Digitaal nieuwsmanager

Deze week keek ik naar een wel heel speciale video op YouTube.

‘Het is ochtend! Opstaan! Goedemorgen!’ Een onwezenlijk hoog vrouwenstemmetje maakt een Japanse jongeman wakker. Het stemmetje waarschuwt hem dat hij zijn paraplu moet meenemen en zich moet haasten voor het werk. Het stemmetje is dat van Azuma Hikari en zij leeft als hologram in Gatebox, een toestel dat er uitziet als een uit de kluiten gewassen koffiemachine. Dankzij sensoren, camera’s en een internetconnectie kan de bewoonster van Gatebox communiceren met haar eigenaar.

In de promotievideo van Vinclu, het Japanse bedrijf dat Gatebox maakt, zien we de jongeman, inmiddels in pak en das, doorheen de werkdag evolueren. Hij krijgt van Azuma Hikari chatberichtjes, zoals: ‘Kom wat vroeger naar huis!’ Als hij thuiskomt, blijkt dat zijn virtuele vriendin het licht al heeft ontstoken. De jongeman besluit de video met te zeggen dat het zo fijn aanvoelt dat iemand op hem wacht.

Gatebox - Virtual Home Robot

Hikari (‘licht’ in het Japans) ziet eruit als een figuurtje uit een Japans stripverhaal (manga): een kortgerokte lolita-verschijning met grote ogen, kleine neus en mond. Ze kan vreugdedansjes maken en nestelt zich soms in een kuipzetel.

Gatebox veroorzaakt controverse. BusinessInsider zegt dat ze de Japanse sekscrisis enkel maar erger kan maken. Lange werkuren dragen ertoe bij dat een recordaantal Japanse jongeren zonder relatie zitten. Op YouTube wordt bits gediscussieerd over ‘seksistische nerds’’.

De relatie met een hologram zegt iets over de vele relatieloze Japanners.

Een andere discussie gaat over de vraag in welke mate Hikari ‘kawaii’ is. Dat Japanse woordje betekent ‘leuk, schattig’ en het is een belangrijk element van de Japanse softpower, zo leerde ik in een fascinerende cursus over Japanse subculturen van de Keio University. Na de militaristische drama’s van de 20ste eeuw vindt Japan het verstandiger een ‘kawaii natie’ te zijn, gekend voor, bijvoorbeeld, Hello Kitty, een lief vrouwelijk katje met roze strik.

Experten in Japanse populaire cultuur leggen uit dat de schattigheid van ‘kawaii’ nauw samenhangt met het gevoel dat je het vertederende object wil beschermen, maar tegelijk ontstaat een afhankelijkheid van dat object en zelfs een identificatie ermee.

De relatie kan ook beklemmend worden als het hulpeloze, schattige object zijn ‘meester’ begint te domineren, leggen onderzoekers van Keio University uit. Er bestaat zelfs een woord voor die beklemmende relatie: ‘kowaii’ (‘kowai’ betekent ‘angstaanjagend’).

Ik kan mij voorstellen dat de jonge Japanner zijn Azuma Hikari ‘kawaii’ vindt - ze ziet er lief en schattig en wat hulpeloos uit in haar stolp. Tegelijk kan Hikari ook ‘kowaii’ worden als haar meester steeds meer praktisch en emotioneel afhankelijk wordt van zijn virtuele hologramassistente. In dat opzicht gaat de studie van ‘kowaii vs. kawaii’ niet enkel over een vreemde Japanse subcultuur.

De discussie geeft ons een lens waarmee we kunnen kijken naar onze relaties met virtuele assistenten, of die nu de vorm hebben van hologrammen, robots dan wel chatbots of andere mobiele apps.

In toenemende mate kunnen die assistenten ons gedrag sturen en vaak bouwen we er een emotionele band mee op. Japanse fenomenen zoals consumentenelektronica, robots, manga en anime (Japanse tekenfilms) hebben zich wereldwijd verspreid.

De cursus ‘An Introduction to Japanese Subcultures’ van Keio University, die gratis wordt aangeboden via futurelearn.com, analyseert fenomenen die heel erg ‘typisch Japans’ lijken, tot blijkt dat wij allemaal in zekere mate Japanner zijn of worden. Mocht u Gatebox willen kopen, het kost niet minder dan 2.500 dollar en zal voorlopig maar beperkt beschikbaar zijn. Bovendien spreekt Hikari op dit moment enkel Japans. Maar iets zegt me dat Hikari straks in vele versies, talen en prijsklassen beschikbaar zal zijn.

Lees verder

Gesponsorde inhoud