reportage

Humanitaire catastrofe in jong Zuid-Soedan groeit met de dag

In Zuid-Soedan zijn circa 1,5 miljoen mensen op de vlucht. Vaak in erbarmelijke omstandigheden, zoals hier in Malakal. ©AFP

Een kleine vier jaar na de onafhankelijkheid stapelen de problemen in Zuid-Soedan zich op. De allesvernietigende burgeroorlog leidt tot een humanitaire en economische catastrofe die met de dag groeit.

Door Lennart Hofman, onze correspondent in Zuid-Soedan

Chol Koch (40) zat met haar vier kinderen en moeder ineen gedoken in haar huis toen Malakal, een stad in het noorden van Zuid-Soedan, voor de zesde keer in drie maanden onder vuur kwam te liggen. Overal om hen heen klonken schoten en werd geschreeuwd. Op het moment dat de kogels dwars door de muren van haar huis vlogen, greep ze twee kinderen en zette ze het op een lopen.

‘Mijn moeder en mijn jongste dochtertje bleven achter’, blikt ze somber terug op de gebeurtenissen van anderhalf jaar geleden. ‘Toen we terugkwamen was mijn moeder dood en mijn dochtertje verdwenen. We zijn bang dat ze is meegenomen of weggerend. We hebben haar nooit meer gezien.’

Chol Koch sloeg met twee van haar vier kinderen op de vlucht. ©Andreas Stahl

Koch is een van de ruim 1,5 miljoen Zuid-Soedanezen die in het land op de vlucht zijn sinds eind 2013 troepen loyaal aan president Salva Kiir slaags raakten met troepen loyaal aan vicepresident Riek Machar. De burgeroorlog die daaruit voortvloeide, heeft tienduizenden doden geëist en circa 550.000 mensen het land doen ontvluchten.

©Mediafin/Mapbox/OpenStreetMaps

Na een jaar in een door VN-soldaten bewaakt opvangkamp in Malakal te hebben gewoond, reisde Koch en haar drie overgebleven kinderen naar een soortgelijk kamp in Juba. Daar slijt ze met 35.000 anderen, voornamelijk leden van de Nuer-stam, haar dagen. Het kamp verlaten durft ze niet, bang om gedood te worden door soldaten van president Kiir.

Het maakt haar wanhopig dat ze geen idee heeft wanneer ze weer naar huis kan, want een oplossing voor de problemen is er niet.

Begin maart mislukten de jongste vredesbesprekingen. De VN beschuldigden de politieke kemphanen te handelen uit eigenbelang en dreigden met sancties. De Afrikaanse Unie (AU) sprak openlijk haar wantrouwen uit tegen de politieke leiders. Die staken alleen maar meer hun kop in het zand, bang om hun macht te verliezen.

Oorsprong?

Hoe is Zuid-Soedan in zo’n spiraal van geweld beland? Op 9 juli 2011, vandaag vier jaar geleden, was er hoop en vreugde toen de bevolking van Zuid-Soedan unaniem voor onafhankelijkheid koos. Aan de 22 jaar durende oorlog tussen de islamitische machthebbers uit het noorden van Soedan en een verzameling rebellengroepen uit het overwegend zwarte zuiden kwam eindelijk een einde. Westerse landen hadden daar jaren voor geijverd en klapten verheugd met de nieuwe leiders mee.

Oppervlakte: 644.331 km2, of 21 keer België.

Inwonersaantal: 11,5 miljoen, ongeveer evenveel als België.

Bruto binnenlands product: 13 miljard dollar, tegenover 533 miljard dollar voor België.

Levensverwachting: 53 jaar tegenover 80 jaar voor België.

Armoede: 50,6 procent van de bevolking leeft in armoede.

Toch waren de vooruitzichten toen al slecht. Zuid-Soedan had niets. Geen overheidsapparaat, geen infrastructuur, geen onderwijs, geen gezondheidszorg, geen banken. Niets. De politieke leiding bestond uit voormalige krijgsheren die in de oorlog meer doden hadden gemaakt in onderlinge gevechten, dan in de strijd tegen het noorden.

Desondanks bleef de internationale gemeenschap het regime vanaf het begin vrijwel kritiekloos steunen, ervan overtuigd dat de leiders hun leven zouden beteren nu een nieuw gemeenschappelijk doel was gevonden: de opbouw van een vrij en democratisch Zuid-Soedan.

Het bleek ijdele hoop. De broze basis en onderliggende politieke spanningen leidden tot slecht bestuur, enorme corruptie en een schrijnend gebrek aan democratie. In juli 2013 werden de eerste barstjes zichtbaar, toen president Salva Kiir zich bedreigd voelde door de ambitie van zijn partijgenoot en vicepresident Riek Machar om president te worden. Hij verving hem door een kliek vertrouwelingen van zij eigen stam, de Dinka.

Op de avond van 15 december 2013 barst de bom als een partijbijeenkomst escaleert en Kiir de presidentiële garde de opdracht geeft alle niet-Dinka’s in het leger te ontwapenen. Hij beschuldigt Machar van het beramen van een coup. Machar slaat op de vlucht. Die nacht trekt de presidentiële garde moordend door de stad op zoek naar Nuer, de stam waartoe Machar behoort. In Juba vinden die nacht tot 10 000 mensen de dood. Machar verenigt zich in de Sudan People’s Liberation Army-in-Opposition (SPLA/IO) en neemt wraak op Dinka’s in de stad Bor, waarna Kiirs troepen zich revancheren op de inwoners van Leer. In een maand is de droom van Zuid-Soedan omgeslagen in een nachtmerrie.

Een ramp in werking

Steeds meer mensen raken betrokken bij het geweld, er heerst een schrijnend gebrek aan basisvoorzieningen en voor 2,5 miljoen mensen dreigt de hongersnood.

Hoe langer de politieke impasse duurt, hoe groter de problemen worden. Steeds meer mensen raken betrokken bij het geweld, er heerst een schrijnend gebrek aan basisvoorzieningen en voor 2,5 miljoen mensen dreigt de hongersnood. De economische schade loopt op. Frontier Economics berekende dat de Zuid-Soedanese economie in 2014 met 15 procent is gekrompen. De kosten van de oorlog kunnen tot 28 miljard dollar oplopen als de oorlog nog vijf jaar doorgaat, en tot 158 miljard in de komende twintig jaar.

Luka Deng Kuol, directeur van het Center for Peace and Development Studies en een van de opstellers van het rapport, benadrukt dat ook de buurlanden en de internationale gemeenschap een hoge prijs betalen. De handel met de omringende landen neemt af, met hulpgeld opgebouwde voorzieningen worden vernietigd, en de kosten voor de wederopbouw nemen toe.

Zuid-Soedan zelf verliest vooral veel inkomsten omdat de olieproductie stokt. Het land is voor 60 à 75 procent afhankelijk van de olie-inkomsten. Nu de productie en de opbrengsten stoppen ondervindt het land daar grote gevolgen van. Het raakt de overheid, het leven van de bevolking en kinderen, zegt Kuol.

De problemen moeten dringend opgelost worden, zegt Kuol. ‘Als dat niet gebeurt, wordt het nog erger dan het al is.’ Maar of die problemen snel verdwijnen is zeer de vraag. Het parlement verlengde gisteren de ambtstermijn van president Kiir met drie jaar, zonder presidentsverkiezingen te houden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud