interview

Advocate Christine Mussche: ‘Als mens vind ik dat Bart De Pauw al zwaar gestraft is'

©jonas lampens

Al 25 jaar tuurt Christine Mussche in de duisterste krochten van de ziel. Nu neemt de advocaat zedenzaken het op voor de slachtoffers van tv-maker Bart De Pauw, die hun ongewenste sms’en stuurde. Triviaal? ‘Wie dat zegt, heeft geen kennis van zaken.’

Na de ‘meest helse dag ooit’ stuift Christine Mussche (60) als een wervelwind haar kantoor binnen. De advocate heeft vastgestaan in een regenfile en is twintig minuten te laat op de afspraak, die twee keer is verzet wegens een exploderende agenda. ‘I’m so very sorry.’ Ze vraagt een medewerkster om een groot glas water en een thee met gember en citroen. ‘Niet zo’n thee waar je niet van kan slapen. Enfin, ik vind het wel lekker. U ook een kop?’

Het is woensdagavond zes uur. Voor het eerst in bijna een week kan Mussche even naar adem happen. Sinds producer, acteur en regisseur Bart De Pauw (49) met een zelfgemaakt filmpje bekendmaakte dat de openbare omroep VRT de samenwerking met hem stopzet wegens - zijn eigen woorden - ‘stalking’, krijgt ze telefoon van jonge vrouwen die met De Pauw te maken kregen op een manier die ze minstens onaangenaam vonden. Ze werden bestookt met berichten, van opdringerig tot vulgair. Sommigen zagen De Pauw voor hun privéwoning opduiken.

Het gaat om actrices en medewerkers van De Pauws projecten. Ze contacteren Mussche om raad. In zijn filmpje insinueerde De Pauw dat hij onterecht wordt beschuldigd. En nu het parket uit eigen beweging een strafonderzoek heeft geopend, zijn de vrouwen bang dat hun identiteit bekend raakt.

Het wordt echt tijd - voor ons allemaal - om over seksualiteit te leren praten.
Christine Mussche
Advocaat

Waarom zijn jonge, krachtige vrouwen in de vrijgevochten mediasector zo bang om naar buiten te treden?
Christine Mussche: ‘Het is een zeer kleine wereld, ze vrezen voor repercussies. Ze wilden enkel dat het gedrag zou stoppen en hebben daarom de preventieadviseur van de VRT gecontacteerd. Nu is er een strafzaak, buiten hun wil om. Dit is voor hen geen evidente situatie. Natuurlijk hebben ook deze mensen, zelfs met hun bekendheid, recht op privacy.’

Hebben ze zelf duidelijk gemaakt dat ze niet gediend waren van het gedrag van De Pauw?
Mussche: ‘Zeker. Actrices krijgen een rol, of ze krijgen hem niet. Ze leiden een onzeker bestaan, het is handig in de gratie te blijven van de man die de baas is. Dat is gewoon zo. Maar ik kan u zeggen dat ik aangenaam verrast ben door de assertiviteit en de maturiteit van deze soms zeer jonge vrouwen. Ze zijn daar goed mee omgegaan en hebben in eerste instantie verstandig, duidelijk en zelfs gevat gereageerd op zijn berichten. Maar ondanks herhaaldelijk nee zeggen bleef het duren. Het gaat overigens niet alleen om mensen die op seksueel vlak zijn lastiggevallen, maar ook om medewerkers met wie een meningsverschil was ontstaan.’

©jonas lampens

Gaat dit over macht?
Mussche: ‘Dat is het sleutelwoord. Stel dat uw buurman u lastigvalt, of iemand die u niet kent. Dat is anders dan iemand die dezelfde week nog beoordeelt of er nog verder wordt samengewerkt. Nee zeggen is niet moeilijk. Nee zeggen tegen iemand van wie je afhankelijk bent, is dat wel.’

‘Er is vaak een verschil tussen hoe een slachtoffer bepaalde zaken ervaart, en hoe de dader het heeft bedoeld of waar hij zich bewust van was. Het gebeurt dat mensen die macht hebben - zoals bij meneer De Pauw duidelijk het geval is - zich daar niet altijd bewust van zijn, of geen weet hebben van de mogelijke impact van hun gedrag.’

