interview

'Geen enkele lening kan Griekenland genezen'

Yanis Varoufakis, de Griekse minister van Financiën ©REUTERS

Wat hem het meest ontgoochelt? Yanis Varoufakis hoeft niet lang na te denken. ‘Het gebrek aan diepgang in de aanslepende onderhandelingen.’ Volgens de flamboyante minister van Financiën heeft zijn land geen nood aan extra leningen, maar aan een genereuze geest .

Het epicentrum van de Europese economische crisis bevindt zich in een steeg aan de achterkant van Athenes bekendste winkelstraat. Daar huist op de zesde verdieping van een anoniem kantoorgebouw de Griekse minister van Financiën.

De airco werkt niet en het is broeierig heet, maar dat lijkt Yanis Varoufakis niet te deren. Hij praat open en vrijuit, met een glinster in de blik. Om de tien minuten stopt hij voor alweer een telefoontje. ‘Hi Larry’, klinkt het. Aan de andere kant van de lijn: Larry Summers, Harvard-professor en minister van Financiën onder Bill Clinton. Varoufakis staat op en verdwijnt even in het badkamertje naast zijn kantoor.

De 54-jarige minister lijkt niet gebukt te gaan onder het lot van zijn natie. Of hij hier ooit een boek over zal schrijven? ‘Natuurlijk, wat dacht je.’ En hij schaterlacht. Toen hij als jonge professor doceerde aan de Universiteit van Essex, lieten de studenten zijn motto, ‘ontwricht het dominante paradigma’, op T-shirts drukken.

Ik geloof in politici die met tegenzin aan politiek doen. Wie enthousiast wordt van politieke macht zou het verbod moeten krijgen om politicus te worden.

Zolang hij professor was, omschreef Varoufakis zichzelf als een ‘toevallige economist’. Nu noemt hij zichzelf: politicus tegen wil en dank. ‘Ik geloof in politici die met tegenzin aan politiek doen. Wie enthousiast wordt van politieke macht zou het verbod moeten krijgen om politicus te worden.’

Zijn atypische kale kop, de sexy blik, de leren jekker die hij droeg toen hij voor het eerst op bezoek ging bij de Europese leiders of de motorfiets waarmee hij altijd onderweg is: Varoufakis is een rockster te midden van keurige maatpakken. ‘Mijn motor staat beneden’, zegt hij. ‘Ik kwam er deze ochtend mee naar het kantoor. Mijn eerste motorfiets kocht ik in 1978 en sindsdien heb ik er altijd een gehad.’

Ik heb altijd een leren jekker gedragen. Weet u wie in de duurste Armani-pakken rondloopt? Maffiosi.
Yanis Varoufakis
Griekse minister van Financiën

Zijn dienstwagen, een gepantserde BMW van 350.000 euro, heeft hij laten verkopen. Om naar de luchthaven te rijden, gebruikt hij een zes jaar oude Toyota. ‘En ik heb ook altijd een leren jekker gedragen. Ik zie niet in waarom ik mij anders zou moeten gedragen nu ik minister van Financiën ben. Voor mij is het eenvoudig. Weet u wie de duurste Armani-pakken draagt? Maffiosi. Maakt dat van hen eerbare mensen?’

Zijn uitgesproken meningen en geruchten over driftbuien zorgden ervoor dat Varoufakis in mei na de Europese top in Riga werd bestempeld als een lichtgewicht en hinderpaal voor een potentieel akkoord. In de pers doken berichten op dat premier Alexis Tsipras hem opzij geschoven zou hebben of dat hij zou ontslagen worden.

‘Tsipras had mij verwittigd: Ze zullen proberen een wig tussen ons te drijven. Want jij bent de spil in deze regering. En als ze jou neutraliseren, dan kunnen ze mij pakken. Maar wees gerust, ik ben niet opzij geschoven.’ Als ik opmerk dat hij nog niet spreekt als een politicus, kijkt hij ernstig. ‘De dag dat ik mij als een politicus begin te gedragen, neem ik ontslag. De dag dat ik begin te liegen en het beest niet bij zijn naam durf te noemen, ben ik niet langer nuttig. Ik denk niet dat de wereld nood heeft aan alweer een politicus die een vals beeld ophangt van de realiteit. Ik zeg gewoon de waarheid.’

Minister van een failliete staat

Yanis Varoufakis, de Griekse minister van Financiën ©REUTERS

Varoufakis was nog maar net verkozen toen hij al voor deining zorgde met een uitspraak: ‘Ik ben de minister van Financiën van een failliete staat.’ Nu noemt hij dat een simpel feit. Griekenland gaat niet gebukt onder een tekort aan liquiditeit: het land is gewoon insolvent. Geen lening die dat kan genezen. ‘Het is als een vriend die zijn hypotheek niet meer kan betalen, je lost zijn probleem ook niet op door hem een nieuwe kredietkaart te geven.’

Het is zijn discours sinds de crisis van 2010, toen hij de noodkredieten hekelde en het onrecht dat het Griekse volk werd aangedaan door roekeloze bankiers. Griekenland heeft veel meer nodig dan nieuwe investeringen, meent hij. Het heeft vooral een genereuze geest nodig.

Amerika vond dat Duitsland het recht had om dankzij hard werken opnieuw welvarend te worden. Angela Merkel zou Griekenlands speech van de hoop moeten geven.

Hij verwijst naar de speech van de hoop die James Byrnes als Amerikaanse buitenlandminister gaf in Duitsland, in 1946, als voorbode van het Marshallplan. Het was Amerika’s manier om duidelijk te maken dat het vrede wou met de verslagen vijand. Amerika vond dat Duitsland het recht had om dankzij hard werken opnieuw welvarend te worden. Angela Merkel zou Griekenlands speech van de hoop moeten geven, vindt hij.

Tijdens onderhandelingen denkt Varoufakis altijd aan Grieken die hij kent en die op een schrijnende manier illustreren hoe erg het land eraan toe is. Hij vertelt over een man, die voor hem vertaalde toen hij voor een Spaanse krant een interview gaf. De man, een oud-leraar talen, staat nu met zijn gezin op straat. ‘Hij zei me dat hij me steunde, maar dat ik niets meer voor hem kon doen, dat hij verloren was. Maar dat ik wel iets moest doen voor al die mensen die aan de rand van de afgrond stonden en nog niet gevallen waren.’

De actieve politiek mag dan nieuw zijn voor Varoufakis, in zijn jeugd was de politiek nooit ver weg. Zijn vader Giorgos, die het tot voorzitter van Griekenlands grootste staalbedrijf schopte, streed tijdens de burgeroorlog aan communistische zijde. Zijn moeder was een overtuigd feministe. Toen de militaire junta op de wip van de jaren zestig naar zeventig aan de macht was, verbleef vader Varoufakis even in de gevangenis. En een oom zat zelfs een paar jaar achter de tralies. ‘Ik herinner me nog hoe de geheime politie binnenviel en de deur uit de hengsels trapte.’

Eigen schuld

Natuurlijk kent Varoufakis de populaire overtuiging in Noord-Europa. Dat, hoe hartverscheurend het ook is voor de bevolking, de Grieken hun misère zelf gezocht hebben. Dat belastingontduiking er decennia lang een nationale sport was, politiek een vuil spel, de pensioenleeftijd belachelijk laag en de openbare sector moddervet. ‘In de waarheid zitten veel leugens’, zegt Varoufakis. ‘Fiscale immuniteit voor de machtigsten, corruptie, een oligarchie die zeer inefficiënt wordt bestuurd… Inderdaad, het zijn kwalen die woekerden sinds de moderne Griekse staat in 1827 werd opgericht.’

Maar volgens Varoufakis leeft de Griekse overheid niet boven haar stand als het op pensioenen en salarissen aankomt. Het land wordt alleen verlamd door de schuldenberg. Bovendien, zo vindt hij, zijn de huidige problemen allemaal het gevolg van de toetreding tot de eurozone. ‘De crisis van de voorbije zeven jaar was er zonder die toetreding nooit geweest. In 2008 zouden we een kleine correctie gehad hebben, een beetje zoals Bulgarije. En nu zouden we al een jaar of drie, vier sterke groei hebben.’

Over één ding is Syriza het eens met de trojka: dat er dringend nood is aan een fiscale hervorming. Alleen zijn ondertussen al miljarden van de Griekse bankrekeningen gehaald en in het buitenland geparkeerd. Vreest hij niet dat de rijken zullen vluchten? ‘Laat ze maar vluchten. Ze zijn trouwens al weg. Hun geld staat op rekeningen in Londen of de Kaaimaneilanden. We zullen het wel rooien zonder hen. We moeten gewoon een punt zetten achter een regime dat de kwalen van vroeger blijft reproduceren…’

Griekenland had gewoonweg niet moeten toetreden tot de euro. En aangezien de crisis het gevolg is van die toetreding, is het aan Europa om ze op te lossen.

