reportage

‘Een chateau is geen cadeau'

Prins Simon de Merode beheert het Kasteel van Westerlo ©Debby Termonia

Adellijke kasteeleigenaren hebben het steeds moeilijker om hun domein te financieren. Dus zetten ze de poort open voor het grote publiek. ‘Ik beheer dit domein als een kmo.’

Simon de Merode (33) - Kasteel de Merode, Westerlo

Prins de Merode voelt zich ‘de CEO van een 600 jaar oude start-up.’ Met muzikale spektakels en de jaarlijkse kasteelfeesten wil hij het adellijke kasteeldomein weer een ziel te geven.

Prins Simon de Merode behoort tot de oudste adel in ons land, met een stamboom die 27 generaties teruggaat. Toen hij in 2007 het beheer van het kasteel van Westerlo onder zijn hoede kreeg, voelde hij de last van de eeuwen op zijn schouders drukken. ‘Dit domein is al 600 jaar in familiebezit. Ik ben de 23ste telg die er leeft.’

©Debby Termonia

Met die afkomst loopt de Merode niet te koop. ‘Executive producer’ noemt hij zich op LinkedIn. Hij is de bedenker, bezieler en organisator van Historalia, een muzikaal spektakel met 200 dansers en acteurs dat vorige zomer een massa volk naar zijn kasteeldomein op 40 kilometer van Antwerpen lokte.

‘We telden 22.500 bezoekers en serveerden 4.500 maaltijden. De omzet bedroeg 840.000 euro. Niet slecht voor een eerste keer’, zegt de prins. ‘Het is nu aan ons om te bewijzen dat dit geen beginnersgeluk was. Volgend jaar willen we weer zo’n spektakel organiseren.’

De Merode, die opgroeide in Reims en een tijd junior brand manager was bij de bierbrouwer AB InBev, liet niets aan het toeval over. Hij bestelde bij de Hogeschool Thomas More een lijvige marketingstudie. ‘We vroegen een 2.000-tal kopers van een ticket of ze tevreden waren en wat beter kon. De waardering lag erg hoog.’

Maar de prins is zich bewust van de risico’s. ‘Ik ben de CEO van een 600 jaar oude start-up. We hebben nog alles te bewijzen.’ Met evenementen als deze wil hij een duurzame inkomstenbron aanboren om de peperdure restauratiekosten van het kasteel te financieren.

©Debby Termonia

Alleen al om de kasteelvertrekken in hun oude glorie te herstellen is de komende acht jaar 3,8 miljoen euro nodig. De Merode opent de deur van een slaapkamer met een hagelwit hemelbed, zijden wandbekleding en een glimmende parketvloer. ‘Hier sliep in juni Kumi Naidoo, de charismatische topman van Greenpeace, naar aanleiding van een wetenschappelijk congres op het domein.’

Marie-Antoinette

De Merode had evengoed met zijn twee broers en zijn zus kunnen beslissen om het landgoed te verkopen en het geld op de rekening te storten. ‘Maar dat is niet interessant. Ik ben een entrepreneur. Ik heb dat beetje drive en risico nodig om goed te presteren. We zijn vastbesloten dit kasteel weer een ziel geven.’

Om inkomsten alleen is het hem niet te doen. ‘Private kasteeleigenaars hebben een rol te spelen in de economie’, zegt hij. ‘Voor elke euro die wij in ons erfgoed investeren, vloeit het drievoudige terug naar de maatschappij. Vraag dat maar aan de vele hotels, restaurants en winkels uit Westerlo, die vorig jaar duizenden musicalliefhebbers op bezoek hebben gekregen.’

©Debby Termonia

De prins-ondernemer heeft nog tal van andere ideeën voor zijn familiedomein van 160 hectare. ‘Maar het is nog te vroeg om daarover iets zeggen.’ Hij laat zich daarvoor met raad en daad bijstaan door een vzw met bevriende mecenassen zoals Guillaume Bastiaens (ex-topmanager Cargill), de milieuondernemer Louis Machiels en groentekoning Hein Deprez.

Zelf is hij gepassioneerd door geschiedenis. ‘Mijn respect voor wat de vorige generatie tot stand heeft gebracht, is groot.’ Niet toevallig was Marie-Antoinette, de Franse koningin die in 1793 op een mestkar naar de guillotine werd gevoerd, de hoofdpersoon in het historische openluchtdrama van Historalia. ‘In 2016 willen we opnieuw zo’n personage opvoeren, maar dan wel uit de Belgische geschiedenis.’

Wonen op een kasteel biedt volgens hem ook grandeur en mysterie. Hij wil er de buitenstaander van laten meegenieten. Een nieuwe formule die eind dit jaar wordt gelanceerd is de ‘Happy Christmas Show’, met muzikale en culturele attracties in en rond de middeleeuwse burcht. ‘De sfeer in de winter is magisch, als de duisternis valt en er mist over de slotgracht hangt.’ Hij wil ermee de oude kersttradities en vooral ook het kasteel tot leven wekken.

