column

Een onbesproken Oezbeek

©Saskia Vanderstichele

Stel: u wordt als gewone burger verdacht van valsheid in geschrifte, gebruik van valse stukken, van witwassen en van bendevorming. Wellicht brengt u enige tijd door in een oncomfortabele nor tot de onderzoeksrechter zijn zaak op de sporen heeft. Tenzij u Patokh Chodiev heet.

©Saskia Vanderstichele

Dat het requisitoir van een advocaat-generaal geschreven wordt door de Franse advocate van een beklaagde, een onfrisse Oezbeekse miljardair, daar kijkt een mens van op. Catherine Degoul, de advocate in kwestie, heeft dat tijdens een ondervraging toegegeven. Niet alleen stuurde ze naar de Brusselse advocaat-generaal Patrick De Wolf een voorstel tot minnelijke schikking, zeg maar de afkoop van een anders onvermijdelijk proces, maar ook een ontwerp van requisitoir. ‘Er was me gezegd dat zoiets mogelijk was in België. Ik was verbaasd, want in Frankrijk zou dat nooit bij mij zijn opgekomen’, verzekerde de advocate.

Degoul werd in België bijgestaan door haar confrater Armand De Decker, MR-politicus, gewezen Senaatsvoorzitter en voormalig minister. De Decker kreeg 750.000 euro als ereloon. In de aanloop naar die minnelijke schikking deed hij enkele demarches die vandaag vragen oproepen, zoals een huisbezoek bij toenmalig minister van Justitie Stefaan De Clerck (CD&V), maar ook bij diens kabinet. Er is ook sprake van contacten met magistraten.

Advocate Degoul kreeg wat ze wilde. Haar cliënt, de Oezbeekse miljardair Patokh Chodiev, verkreeg van het Brusselse parket-generaal een minnelijke schikking op een moment dat dat wettelijk niet kon.

Ruim 22 miljoen euro betaalde Chodiev om een vervelend proces te voorkomen. Via de Orde van Malta - men kan dit niet verzinnen - maakte hij nog eens 25.000 euro over aan het Hulpfonds Prins en Prinses Alexander, om een wit voetje te halen bij de Brusselse politieke beau monde.

Chodiev, wiens naam ook in de Panama Papers opdook, is de man die destijds ondernemingen van het Frans-Belgische Tractebel in Kazachstan ‘faciliteerde’. Tractebel was toen in handen van het Franse Suez en de Generale Maatschappij. In 1996 kocht Tractebel Almaty Energo, dat de stad Alma Aty van elektriciteit voorziet. Een jaar later verwierf het de exploitatie van een gaspijpleiding.

‘Prachtig project. Een mooi alternatief voor wat we verloren in onze Congo’, omschreef gewezen premier Mark Eyskens de Kazachse ondernemingen van Tractebel. De eerste handelsreiziger van het koninkrijk, toenmalig prins Filip, had een amicale band met Noersoeltan Nazarbajev, die nog altijd met ijzeren vuist regeert in dat land. Dat sterkte het vertrouwen van de Tractebel-bonzen in hun opzet.

Toen een en ander toch dreigde scheef te lopen, vorderden de Tractebel-bestuurders zoals Etienne Davignon en Philippe Bodson toenmalig premier Jean-Luc Dehaene op om in april 1998 de banden met de Kazachen aan te halen. Ook Dehaene leek na zijn bezoek gecharmeerd: ‘Als ik de vergelijking maak tussen Kazachstan en Rusland, waar het overheidsapparaat volledig is ingestort en eigenlijk is overgenomen door de maffia, dan denk ik dat de aanpak van Nazarbajev in Kazachstan te verkiezen is.’

Lokale maffia

Kennelijk besefte de premier niet dat hij in Kazachstan met de lokale maffia had gesoupeerd. Wat eigenaardig is, want zijn eigen Staatsveiligheid had hem daar vooraf op gewezen. Bovendien liep toen in Zwitserland al een onderzoek naar Chodiev en zijn zakenpartners en hun contacten met Oost-Europese criminele milieus.

Tractebel betaalde Chodiev en zijn partners Alijan Ibragimov en Aleksandr Masjkevitsj een consultancycommissie van liefst 55 miljoen dollar. Van dat trio is alleen Ibragimov in Kazachstan geboren. Masjkevitsj is een Kirgiziër, Chodiev een Oezbeek. Maar alle drie hebben ze van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie gebruikgemaakt om hun slag te slaan in de grondstoffenhandel. Alle drie hebben ze het oor van de Kazachse dictator Nazarbajev.

