interview

‘Grexit is politieke mislukking Europa'

©Dries Luyten

‘Absurdistan’, noemt Herman Van Rompuy de strapatsen rond het Grieks referendum. Dat Europa voor het eerst kan krimpen, is een mislukking voor iedereen.

Zes maanden heeft voormalig Europees Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy gezwegen. Maar over de absurde aanloop naar het Grieks referendum, het risico op een vertrek van Griekenland uit de euro en de gevolgen voor het Europese project wil hij niet langer stil blijven. ‘Dit is Absurdistan. De Grieken hebben gepokerd zonder genoeg kaarten op zak te hebben. Maar je speelt toch niet met de welvaart van je bevolking?’ zegt hij in een gesprek met De Tijd.

De Grieken stemmen zondag over de vraag of ze lid blijven van de Unie. Hoe denkt u dat het afloopt?
Herman Van Rompuy: ‘Ik hoop dat de redelijkheid het toch haalt. De stemming is ambigu. 75 procent van de Grieken wil in de eurozone blijven. Maar na alle pogingen wil de Griekse regering niet instemmen met het programma dat nodig is om in die eurozone te blijven. Mijn zorg is de Griekse bevolking. Niemand kan voorzien wat gaat gebeuren, want het is onuitgegeven: het failliet van een ontwikkeld land. Door te weigeren enkele procenten koopkracht in te leveren, zal de Griek een veelvoud aan koopkracht verliezen. Als ze dat zouden beseffen, zou er massaal ‘ja’ gestemd worden.’

Het IMF zegt dat de Griekse schuld onhoudbaar is zonder schuldverlichting. Maar dat is onbespreekbaar in Europa?
Van Rompuy: ‘Eigenlijk niet. We hebben in december 2011 75 procent van de openbare schuld in handen van private investeerders kwijtgescholden. Dat lijkt men te vergeten. Die kwijtschelding is zo groot als 30 procent van de uitstaande Griekse schuld.’

‘Er is daarnaast ook een verborgen, grote schuldverlichting geweest. We hebben de termijnen voor het terugbetalen van de Griekse schuld verlengd en de rente verminderd. Het aandeel van de rentelasten is nu ongeveer 2,5 procent. Die rentelasten wegen dus maar evenveel op de begroting als in België of Italië. Door de verlaging van de rente bedraagt de huidige waarde van de Griekse schuld nog maar de helft van de nominale waarde.’

De Griekse bevolking kan en wil niet méér besparen. Is dat niet terecht?
Van Rompuy: ‘Er is al een gigantische operatie gebeurd: het bruto binnenlands product (bbp) is met 25 procent teruggevallen. Dat is te vergelijken met wat in West-Europa gebeurd is in de jaren 30. De waarheid is dat die operatie eigenlijk een correctie is van de enorme fouten van de opeenvolgende Griekse regeringen én van de Europese instellingen die de zaken op hun beloop hebben gelaten. Daar kan de Griekse man of vrouw niets aan doen. Die is gewoon slecht bestuurd en er is slecht toezicht geweest.’

Waren verdere besparingen nodig?
Van Rompuy: ‘De huidige Griekse regering schreef zich impliciet in verdere besparingsmaatregelen in door de ingrepen in de pensioenen en de verhogingen van de btw. Alleen is men niet tot het einde van de rit geraakt. Bovendien zijn sinds het aantreden van de nieuwe regering de groeivooruitzichten van de Griekse economie in rook opgegaan. Het vertrouwen is zo hard geschaad dat de economie van 3 procent groei op nul is gevallen en wellicht in recessie gaat. Dat maakt de inspanningen nog zwaarder.’

De Griekse man of vrouw kan er niets aan doen. Die is gewoon slecht bestuurd. En er was slecht toezicht van de Europese instellingen.

Dat gebrek aan vertrouwen, is dat een ideologische kwestie?
Van Rompuy: ‘De mensen van de regeringspartij Syriza hebben een totaal andere visie op de economie en op de rol van de staat. Daar hebben ze perfect het recht toe. Alleen zitten ze nu in een breder geheel. Griekenland is een deel van de eurozone en ieder lid heeft een deel soevereiniteit afgestaan. Als de Grieken zich dan blijven vastklampen aan de ideologie botsten ze met de realiteit.’

‘Syriza lijkt ook de gevangene van zijn eigen verkiezingsbeloftes. Op een gegeven ogenblik levert dat een dilemma op: kies je voor de partij of voor de bevolking. Die keuze is in Griekenland steeds uitgesteld. Impliciet koos de partij voor het programma waarmee ze verkozen werd. Maar dat werd niet aanvaard door de 18 andere democratieën die ook verantwoording moeten afleggen aan hun kiezers.’

