Iran viert veertigste verjaardag die niemand had verwacht

©AFP

De economie kreunt onder de Amerikaanse sancties en de jonge hoogopgeleide bevolking mort, maar 40 jaar na de Iraanse revolutie zit het regime nog steeds stevig in het zadel.

Na tien dagen feesten zit maandag de 40ste verjaardag van de Iraanse revolutie erop. Van 1 februari, de dag waarop ayatollah Ruhollah Khomeini na 15 jaar ballingschap naar Iran terugkeerde, tot 11 februari, toen de troepen van de sjah zich overgaven, vonden in het hele land festiviteiten plaats. Het regime kondigde als geste aan 50.000 gevangenen amnestie te verlenen.

Dat het regime 40 jaar na de revolutie nog steeds in het zadel zit, mag een wonder heten. ‘Het heeft vriend en vijand verbaasd met zijn weerstandsvermogen’, zegt Carool Kersten, islamhistoricus aan het King’s College London. ‘De omstandigheden waren soms moeilijk - de achtjarige oorlog met Irak, de enorme braindrain, vlagen van interne oppositie - maar het kon zich handhaven en het ontpopte zich zelfs tot een belangrijke actor in de regio.’

Islamitische republiek

In 1979 brachten Iraanse studenten, liberalen en geestelijken een schokgolf teweeg die mee het Midden-Oosten vorm zou geven. Ze verjoegen de sjah, die een steeds gruwelijker beleid voerde en westerse hervormingen wou doorvoeren die onverteerbaar waren voor de conservatieve, religieuze maatschappij. Aan het hoofd van het verzet stond ayatollah Khomeini, die in Parijs in ballingschap leefde en via binnengesmokkelde cassettes de opstand in Iran aanwakkerde. Nadat de sjah uit Iran was weggevlucht, keerde hij naar het land terug.

KORT
KORT

Op de veertigste verjaardag van de Iraanse revolutie zit het regime nog steeds in het zadel, tot verrassing van velen. Het blijft immuun voor het toenemende gemor onder de jonge en hoogopgeleide bevolking over de economische malaise en de repressie. Ondanks de Amerikaanse sancties zal Iran in de regio een belangrijke rol blijven spelen.

Twee maanden nadat het regime van de sjah gevallen was, koos 98 procent van de stemgerechtigde Iraniërs voor de oprichting van een islamitische republiek, een systeem dat weliswaar democratische kenmerken heeft, maar waar niet-verkozen geestelijken de echte macht in handen hebben.

Intussen heeft meer dan de helft van Irans erg jonge bevolking nooit een ander systeem gekend. Ayatollah Ali Khamenei, die dit jaar 80 wordt, regeert al 30 jaar over het land en de kans dat een of andere revolutie daar verandering in brengt, lijkt klein.

Voortdurend onder druk

‘Ik verwacht geen radicale omslag’, zegt Kersten. ‘Het regime heeft de voorbije 40 jaar bewezen dat het pragmatisch en weerbaar genoeg is om zich aan te passen aan nieuwe uitdagingen, ook al staat het voortdurend onder druk.’

Die druk komt uit meerdere hoeken. Het land is in de greep van de grootste economische crisis sinds 1979. De inflatie is torenhoog, de corruptie is hardnekkig en nooit eerder was de kloof tussen arm en rijk zo groot. Dat alles wordt nog verergerd door de Amerikaanse sancties, die zijn heringevoerd nadat de Amerikaanse president Donald Trump uit de Irandeal is gestapt. Europa probeert die sancties weliswaar te omzeilen, maar uit angst voor de Amerikanen mijden grote internationale bedrijven Iran als de pest.

Macht van de 21ste eeuw

De jonge en hoogopgeleide Iraanse bevolking, die dankzij de sociale media een goede blik op de rest van de wereld heeft, heeft ook haar buik vol van de starheid van de hoge geestelijken. De Iraniërs hoopten op meer vrijheden na de revolutie, maar ruilden het ene repressieve regime voor het andere. Duizenden tegenstanders van het regime verdwenen achter de tralies, werden vermoord of vluchtten het land uit, waarbij het regime er niet voor terugdeinsde ook in het buitenland te moorden.

Dat alles weerhield Iran er niet van zich tot een belangrijke actor in de regio te ontpoppen. De aartsvijand van Saoedi-Arabië steunt milities in Jemen, Irak en Syrië en heeft nauwe banden met de Libanese sjiitische beweging Hezbollah. Daarnaast houdt het via steun aan het Palestijnse Hamas ook de druk op Israël hoog. Kersten gelooft dat Iran samen met Turkije de komende jaren een belangrijke rol zal spelen. ‘Ik zie het land als een van de grote machten van de 21ste eeuw.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content