Later zou daarbovenop nog eens 45 miljoen dollar zijn betaald. In een serie die de onderzoeksjournalisten Walter De Bock en Walter Pauli destijds in De Morgen publiceerden, is zelfs sprake van een kolossale 145 miljoen dollar, bijna evenveel als de hele Tractebel-investering in Kazachstan.

Toen ze bij Tractebel vernamen dat hun Kazachse vertrouwensmannen het commissiegeld hadden aangewend om smeergeld te betalen, speelde men de vermoorde onschuld. Nochtans wisten ze bij Tractebel toen al dat tegen het beruchte trio een onderzoek liep in Zwitserland. Maar ook in België, waar verdachte vastgoedtransacties aan het licht kwamen. Dat waren mogelijk witwasoperaties waarbij niet alleen het trio betrokken was, maar ook de vrouw van de Kazachse premier.

Sterker nog: terwijl dat Belgische onderzoek liep, verwierf Chodiev de Belgische nationaliteit. Ondanks waarschuwingen, onder meer van de Staatsveiligheid, kreeg Chodiev die geen Frans of Duits praat, laat staan Nederlands, een Belgisch paspoort. Dat gebeurde na voorspraak van de burgemeester van zijn woonplaats Waterloo, MR-kopstuk Serge Kubla, die onlangs uit de actieve politiek stapte wegens schimmige ondernemingen in Congo. Gevraagd waarom Chodiev, die vooral in Zwitserland verblijft, Belg wilde worden, repliceerde Kubla openhartig: ‘Om ongehinderd door Europa te kunnen reizen.’

Belg of niet, Chodiev wordt samen met een zestal zakenvrienden uiteindelijk toch beschuldigd van valsheid in geschrifte, gebruik van valse stukken, van witwassen en van bendevorming. Dat hangende proces is vervelend voor Chodiev, maar kennelijk ook voor de Fransen. Want de toenmalige president Nicolas Sarkozy had aan zijn vriend Nazarbajev net voor miljarden helikopters, een splijtstoffabriek en een vloot Alstom-locomotieven verkocht. Volgens de satirische maar doorgaans goed geïnformeerde weekkrant Le Canard Enchainé wilden de Kazachen het contract pas bezegelen na een Franse tussenkomst bij de Belgen om de vervolging van Chodiev en zijn kompanen te staken.

Eigenaardigheden

En hier beginnen de politieke eigenaardigheden. De Belgische parlementsverkiezingen van juni 2010 veroorzaakten een formatiecrisis die 541 dagen duurde. De regering van Yves Leterme met CD&V, cdH, Open VLD, MR en PS bleef opereren in lopende zaken. Uitgerekend in die periode kwam de afkoopwet tot stand in het pas verkozen parlement.

Het wetsvoorstel werd ingediend in februari 2011 door CD&V-fractieleider Servais Verherstraeten. Maar iedereen wist dat de echte auteur de bekende fiscalist en advocaat Axel Haelterman was. In ijltempo werd het rammelde wetsvoorstel verwerkt in een programmawet die in april al werd gestemd, op 6 mei gepubliceerd, om op 16 mei 2011 van kracht te worden. Sommigen koppelden die snelheid aan een aantal fraudedossiers in de Antwerpse diamanthandel. Maar om juridische ongelukken te voorkomen werd een reparatiewet gestemd. Dat gebeurde op 11 augustus 2011. De advocate van Chodiev en het Brusselse parket hebben daar niet op gewacht om in juni 2011 al een afkoopregeling te sluiten. Ondanks de opdracht van minister van Justitie Stefaan De Clerck aan het college van procureurs-generaal om in afwachting van de reparatiewet geen minnelijke schikkingen toe te laten.

Intussen heeft het Grondwettelijk Hof de afkoopwet als ongrondwettelijk weggezet en heeft minister van Justitie Koen Geens (CD&V) afgekondigd dat de wet voorlopig niet toepasbaar is.

Het zou het federale parlement sieren mocht het met dezelfde bekwame spoed onderzoeken wie voor die juridische chaos verantwoordelijk is, wie welke demarches deed en tot waar de Franse invloed ging om Chodiev en zijn medebeklaagden ondanks de zware beschuldigingen uit de handen van het gerecht te redden. Want ondertussen gaan zij door het leven als onbesproken zakenlui.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content