Heeft Syriza zich misrekend aan de eurolanden?
Van Rompuy: ‘Het referendum is een vlucht vooruit. Er is gepokerd en tactisch gespeeld, in de overtuiging dat de eurolanden Griekenland tot elke prijs in de euro wilden houden. Tsipras is in Parijs en Rome geweest om linkse steun te zoeken, maar kwam terug van een kale reis. Hij speelde een pokerspel zonder dat hij voldoende kaarten had om te pokeren. Maar met het welzijn van zijn bevolking kan hij toch niet pokeren?’

Het resultaat van de stemming kan hard aankomen voor Europa.
Van Rompuy: ‘We zitten nu met een resultaat dat niemand wil, noch de Grieken, noch de Europeanen. De geesten zijn somber gestemd. Als Griekenland de eurozone zou verlaten, zou dat een mislukking zijn en een verlies van 240 miljard euro.’

©Dieter Telemans

‘Dat financiële verlies is nog het minste. Het is de mislukking van heel het project om de eurozone bij elkaar te houden. We dachten altijd dat Europa een onomkeerbaar project was. De eurozone en de EU hebben zich uitgebreid, ook tijdens de crisis. We waren altijd een ‘expanding club’, nu een ‘shrinking club’, en dat op een ogenblik dat het economisch beter gaat in de eurozone en de EU. Het is een mislukking voor iedereen als dat gebeurt.’

Het probleem is dat één land beslist voor de hele eurozone.
Van Rompuy: ‘Dat is een soevereine beslissing van Griekenland. Dat is eigen aan de monetaire unie van vandaag: een land kan het lot van de eurozone in handen hebben.’

Een existentiële crisis dus?
Van Rompuy: ‘Nee, nu voelt het aan als een politieke mislukking. Drie, vier jaar geleden was de mogelijkheid van het uiteenvallen van de eurozone wél bijzonder groot. Vandaag is er geen existentiële dreiging. Economisch en financieel is eurozone veel sterker nu.’

Bedroeft die mogelijke mislukking van het Europese project u?
Van Rompuy: ‘Er zijn ergere problemen dan mijn gemoedsgesteldheid, maar ik voel me daar heel slecht bij, dat is evident. Want we hebben alles gedaan om Griekenland bij de club te houden. Als dat dan slecht eindigt, laat dat een wrang gevoel na.’

Een land kan het lot van de eurozone in handen hebben: dat is eigen aan de monetaire unie van vandaag.

Griekenland is niet van plan uit de euro te stappen. Dus is het aan Europa om het op te lossen?
Van Rompuy: ‘Ik wil daar niet op vooruitlopen. Maar wat gaat de Europese Centrale Bank (ECB) doen in de tussenfase? Je kan formeel wettelijk in de eurozone zitten, maar als je bancair systeem niet meer gesteund wordt door de ECB, heb je een gigantisch probleem. Er is een groot verschil tussen formeel in de eurozone zitten of de werkelijkheid.’

‘Maar zelfs al verlaat Griekenland de euro, de euro zal Griekenland niet verlaten. Dat is de munt waarin men echt vertrouwen zal hebben.’

Maar het kost de Griekse bevolking bloed, zweet en tranen?
Van Rompuy: ‘Ik mag er niet aan denken. Ik mag er écht niet aan denken.’

Komt nu heel het Britse debat in een ander daglicht te staan?
Van Rompuy: ‘Het is niet omdat grexit en brexit allebei eindigen met ‘exit’ dat er veel gelijkenissen zijn. Ik zie weinig besmetting tussen beide problemen. Het kan in beide richtingen gaan: een sterkere onderhandelingspositie of het overleg bemoeilijken.’

Een betere onderhandelingspositie, is dat wat Athene wil met het referendum?
Van Rompuy: ‘Je mag beide referenda niet vergelijken. Met Groot-Brittannië moet men nog beginnen te onderhandelen. Met de Grieken heeft men vijf maanden onderhandeld. Wat is krachtiger onderhandelen? Gaat de Griek nog meer neen zeggen tegen wat allemaal op tafel ligt? Het zal, denk ik, vooral nog meer de posities verharden. Het lijken me meer uitspraken voor binnenlands gebruik dan argumenten die steek houden rond de onderhandelingstafel.’

Intussen lijkt het steeds moeilijker eensgezindheid te bereiken in Europa, kijk maar naar het debat over de bootvluchtelingen.
Van Rompuy: Migratie wordt de komende tientallen jaren dé grote uitdaging voor de Unie en voor veel lidstaten. We worstelen met die ongeziene stroom vluchtelingen. Maar ik wil de vraag over het gebrek aan Europese eensgezindheid wel nuanceren. In de eurozone stond Griekenland tegenover 18 andere landen. De eurozone, op Griekenland na, was helemaal niet verdeeld. Tot spijt van wie het benijdt. Er is dus geen sprake van een verdeling noord-zuid of links-rechts.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud