Een duivelse draak

De Scuola di San Giorgio degli Schiavoni. ©Thom Ouellette

Als studente sleepte kunsthistorica Katharina Van Cauteren haar moeder mee door Venetië. Ze bezochten onder meer de Scuola di San Giorgio degli Schiavoni, met haar zes schilderijen over Sint-Joris en de draak.

‘Onderbreek me als ik te veel als een docent ga klinken’, zegt Katharina Van Cauteren als ze aan een uitleg begint over het verschil tussen de Romeinse en de Venetiaanse schilderkunst. ‘De Romeinen kozen voor de lijn als dominante factor, bij de Venetianen primeerde kleur. Titiaan, begraven in Venetië, toonde aan dat lijn en kleur ook kunnen samengaan. Daarom is hij een van de allergrootsten. Niet toevallig keek Rubens naar hem op.’

We zitten op een bankje aan het waterkasteel van Moorsel, waar Van Cauteren de expo ‘PiKANT!’ heeft gecureerd. De docente kunstgeschiedenis en stafchef van de Kanselarij van The Phoebus Foundation, de kunstcollectie van de Antwerpse havenondernemer Fernand Huts, heeft wekenlang nagedacht over haar favoriete museum. Tot nu. ‘Mag ik er geen twee nemen? Nee? Oké, dan ga ik voor de Scuola di San Giorgio delgli Schiavoni in Venetië.’

Katharina Van Cauteren en ondernemer Fernand Huts. Ze beheert sinds 2014 zijn kunstcollectie. ©BELGA

De scuola is geen museum in de strikte zin van het woord. Maar je moet een toegangsticketje kopen, dus het telt. ‘In het gebouw hangen nog altijd zes schilderijen van de Venetiaanse meester Vittore Carpaccio (1465-1525/26). Dat is uitzonderlijk. De meeste schilderijen van de Venetiaanse scuole - er waren er veel - zijn in de loop der eeuwen verhuisd naar musea. Of ze zijn gewoon verdwenen. De cyclus van Carpaccio is grotendeels gewijd aan de legende van Sint-Joris en de draak.’

De Venetiaanse scuole waren vaak prestigieuze broederschappen die zowel religieuze als caritatieve werken nastreefden. Hun samenstelling was gebaseerd op ethnische afkomst of op een ambacht. Ze zijn te vergelijken met de gilden in de Nederlanden.

‘Een van mijn stokpaardjes is de grote invloed van de Vlaamse primitieven op Venetië. Dat zie je goed op de schilderijen van Carpaccio. Er schuilen veel kleine elementen in de doeken, die zo uit het atelier van de gebroeders Van Eyck had-den kunnen komen. De artistieke beïnvloeding tussen het noorden en Venetië waren te danken aan de economie. De handelsroutes liepen over de Alpen en via Venetië.’

Venetië is me het dierbaarst in de uithoeken.
Katharina Van Cauteren
kunsthistorica

Het is geen toeval dat een schilderijenreeks over Sint-Joris en de draak de Scuola di San Giorgio delgli Schiavoni siert. Die scuola was een broederschap van Dalmatische emigranten, in Venetië Schiavoni genoemd. ‘De Dalmatiërs en bij uitbreiding alle Slavische volkeren werden in de 15de en 16de eeuw bedreigd door de Ottomanen. Dat zie je in het schilderij. De draak staat voor de duivel. En de duivel is het Ottomaanse rijk.’

‘In het verhaal wordt een maagd geofferd voor de draak. Gelukkig komt ridder Joris te hulp gesneld. Hij doodt de draak en redt haar. In plaats van met de maagd te trouwen bekeert hij haar en de hele stad tot het christendom. De schilderijen van Carpaccio brengen die tweestrijd tussen het Westen en het Oosten heel plastisch in beeld. Je ziet veel schedels en afgehakte ledematen, en in de achtergrond een imaginaire stad vol oosterse elementen.’

Een van Carpaccio's zes schilderijen in de scuola. ©Scuola di San Giorgio degli Schiavoni

Van Cauteren weet niet meer hoe vaak ze de scuola al heeft bezocht. ‘De liefde is begonnen op mijn 21ste. Ik kreeg college van professor Bernard Aikema, die in Venetië woonde. Hij vertelde zo boeiend over de Venetiaanse kunst dat ik mijn moeder overtuigde - sommeerde, eigenlijk - om met mij naar Venetië te gaan. Met de cursus in de hand - ik had toen iets van een nerd - bezochten we alle plaatsen die de professor had vermeld. De scuola di San Giorgio degli Schiavoni is me altijd bijgebleven. De beroemdste scuola is de Scuola Grande di San Rocco. De talloze schilderingen van Tintoretto (1518-1594) zijn adembenemend. Je mag ze niet missen, ook al prijken ze op veel toeristische lijstjes.’

Ze probeert Venetië elk jaar te bezoeken. ‘De stad is me het dierbaarst in de uithoeken, waar je het gevoel hebt een soort sprookjesachtig verleden in te stappen, en waar je vergeet dat honderdduizenden toeristen hopen datzelfde gevoel te krijgen. Denk aan heerlijke pleintjes, zoete geuren uit mysterieus verborgen tuinen, en bij mooi weer uiteraard de wasdraden over de steegjes.’

Venetië is natuurlijk ook de stad van de Biënnale en de hedendaagse kunst. ‘Ik amuseer me daar ook mee. Ik loop met plezier bij Peggy Guggenheim binnen, maar mijn hart zal altijd bij de oude kunst liggen. Als ik alleen door een museum van oude kunst loop, is het alsof ik thuiskom. Die schilderijen zijn mijn vriendjes.’

Of ze in het oude Venetië had willen wonen? ‘God, nee. Het was er vaak koud en nat, en vuil en vies ook. De stank was allicht niet te harden. Nee, daar wilde je echt niet rondlopen toen. Tenzij je tot de hogere klasse behoorde, natuurlijk.’

Katharina Van Cauteren (37) is doctor in de kunstwetenschappen. Ze promoveerde aan de KU Leuven met een proefschrift over de schilder Hendrick De Clerk (1560-1630) en zijn band met de aartshertogen Albrecht en Isabella. Sinds 2014 leidt ze de Kanselarij van The Phoebus Foundation, de collectie van de havenondernemer Fernand Huts. Ze doceert kunstgeschiedenis aan de Universiteit Antwerpen.

Haar favoriete museum is de Scuola di San Giorgio degli Schiavoni in Venetië. De scuola werd in 1451 officieel erkend als een broederschap van vooral arbeiders en zeelui uit Dalmatië. De Dalmatiërs voerden intensief handel met Venetië. In het gebouw hangt een cyclus van zes schilderijen van de Venetiaanse schilder Vittore Carpaccio. Ze stelt grotendeels de legende van Sint-Joris en de draak voor.

Meer moois in de buurt

Ostaria Boccadoro. ‘Echt sublieme rauwe vis op een door God en klein Pierke - en door alle toeristen - vergeten pleintje.De Venetiaanse keuken zoals God ze had bedoeld.’

Osteria al Ponte. ‘Een aan te raden bar, minuscuul klein en ingebouwd in de brug. De man achter de toog is gepast nors als hij een buitenlands accent ontwaart, maar hij serveert je niettemin goddelijke wijn. Vraag zeker ook om de cicchetti, kaas of charcuterie.’

Palazzo Cristo. ‘Vergeet de hotels rond het Canal Grande Verwen jezelf echt en kies voor een appartement in het 15de-eeuwse Palazzo Cristo, met een adembenemend uitzicht op de Santi Giovanni e Paolo. De stijlvolle appartementen werden onlangs verbouwd en zijn een feest voor het oog. Alles ademt Italiaanse klasse, en de locatie is ook nog eens top. Naast de deur is Rosa Salva, de beste patissier van de stad.’
 

Volgende week: The Courtauld Gallery in Londen, het favoriete museum van Vaast Colson en Nel Aerts

Advertentie
Advertentie