Heeft de VRT er goed aan gedaan het contract met De Pauw meteen te verbreken?
Mussche: ‘Het is een ongelooflijk ingrijpende actie. Het is de vraag waard of het zo drastisch moest. Ik heb er geen zicht op of bemiddeling een kans heeft gekregen. En of gebeurd is wat naar mijn mening had moeten gebeuren: neem dergelijk gedrag meteen onder de loep en laat je als bedrijf en als persoon die over de schreef is gegaan, bijstaan door specialisten. Op het vlak van schadebeperking scoren we op alle vlakken heel slecht: voor de slachtoffers, voor hem, voor zijn familie, maar ook voor heel Vlaanderen. We zijn een icoon kwijt. Ik kan alleen zeggen dat het spijtig is dat de zaken zo zijn gelopen. Hier wint niemand bij.’

Christine Mussche

Christine Mussche (60) studeerde rechten aan de universiteit van Gent. In 1984 begon ze aan de balie en specialiseerde zich in zedenzaken. Ze werd wereldbekend ten tijde van Operatie Kelk, toen ze met haar vennoot Walter van Steenbrugge 38 slachtoffers van misbruik in de katholieke kerk verdedigde.

Is het voor een bedrijf mogelijk iemand aan boord te houden die zwaar over de schreef is gegaan?
Mussche: ‘Als iemand vindt dat hij niets verkeerd heeft gedaan en pertinent weigert iets te veranderen, dan wordt het moeilijk, zoniet onmogelijk. Als het wel tot een constructief bemiddelingsgesprek kan komen, dan weet ik uit ervaring dat het kan. En dat het absoluut de moeite waard is het te proberen. Niet alleen omdat je als bedrijf eventueel een goede medewerker kan behouden, maar ook omdat we er als samenleving baat bij hebben dat mensen die een probleem hebben - eender welk probleem - dat kunnen aanpakken en hopelijk oplossen. Op voorwaarde dat ze het zelf willen inzien. En door tegemoet te komen aan de slachtoffers. Dat mis ik, eerlijk gezegd, in deze zaak.’

Is het toeval dat vooral mannen van dergelijk gedrag worden beschuldigd?
Mussche: ‘Of het iets typisch mannelijk is, durf ik niet te zeggen. Ook vrouwen met macht kunnen die serieus misbruiken om iets te verkrijgen. In een seksuele context gaat het vaker over mannen, denk ik. We slepen ook miljoenen jaren genetisch materiaal mee: zij waren de jagers.’

Hebt u begrip voor mannen die nu zeggen dat niets meer lijkt te mogen?
Mussche: ‘Dat zijn blijkbaar de reacties op sociale media. Er zijn ook wat confraters die het allemaal nogal puriteins vinden. Maar wie dat in deze zaak zegt, heeft geen kennis van zaken. Ik vind het zeer onverstandig om gedrag als hysterisch te benoemen zonder dat je weet waarover het gaat. Dat is ook de reden dat mijn cliënten vragen om voor hen te spreken: ze worden geviseerd als overgevoelige dames die niet tegen een grapje kunnen.’

©jonas lampens

De reacties bewijzen dat heel wat mannen zich aangesproken voelen.
Mussche: ‘Veel mensen die ongepaste opmerkingen tegen medewerkers maken, geef ik het voordeel van de twijfel. Omdat ze zich hoogstwaarschijnlijk niet bewust zijn van de ongepastheid.’

‘Laat dit dan een wake-upcall zijn. Mensen moeten zich niet per se aangevallen voelen omdat ze zich ooit in die grijze zone hebben bewogen, of omdat ze het als een spel zien. Er is niets tegen dat spel, zolang alle betrokkenen het graag spelen. Maar dat moet je wel weten. Als iemand ondergeschikt is, moet daar extra aandacht voor zijn. En als iemand nee zegt, bedoelt die meestal nee. Zo eenvoudig is het.’

Soms gaan vrouwen, al dan niet uit vrije wil, in op avances. Dan wordt het heel ingewikkeld.
Mussche: ‘Dat is vreselijk, want behalve schaamte is er dan ook schuldgevoel. Maar ook dan zijn er grenzen die niet voor interpretatie vatbaar zijn. Duidelijke en open communicatie is in deze belangrijk, zodat je zeker weet of er al dan niet sprake is van wederzijdse toestemming. Het is ook cruciaal dat je zonder druk een afwijzing kan aanvaarden.’

‘Over seksualiteit spreken we nu eenmaal moeilijker dan over het weer. Het wordt echt tijd - voor ons allemaal - om erover te leren praten. We zouden op school moeten aanleren hoe je hoffelijk en niet-offensief duidelijk maakt dat iets niet kan. Zodat we iets uit kunnen spreken zonder angst om onze job te verliezen of in ongenade te vallen. En zodat de zaken niet escaleren tot de proporties die we nu zien.’

Nee zeggen is niet moeilijk. Nee zeggen tegen iemand van wie je afhankelijk bent, is iets anders.
Christine Mussche
Advocaat

Bent u het ermee eens dat het proces van De Pauw in de media is gevoerd?
Mussche: ‘Natuurlijk.’

Daar hebt u zelf aan meegedaan.
Mussche: ‘Ik heb gereageerd op wat hij zelf als eerste naar buiten heeft gebracht en op de foute perceptie die daarna is ontstaan. Op sociale media werden de vrouwen geviseerd als overgevoelige, zelfs hysterische dames die niet tegen een grapje of flirterig of speels gedrag kunnen. Ze kregen voor een stuk de schuld voor het verbreken van een contract, terwijl ze zich alleen tot de preventieadviseur van de VRT hadden gewend met de vraag: dit moet stoppen. Ze hebben dit niet gewenst, maar werden er wel op aangekeken. En ook al willen ze voorlopig anoniem blijven, ze hebben in zo’n situatie nood aan iemand die namens hen weerwoord biedt.’

‘Het is wel belangrijk een onderscheid te maken tussen wat zich hier heeft afgespeeld - ik ga geen uitspraken doen voor de rechter dat doet - en ernstige gewelddelicten zoals aanranding of verkrachting. Dat is het hier duidelijk níét. Als mens vind ik dat Bart De Pauw al zwaar gestraft is. Er moet nu voor worden gezorgd dat het niet meer gebeurt. En dat de slachtoffers die eventueel schade hebben geleden correct worden behandeld.’

‘In elkeen zit iets goed en de kunst is om dat eruit te halen.’ Het is Mussches leitmotiv. Het citaat, dat ook op haar website prijkt, is afkomstig van haar vader. Jérôme Mussche was de medeoprichter van het fotoafwerkingsbedrijf Spector. ‘Ik ben altijd geneigd van een mens meer te zien dan zijn blinde vlek’, zegt Mussche. ‘Dat heeft ook een naïeve kant, daar ben ik me van bewust. Maar het zit nu eenmaal in mijn natuur om begrip te zoeken, ook al gaat het om de grootste of slechtste misdadiger.’

©jonas lampens

Eigenlijk wilde Mussche - 1 meter 84 groot - basketbalster worden. Of met jongeren werken. Het werd de advocatuur, de lichting van 1984. Als beginnend ‘pro-Deo advocaatje’ kreeg ze voor het eerst te maken met zedenzaken. Vandaag zijn ze haar specialiteit. Haar stijlvolle, glamoureuze verschijning lijkt in schril contrast te staan met de groezelige wereld van de zedenfeiten, de intiemste niche van het strafrecht waarin ze zich de afgelopen 25 jaar bekwaamde.

Mussche werd wereldberoemd door Operatie Kelk, toen ze samen met haar vennoot Walter Van Steenbrugge 38 slachtoffers van misbruik in de katholieke kerk verenigde. Ze stond de ouders bij van Aurore Ruyffelaere, het meisje dat na de Gentse Feesten werd vermoord. Maar evengoed verdedigde ze een professor die betrokken raakte in een seksueel spel met een jong kind, of een pedofiel die zijn dochters misbruikte.