Maar is het niet zo dat Griekenland destijds gelogen heeft over de openbare schuld om te voldoen aan de criteria voor toetreding tot de euro? ‘Geloof je nu echt dat de Europeanen zo onnozel zijn? Dat we gelogen hebben en ermee weggekomen zijn? Zeggen dat de Griekse regeringen zich toen in de eurozone gelogen hebben, is oneerlijk.’ Griekenland, zo zegt hij, had gewoonweg niet moeten toetreden tot de euro. En aangezien de crisis het gevolg is van die toetreding, is het aan Europa om ze op te lossen.’

Kunnen Duitsers en Grieken na maanden onderhandelen nog samen door één deur? ‘Ik ben een optimist’, zegt hij. Wat hem na jaren in de academische wereld nog het meest ontgoochelt, is het gebrek aan diepgang in de onderhandelingen. Dat het nooit tot een echt debat komt. ‘Bureaucraten die niet eens door het volk verkozen zijn, spreken elk tien minuten lang vanuit het perspectief van hun eigen instellingen. En dan zitten we uren lang te sleutelen aan een persbericht.’

Wolfgang Schäuble, de Duitse minister van Financiën, is zonder twijfel Griekenlands grootste tegenstander. Omdat hij niet van zijn harde lijn afwijkt en blijft hameren op de nood aan besparingen. Maar Varoufakis zegt dat hij liever tegenover Schäuble zit dan tegenover andere onderhandelaars. ‘Hij zegt tenminste waar het op staat. We zijn het niet eens maar ik weet tenminste dat ik mag geloven wat hij zegt.’

Over de ware intenties van Syriza wordt veel gespeculeerd. Zo wil een theorie dat Varoufakis in het geheim werkt aan een Plan B: Griekenland dat uit de euro stapt. Hij ontkent dat met klem. ‘Ik heb geen mandaat om nog eens een paar miljoen Grieken tot armoede te veroordelen in een soort sociaal experiment. Denk dus maar niet dat ik bereid ben om zoiets uit te voeren, gewoon om ons van de euro te verlossen. Neen, ik denk dat we de euro moeten repareren.’

Als ik er niet in slaag mijn land te bevrijden van de eindeloze cyclus van lenen, terugbetalen en snijden, stap ik op.

Syriza beklemtoont vaak de grenzen die het niet wil overschrijden in de onderhandelingen. Maar waar ligt de grens voor Varoufakis? ‘Als ik er niet in slaag Griekenland te bevrijden uit de eindeloze cyclus van lenen, terugbetalen en snijden, stap ik op.’ Maar, zo verwittigt hij ook, als Griekenland failliet gaat, de eurozone verlaat en het land de dieperik in gaat, dan zal de Syriza-regering vervangen worden door Gouden Dageraad, de Griekse neonazi’s. ‘Dit land is samen met Rusland en Joegoslavië het land dat procentueel de grootste verliezen optekende in de strijd tegen de nazi’s. Een nazibeweging in Griekenland, is een belediging voor onze geschiedenis…’ Een belediging waarvoor een combinatie van economische implosie en collectieve vernedering zou kunnen zorgen, meent Varoufakis.

En wat zou de minister van Financiën zelf doen? ‘Terug naar de universiteit’, zegt hij en haalt zijn schouders op. Hij mist het trouwens, tijd hebben om te lezen en door de straten struinen zonder dat de mensen hem tegenhouden om hun verhaal te doen. Zoals hij meer dingen mist. Varoufakis zou zijn leven geven om nog eens in de gymzaal te raken. ‘Niets beter om je hoofd leeg te maken’, zegt hij.

En ja, hij gaat nog altijd met zijn vrouw, de kunstenares Danae Stratou, uit eten in Athene. Na een fotoshoot voor Paris Match, waar hij nu spijt van heeft, werd hij uitgespuwd omdat hij in volle crisis lekker op een terrasje zat te tafelen. ‘Ik ben niet katholiek. Ik geloof niet in hellevuur of zelfkastijding. De mensen zeggen dat ze me wijn zagen drinken. En dan?’

Ondertussen rinkelt zijn telefoon alweer. In Brussel, Berlijn en Washington peinzen bankiers en bureaucraten zich suf over hoe ze nu moeten omgaan met die politicus tegen wil en dank, de man die nog altijd het dominante paradigma wil ontwrichten. Omdat hij en zijn land zeer goed weten dat ze alles te verliezen hebben.

© The Times Magazine/ The Interview People

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud