‘Niemand lijkt hier de touwtjes in handen te hebben'

©Tim Dirven

Matthew Kaminski, de hoofdredacteur van de nieuwssite Politico, is sinds een jaar in Brussel. De terreur van 22 maart heeft hem geraakt, maar niet verrast. ‘Nooit zag ik zo’n dure, ingewikkelde en fundamenteel inefficiënte staat.’

De 50-koppige redactie van de nieuwssite Politico is er goed van afgekomen op 22 maart. ‘De helft van onze journalisten stapt hier elke dag uit de metro’, wijst de Amerikaanse hoofdredacteur Matthew Kaminski (45) naar de bloemen voor het pas heropende metrostation Maalbeek, 150 meter verderop. ‘Als bij wonder bleef iedereen ongedeerd.’

Kaminski kwam een jaar geleden naar het hart van de Wetstraat om de Europese spin-off van de Amerikaanse nieuwsorganisatie Politico te leiden, intussen een grote speler in de Europaverslaggeving. Maar de Poolse Amerikaan kent Brussel al langer. Hij woonde er ook al van 1997 tot 2002, als correspondent van The Wall Street Journal.

Toen Abdeslam na maanden in Molenbeek werd gevat, dacht ik: ‘Verdomme, waar blijft jullie volkswoede?
Matthew Kaminski, hoofdredacteur Politico

‘De aanslagen hebben me niet verrast’, zegt hij. ‘Na 9/11 schreef ik van hieruit al hoe Brussel een toevluchtsoord was voor jihadi’s. Ze kunnen zich hier verstoppen, omdat sommige gemeenschappen afgesneden leven van de rest van de samenleving. Als je een vals paspoort of een safehouse zocht, was Brussel toen al de place to be. Vooral na de Parijse aanslagen en de Brusselse lockdown in november verwachtte ik iets.’

Zoals zoveel buitenlandse media ontwaren Kaminski en Politico in de aanslagen het falen van de Belgische staat. Drie maanden eerder al, vlak na de Parijse terreur, had Politico-columnist Tim King het ophefmakende essay ‘Belgium is a failed state’ geschreven. ‘Het was een van onze meest gelezen stukken’, zegt Kaminski. ‘Ik sta nog steeds achter die analyse. Natuurlijk moet je de titel niet letterlijk nemen. België is Somalië niet, maar er zit iets grondig scheef. Nergens zag ik een land met zo’n duur, ingewikkeld en fundamenteel inefficiënt overheidsbestel. Ik denk niet dat iemand een politieke constellatie met vijf parlementen in deze stad als efficiënt zou bestempelen.’

Gebrek aan volkswoede

Door al die bestuurslagen en versnipperde bevoegdheden lijkt het voor Kaminski ‘alsof niemand de touwtjes echt in handen heeft’. ‘Ik zie twee gemeenschappen die grotendeels naast elkaar leven, met Brussel als een soort niemandsland ertussen. Nergens voel ik de kracht van een sterke centrale overheid. Ik zie een link met terreur, omdat het erop lijkt dat niemand de autoriteit volledig kon opeisen om de problemen tijdig te onderkennen en aan te pakken. Bovendien kan je in zo’n gefragmenteerd politiek systeem makkelijk de schuld op een ander schuiven.’

Ik heb de indruk dat de politie te weinig voeling heeft met sommige wijken in Molenbeek.

In één beweging hekelt Kaminski onze ‘gebrekkige’ veiligheidscultuur. ‘De cijfers geven me gelijk, België geeft verhoudingsgewijs in vergelijking met andere Europese landen beduidend minder uit aan politie en inlichtingendiensten. Ik hoor mensen hier ook geregeld opperen dat je toch niet alle teruggekeerde Syriëgangers kan monitoren. Terwijl dat net wel moet gebeuren. Het argument dat er te weinig middelen zijn, is flauwekul. Spendeer dan minder aan al jullie parlementen.’

Kaminski kan er niet bij. ‘Salah Abdeslam kon pas na maanden worden gevat, op 450 meter van zijn ouderlijk huis in Molenbeek nota bene. Ik dacht toen: ‘Verdomme, waar blijft jullie volkswoede?’ Nadat Marc Dutroux was ontsnapt, kwamen jullie wel massaal op straat, uit onvrede met de incompetente Belgische staat. Jullie betalen zoveel belastinggeld, maar wat doen jullie overheden ermee? Hoe moeilijk kan het zijn om met politiemensen elke deur van Molenbeek plat te lopen? Hoe is het mogelijk dat de politie- en inlichtingendiensten zo weinig personeel hebben dat het Arabisch machtig is? Minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon verdedigde zich door te zeggen dat de Amerikanen Osama Bin Laden pas na jaren hebben gevonden. Sorry, maar die vergelijking slaat nergens op. Bin Laden verborg zich niet vlak onder hun neus in de Bronx, hè.’

Kaminski, die in Elsene met zijn Franse vrouw en twee kinderen woont, ervaart dagelijks de ongemakken van al die ‘bestuurlijke incompetentie’. ‘Ik maakte als kind nog de voormalige Sovjet-Unie mee. Ik ben geboren in Polen en heb er tot mijn tiende gewoond, toen mijn ouders emigreerden naar de VS. Welnu, in Brussel bekruipt me soms dat Oost-Europese gevoel. Ik ben hier nooit zeker of mijn belastinggeld goed wordt besteed. In geen enkele stad ter wereld zag ik meer wegenwerken dan in Brussel. Ik herinner me de bushalte destijds voor de deur van ons bureau van The Wall Street Journal. Op een bepaald moment werd die in de lente door een firma 5 meter verplaatst. De volgende lente dook diezelfde firma plots opnieuw op, om de bushalte opnieuw te verplaatsen naar... de oude plaats. Dat is toch te gek voor woorden?’

‘Ik rijd ook veel met de auto in deze stad. Nu moet ik al die bouwvallige tunnels vermijden, die decennialang werden verwaarloosd. Dagelijks ervaar ik zulke vervelende zaken, overheidstaken die men in Zweden, waar de belastingdruk ook torenhoog is, wel competent aanpakt. De Amerikaanse president John F. Kennedy zei ooit over Washington: ‘De stad heeft de charme van het Noorden, maar de efficiëntie van het Zuiden.’ Wel, die vlieger gaat ook op voor Brussel.’

Rolmodellen

Ondanks zijn scherpe kritiek verdedigt Kaminski onze hoofdstad altijd tegenover mensen in het buitenland. ‘Brussel is betaalbaar, geweldig om in te leven en - alles in acht genomen - veilig. De mentaliteit is veel internationaler dan in Parijs. Alleen is Brussel geen stad die omhelsd wil worden. Ze bulkt niet van de voor de hand liggende charme, zoals Parijs of Rome, en vergt meer engagement van de expat.’

Het ontbeert heel België aan een sterke identiteit, vindt hij. ‘Deels is dat verfrissend, omdat ik bij Belgen geen nationale arrogantie ervaar, zoals bij Amerikanen en Fransen. Maar er is een groot nadeel verbonden aan het feit dat ik geen enkel gevoel van nationale identiteit bespeur. In Molenbeek zie ik zones waar de bevolking, zelfs allochtonen van de derde generatie, zich niet verbonden voelt met dit land en de cultuur. Dat is wederom een illustratie van een ‘failed state’.’

Het contrast met de VS, een migratieland pur sang, is groot. ‘De VS zijn verre van perfect - ik kan het weten, als migrant. Maar er zijn zoveel manieren van ‘zachte druk’ om te integreren, ook voor mensen van Arabische origine, zoals goede scholen en tewerkstellingskansen. Bovendien hebben sport en muziek een grote verenigende kracht: jongeren uit verschillende gemeenschappen hebben er dezelfde helden, dezelfde culturele pijlers. Jongeren in de probleemwijken in Molenbeek hebben helden uit hun eigen gemeenschap nodig, rolmodellen met wie ze zich kunnen identificeren.’

Molenbeek heeft ook nood aan stevig politiewerk, vindt hij. ‘Ik heb de indruk dat de politie te weinig voeling heeft met sommige wijken en te weinig medewerking krijgt van de Marokkaanse gemeenschap. Als ik er kom, moet ik altijd terugdenken aan de zwarte probleemwijken in de Amerikaanse grootsteden van de jaren tachtig en negentig. Daar had je destijds ook een cocktail van slecht onderwijs, criminaliteit en zwakke familiestructuren.’

‘New York is een perfect voorbeeld. Terwijl het in de jaren tachtig een angstaanjagende stad was, voel ik me er vandaag veiliger dan in Londen en Brussel. Er werd fors geïnvesteerd in camerabewaking, informanten en buurtpolitie in de probleemwijken. Drugsdealers, zoals Salah Abdeslam, werden keihard aangepakt. Vanuit de ‘broken window’-theorie dat één drugsdealer op een straathoek het meteen verknoeit voor de hele wijk. Omdat je dan de perceptie creëert dat de wijk niet veilig is en niemand er de zaken in handen heeft. Maar als je korte metten maakt met criminaliteit, laat je buurten snel heropleven, omdat hippe vogels zich altijd aangetrokken voelen tot de lage huizenprijzen. En Molenbeek is geen stort, hè. Het is niet de Bronx. Het goede nieuws van die Amerikaanse voorbeelden is dat slechte buurten rechttrekken makkelijker is dan je zou denken.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content