Hoe slaagt u erin zowel de daders als de slachtoffers van soms zeer ernstig seksueel geweld te verdedigen?
Mussche: ‘Voor ingewijden is het de normaalste zaak van de wereld. Voor buitenstaanders is het soms moeilijker te begrijpen. Het gaat over één geheel, één gebeurtenis, die je uit beide standpunten bekijkt. Als je een slachtoffer bijstaat, leg je andere klemtonen maar probeer je toch rekening te houden met hoe de dader tot zo’n gedrag is kunnen komen. Omgekeerd, als je aan de zijde van de dader staat, verdedig je niet de daad maar de persoon en zijn omstandigheden. Voor een slachtoffer kan het verzachtend zijn inzicht te krijgen. Het heeft geen zin zaken, die vaak al zeer ernstig zijn, nog erger te maken. We zijn toch ook niet kwaad op mensen die ziek zijn?

‘Pedofilie werd vroeger gezien als iets waar je voor kiest. Vandaag weten we dat het een aandoening is, met een biologische component. Dat betekent dat elke vorm van seksuele beleving voor die persoon betekent dat hij een misdrijf pleegt. Dat is zwaar. Ik ben erg begaan met slachtoffers. Maar tegelijk heb ik het er moeilijk mee hoe we als maatschappij naar daders kijken. Het is logisch, maar ook goed dat rechters met kennis van zaken vandaag meer begeleiding opleggen, bij wijze van probatie. Uit de gevangenis komen ze toch vrij. Hier verplicht de rechter tot gespecialiseerde zorg.’

Ik ben erg begaan met slachtoffers. Tegelijk heb ik het er moeilijk mee hoe we als maatschappij naar daders kijken.
Christine Mussche
Advocaat

Wat drijft u hier zo in?
Mussche: ‘Niets speciaals, ik heb hier niet voor gekozen. Je doet een paar zaken en leert daders, slachtoffers, hulpverleners kennen. Je belandt in een soort van circuit.’

U had na enkele zaken ook kunnen zeggen: ‘Dit wil ik niet meer doen.’
Mussche: ‘Ik kan heel emotioneel zijn, maar ik kan ook tegen een stootje. Mensen bijstaan die alleen zijn, in de verdrukking zitten, dat motiveert mij als advocaat. Als het om slachtoffers gaat, sta je aan de goede kant. Ik zie geen reden om dat voor de dader niet te doen.’

‘Ik denk vaak: ik ben opgegroeid in een warm nest, ik heb zoveel geluk gehad. Waarom zou ik mij van deze mensen afkeren? Het is inderdaad geen materie waar je vrolijk van wordt. Maar je kan je wel af en toe nuttig voelen.’

U moet daarvoor wel veel gruwelijke beelden en informatie verwerken.
Mussche: ‘Inderdaad. Dat komt ook binnen, en niet zo’n beetje. Maar wat is er mis met af en toe iets laten binnenkomen? Ik doe trouwens niet alleen zedenmisdrijven, dat zou te beperkt zijn. Ik doe ook geweldsdelicten. Eén ding doe ik niet: in zaken over kinderporno bekijk ik geen beelden. Als het per ongeluk toch gebeurt, klik ik dat beeld weg en wis ik het uit mijn hoofd. Ik hoef dat niet te zien om te weten wat het is.’

Heeft uw werk uw wereldbeeld veranderd?
Mussche: ‘Toen ik jong was, had ik niet echt een wereldbeeld. Ik was me ervan bewust dat ik nog niet veel wist. Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in menselijke relaties. (wijst naar de wetboeken op tafel) Deze zijn een beetje een noodzakelijk kwaad. Wat me het meest interesseert en drijft, is het menselijke.’

‘Ik heb twee kinderen. Met hen bellen is mijn therapie. We hebben het enkel over plezierige zaken. Mijn enige frustratie zijn de boeken die zich thuis opstapelen, ik krijg ze niet gelezen. Ik lees op dit moment ‘Woede en vergeving’ van Martha Nussbaum. En ik ben bezig in ‘Homo sapiens’ van Yuval Noah Harari. Over de mens en zijn functioneren. Alweer, ja. Ik moet toegeven: ik kan bijna niet anders meer.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud