamse en federale verkiezingen van 2019 een lang verhoopte zetel in het Vlaams parlement en de Kamer binnen te halen.

7) Beleeft Kris Peeters zijn Waterloo?

Op basis van voorlopige resultaten zou Peeters ongeveer 7 procent halen in Antwerpen. Daarmee wordt het beeld van de peilingen bevestigd en is het resultaat beter dan de doemscenario's, maar slechter dan aanvankelijk verhoopt. De vraag is nu of dat resultaat, dat niet echt schitterend is, een impact heeft op zijn aanzien binnen de CD&V.

8) Implodeert de PS in Wallonië en Brussel?

Na de vele schandalen was de verwachting dat de PS het zowel in Brussel als in Wallonië slecht zou doen. In Brussel houden de Franstalige socialisten, ondanks het sterke resultaat van hun linkse concurrent Ecolo, het hoofd boven water. In Brussel-stad en Molenbeek blijft de PS bijvoorbeeld de grootste partij.

Op basis van voorlopige resultaten blijkt de PS in Wallonië wel fors achteruit te gaan, al blijven de socialisten op veel plaatsen de grootste. Zo verliest de burgemeester Elio Di Rupo tien procentpunt in Bergen, maar blijft zijn partij er met 45 procent de grootste partij. Di Rupo wordt er opgevolgd door zijn partijgenoot Nicolas Martin, die er de lijst trok. 

In Luik en Charleroi blijft de PS eveneens de grootste, al zijn er ook daar forse verliezen. Vooral de extreemlinkse PTB lijkt aan de andere kant van de taalgrens te profiteren van het verlies van de socialisten. 

9) Wat is de impact op de verkiezingen van 2019?

Op basis van de provincieraadsverkiezingen behouden de Vlaamse meerderheidspartijen N-VA, Open VLD en CD&V hun absolute meerderheid in Vlaanderen. Het mindere resultaat van de MR in Brussel en Wallonië - de partij kan niet profiteren van de achteruitgang van de PS - doet evenwel uitschijnen dat een tweede regering-Michel geen evidentie wordt.   

Voor het overige lijkt de impact op de Vlaamse en federale verkiezingen van 2019 beperkt, al is het wachten op de coalitievorming. Verrassende coalities - zeker in grote steden als Antwerpen of Gent - kunnen de toon zetten richting de Vlaamse en federale stembusgang.  

10) Wie verrast bij de verkiezingen?

In Middelkerke behaalt Jean-Marie Dedecker met zijn Lijst Dedecker (LDD) 44 procent van de stemmen en zo een absolute meerderheid in zetels in de gemeenteraad. De verwachting was dat Dedecker stevig ging scoren, maar dat hij geen coalitiepartners nodig heeft om te besturen, is een verrassing. 

Maggie De Block (Open VLD) verrast dan weer in negatieve zin. De minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid trok de lijst in Merchtem, waar haar broer Eddie burgemeester is. Haar lokale partij verliest verrassend haar absolute meerderheid en eindigt op 36,6 procent. Ze haalt bovendien maar de helft van de voorkeurstemmen die haar broer in 2012 haalde. Pro Merchtem, een nieuwe partij die uit het niets 24 procent haalt, doet De Block pijn. 

De Block gaat in zee met CD&V en laat de sjerp aan haar Maarten Mast, de nummer drie van haar lijst. Zelf blijft ze minister in de federale regering.

Lees verder

Advertentie
Advertentie