 

Ghislain d'Ursel (62) - Kasteel van Hex, Heers

Graaf d’Ursel beheert zijn kasteeldomein van 200 hectare als een kmo. Tuindagen, landbouwactiviteiten en partnerships brengen geld in het laatje. ‘Ik ben een volwaardige landbouwer.’

Graaf Ghislain d'Ursel van het Kasteel van Hex bij Heers. ©Debby Termonia

Slapeloze nachten kreeg graaf Ghislain d’Ursel toen zijn vader hem als jonge dertiger vroeg of hij het kasteel van Hex wilde overnemen. ‘Ik was de oudste van zes, en apetrots dat hij me dat vroeg. Op die leeftijd zag ik alleen de lusten, en niet de lasten. Maar nadien heb me al vaak afgevraagd waaraan ik ben begonnen.’

Vandaag is het landgoed uit 1770 een toeristische trekpleister in het hart van de Limburgse fruitstreek. Tweemaal per jaar wordt er een tuin- en plantenfestival georganiseerd dat meer dan 10.000 bezoekers trekt en tot ver over de landsgrenzen bekend is. De oude botanische rozen in de talloze perken en borders op het domein van 200 hectare zijn een unicum, net zoals de eeuwenoude moestuin en groentekelder.

‘We beheren dit kasteel als een kmo’, zegt d’Ursel. En dat mag ook wel. Alleen al de uitgaven voor het dagelijks onderhoud schat hij op 360.000 euro per jaar, restauratiekosten niet meegerekend. ‘Ik zeg wel eens dat hier evenveel ramen te wassen zijn als er dagen zijn in het jaar. En om de zeven jaar moeten we ze ook schilderen.’

Zelfbedruipend is het landgoed niet. ‘We proberen het te zijn, maar we hebben sinds 1984, toen het domein in de vennootschap Urselia werd ondergebracht, nog maar één jaar winst gemaakt. De kosten liggen te hoog. Dit kasteel telt tien voltijdse krachten, van wie vijf alleen voor het bos, het park en de siertuinen. Voorts hebben we vier maanden per jaar een schrijnwerker, drie maanden een schilder en nog een pleisteraar. Het werk aan dit kasteel stopt nooit.’

©Debby Termonia

Voor de Franse Revolutie volstonden de inkomsten van landerijen om in de bevoorrading en het onderhoud te voorzien. ‘Kastelen waren toen nog lustoorden, nu zijn het lastoorden’, zegt d’Ursel. De Code Napoléon is volgens hem de grote schuldige. ‘Hier moet een landgoed onder alle kinderen of erfgenamen verdeeld worden. Dat werkt versnippering in de hand.’ Gronden worden verkocht waardoor enkel nog het landhuis, het park en de tuin overblijven.

In Engeland en Noord-Europa is ‘het erfrecht van de oudste’ van toepassing. Die erft het landgoed in zijn geheel. ‘Dat klinkt onrechtvaardig, maar zo blijft alles samen en zijn kasteeldomeinen in staat zelfbedruipend te zijn’, zegt d’Ursel.

In Hex, waar het historisch landgoed al 235 jaar in familiehanden is, kon een al te drastische opdeling tot nu toe worden vermeden. ‘Dankzij goede afspraken onder de verwanten’, benadrukt de graaf. Het kasteel beschikt over drie grote boerderijen, een tiental huizen en landerijen van 65 hectare, wat de nodige basisinkomsten oplevert.

Champagne

Niet alleen de tuindagen brengen een aardige stuiver op. De graaf zet ook al jaren in op biologisch beheer. Compost is de meststof voor zijn weiden en akkers, en hij gelooft heel erg in de Aberdeen Angus, runderen die vlees van hoge kwaliteit leveren.

©Debby Termonia

‘Ik ben een volwaardige landbouwer’, zegt de kasteelheer breed glimlachend. Nu wordt twee derde van zijn grond nog verpacht. Maar zodra die boeren met pensioen gaan, wil hij dat land zelf in handen nemen. Een hectare landbouwgrond brengt amper 250 euro pacht per jaar op. Als d’Ursel de grond zelf bewerkt, houdt hij er minstens het viervoudige aan over. ‘De rekensom is vlug gemaakt.’

De graaf investeert ook volop in partnerships met bedrijven. In ruil voor viptickets op een evenement of exclusieve bezoeken aan het kasteel is het beurshuis Petercam al enkele jaren sponsor. Ook met de uitgeverij van tuintijdschriften Rekad en de specialist in biologische fytoproducten Naturen loopt een samenwerking. ‘Onze nieuwste aanwinst is het Franse champagnehuis Taittinger’, zegt d’Ursel. ‘Sinds dit voorjaar is het onze exclusieve leverancier.’

Over de overheid is de kasteelheer minder te spreken. Sinds begin dit jaar is het nieuwe erfgoeddecreet van kracht, waardoor cultuurgoederen die een band hebben met een beschermd monument vanzelf beschermd kunnen worden. Dus ook de inboedel van een kasteel, zoals meubels en schilderijen.

Een schending van het eigendomsrecht, vindt d’Ursel. ‘Dat is zonder over-leg gebeurd. We hebben blijkbaar niets meer te zeggen in ons eigen huis. We zijn nog slechts de conciërge of de museumbewaker. Als dat de wens van de Vlaamse overheid is, zullen veel kasteeleigenaars op termijn zeggen: ‘Hier zijn de sleutels, ik ben weg.’’

Ghislain de Liedekerke (33) - Kasteel van Duras, Sint-Truiden

Graaf de Liedekerke ruilde zijn kleine appartement in Parijs voor een kasteel met 16 slaapkamers. ‘Het is een missie.’

Kasteel van Duras (bij Sint-Truiden). Eigenaar Ghislain de Liedekerke houdt het domein in stand. ©Debby Termonia

Ghislain de Liedekerke is met zijn dochtertje Marguerite en de hond Pipa aan het ravotten als we de met eeuwenoude olmen afgezoomde dreef naar zijn nieuwe woonst in de buurt van Sint-Truiden oprijden.

Maar niets is wat het lijkt. Sinds de jonge graaf begin dit jaar zijn appartement in Parijs voor het majestueuze kasteel van Duras in Sint-Truiden ruilde, is zijn leven grondig veranderd. ‘Het is geen geschenk’, zegt hij als we door een zuilenhalfrond naar de ovalen ontvangstzaal met fraai 18de-eeuws stucwerk wandelen. ‘Wonen in een kasteel is een uitdaging.’

In Parijs deelden zijn vrouw en hij een woonruimte van 58 vierkante meter. ‘Hier hebben we 16 slaapkamers en vier salons. Amper een tiende wordt gebruikt, maar al die vertrekken moeten wel netjes worden gehouden. Je hebt altijd iets omhanden.’

Het kasteel van Duras is - na zijn verbouwing 225 jaar geleden tot ‘maison de plaisance’ - nooit verkocht. ‘Het is door erfenis altijd in familiale handen gebleven’, zegt de Liedekerke. ‘Ook de originele meubelstukken zijn er nog, wat vrij zeldzaam is.’ Voor de kasteelheer is dit als familiezilver: zoiets doe je nooit van de hand.

Het heeft nochtans niet veel gescheeld of het landgoed van 395 hectare werd geveild. Toen de laatste inwoner in 2003 kinderloos overleed, zocht de familie vruchteloos een telg die het kasteel wilde overnemen. Het gebouw werd tien jaar beheerd als een zielloos museum, tot de graaf zich met zijn jonge gezin aanbood. ‘Ik heb er lang over nagedacht’, zegt hij. ‘Het is haalbaar om op zo’n landgoed te wonen. Maar dan moet je wel de handen uit de mouwen durven te steken.’

©Debby Termonia

Hoe de Liedekerke het gaat aanpakken, weet hij nog niet. Het park is omgeven door bossen, weilanden, akkers en boomgaarden. Er is ook een boerderij en een watermolen. ‘Door 95 procent van die gronden zelf te beheren, kunnen we er deftige inkomsten uit halen’, zegt hij. ‘Al zal dat niet volstaan om de kosten te dekken.’

Op zijn website promoot het landgoed zich al jaren als de ‘ideale setting’ voor happenings en bijeenkomsten. Een vleugel van het kasteel is uitgerust met keuken, bar en vergaderzaal. Het park is geschikt voor buitenactiviteiten tot 3.000 personen.

De vraag is of dat zo blijft. ‘We willen het landgoed wel af en toe openstellen’, zegt De Liedekerke, die voltijds aan de slag is als accountmanager voor Nestlé in België. ‘Maar ik wil er ook in wonen en met mijn gezin van onze privacy genieten. Het wordt een moeilijke balans.’

Win-win

Het domein, aangelegd in Engelse landschapsstijl, moet rekening houden met allerlei regels. ‘We zijn niet alleen historisch erfgoed. Het park valt ook grotendeels in Natura 2000-gebied en doet dienst als een groene buffer in het intensieve landbouwgebied van Haspengouw.’ Voor de minste ingreep is toelating van de overheid vereist, en dat vergt veel papierwerk.

Het leidde al tot juridische conflicten. Toen de gemeente enkele jaren geleden besliste dat het domein pas vergunningen kon krijgen als er een beheersplan was goedgekeurd, trok de familie naar de Raad van State. Na een lange procedureslag kreeg ze gelijk. ‘Een onaanvaardbare inmenging in het eigendomsrecht’, meldde het arrest. Beide partijen moesten op zoek naar een andere oplossing.

De nieuwe kasteelheer is blij dat de relaties met de gemeente nu ‘positief en constructief’ zijn. Dat is geld waard. Onlangs nog werden werken uitgevoerd aan de vijvers in het park. Het Agentschap voor Natuur en Bos en de vzw Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren waren bereid 80 procent van de kosten te dragen als de burger ervan kon ‘genieten’.

Telkens is het zoeken naar een winwin. ‘Maar winstgevend wordt dit project nooit’, beseft de Liedekerke. ‘Een chateau is geen cadeau. Het is een missie. En ik zal me pas geslaagd voelen als dit stukje familiaal erfgoed in goede staat aan de volgende generatie kan worden doorgegeven.’

©Debby Termonia

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content