PORTRET: Juncker, de som van vele blunders

©EPA

Blunders en misrekeningen van onder meer Angela Merkel en David Cameron zetten Jean-Claude Juncker op een Europese stoel die hem niet ligt, en die hij zelf nooit ambieerde. Een reconstructie.

Jean-Claude Juncker wordt voorgedragen als de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Die beslissing nemen de Europese leiders niet unaniem, en dat is een primeur. De Britse premier David Cameron krijgt in zijn verzet enkel steun van bedenkelijk allooi, de Hongaarse ‘Viktator’ Orbán. Juncker kan dan in juli een meerderheid van het Europees Parlement achter zich krijgen.

Die eenvoudig ogende uitkomst is evenwel de som van ettelijke blunders, misrekeningen en inschattingsfouten bij zowat iedereen op het Europese schaakbord, met de Duitse kanselier Angela Merkel en de Britse premier David Cameron in een glansrol. En met het resultaat is niemand gelukkig, zelfs Juncker niet. Niemand, ook de Luxemburger niet, had een jaar geleden ook maar durven opperen dat hij op die post zou terechtkomen. Maar de voortdenderende trein is nu eenmaal niet te stoppen.

Machtsgreep

Alles begon bij het nieuwe proces van ‘headhunting’ dat het Europees Parlement afdwong, of liever opdrong. De politieke families kozen een boegbeeld voor de Europese verkiezingen, die tegelijk ‘hun’ kandidaat-Commissievoorzitter was. De ‘Spitzenkandidat’ van de grootste partij in het halfrond na de verkiezingen zou dan als eerste mogen proberen de vereiste 376 stemmen op 751 in het Europees Parlement te halen. Het Parlement wilde zo zijn greep op de Commissie versterken en evolueren naar een ‘normaal’ parlement met een regering, de Commissie, die gedragen wordt door een meerderheid in het EU-halfrond.

De Europese politieke families misrekenden zich alvast in één overtuiging: dat de meer democratische keuze van een Commissievoorzitter noodzakelijkerwijs een betere kandidaat oplevert. Geen enkele zittende Europese premier waagde de sprong. Juncker was net in zijn Luxemburg uit het machtscentrum verdreven omwille van een spionageschandaal en had dus niets te verliezen.

De EVP-'spits'

Bondskanselier Merkel was geen fan van het proces van ‘Spitzenkandidaten’. Ze stond lang op de rem om zo ‘haar’ christendemocratische EVP in die kandidatenrace in te schakelen. Uiteindelijk zwichtte ze en zette ze zich met het volle gewicht achter Juncker. Ze wilde de Luxemburger eigenlijk een herkansing geven als volgende voorzitter van de Europese Raad. Juncker was in 2009 ook de kandidaat van Merkel om de eerste Europese president te worden. Maar ze koos  uiteindelijk, onder druk van de Franse president Nicolas Sarkozy, voor Herman Van Rompuy.

De Europese leiders rekenden erop dat een pakket topbenoemingen te verdelen viel en dat ze op die manier wel zelf konden schuiven en het spel bepalen. Juncker speelde net daarom het spel mee, want ook hij wilde revanche voor 2009 én de job van Van Rompuy.

Splendid isolation

De Britse premier David Cameron verkeek zich helemaal op Merkel. Eigenlijk maakte hij al een eerste blunder in 2009, door zijn conservatieve partij uit de EVP te halen en een nieuwe fractie, de ECR, op te richten. ‘Met Merkel en Cameron in de EVP zou nooit iemand als Juncker de Spitzenkandidat geworden zijn’, valt te horen.

Cameron was er ook van overtuigd dat Merkel nooit écht Juncker zou steunen. Op de Europese top van 27 mei sprak Merkel over een ‘palet van namen’, geheel in lijn met de afspraken met Cameron. Maar de kanselier werd thuis door pers en partijgenoten afgerekend op haar gebrek aan steun voor de Duitssprekende Juncker. Een zoveelste inschattingsfout, waardoor ze zich wel openlijk móést scharen achter de Luxemburger.

Dynamiek

Ook andere regeringsleiders namen de machtsgreep van het Europees Parlement niet, maar de dynamiek van de 'spitzenkandidaten' was niet meer te stoppen. Dat komt omdat de Europese partijen, zowel in het Europees Parlement als in de Europese Raad,het initiatief naar zich trokken en er echt een partijzaak van maakten.

Zo puntten de sociaaldemocratische leiders vorig weekeinde in Parijs hun eisenpakket aan Juncker af. Een verschuiving van hard begrotingsbeleid naar soepeler investeringen is het hardste inhoudelijke programmapunt. En ook al willen merkel en co niet laten morrelen aan de Europese begrotingsregels, toch zullen die onder de linkse druk maximaal worden 'uitgerokken'.

Geen nieuw ‘battlefield’

De Europese top is hoogst ongewoon. Europees president Herman Van Rompuy verzamelde de 28 EU-leiders donderdagavond in Ieper voor een herdenking van de Eerste Wereldoorlog. Van Rompuy wil ‘een nieuw Europees battlefield vermijden’. De voordracht van Juncker als volgende Commissievoorzitter vindt plaats tijdens de formele vergadering vrijdag in Brussel.

 

De twijfelachtige houding en vervolgens de grote bocht van Merkel zetten Cameron tegen de muur. Hij greep naar het kernwapen en dreigde dat Juncker garant stond voor een brexit, een Brits vertrek uit de Europese Unie. Opnieuw een berekeningsfout, want een glorieus slot is daarvoor niet te vinden.

Helle

Cameron groef zichzelf intussen zo diep in het verzet tegen Juncker in dat hij niet alleen in Europa compleet geïsoleerd achterbleef, maar wellicht ook in zijn eigen partij thuis een vogel voor de kat is.

Het ultieme zoenoffer, een openlijke poging om Juncker alsnog als Raadsvoorzitter te aanvaarden en de Deense premier Helle Thorning-Schmidt als Commissievoorzitter, kan wellicht een meerderheid van Europese leiders bekoren, maar is vandaag niet meer haalbaar. Omdat het ingaat tegen de dynamiek die de Spitzenkandidaten op gang brachten. Het Europees Parlement is de gevangene geworden van de eigen logica en sleurt Europa daarin mee.

Merkel steunde vorige week openlijk Thorning-Schmidt 'als voorzitster van de Europese Raad'. Maar ook dat zoenoffer wees Cameron af. De kansen van Helle om alsnog op de stoel van Van Rompuy te belanden, zijn intussen alweer sterk geslonken, is te horen in EU-kringen. De meeste landen, ook die van buiten de eurozone, verkiezen iemand uit euroland.

Verhofstadt

Een volgende blunder, de stemming over de volgende parlementsvoorzitter en Juncker in het Europees Parlement is deze week op de valreep vermeden. Socialisten en christendemocraten hadden het op een akkoordje gegooid over de verdeling van de topjobs. Martin Schulz, de spitzenkandidaat van de PES, kan zo zijn sjerp van voorzitter van  het Europarlent met 2,5 jaar verlengen.

Het was immers helemaal niet zeker dat de twee grote groepen aan voldoende stemmen zouden komen voor Schulz. Er zijn niet alleen dissidenten in beide grote groepen, zoals de Britse Labour-verkozenen en het Hongaarse Fidesz, maar ook onvrede bij de andere fracties in het halfrond die het gevoel hebben opzijgezet te zijn door de 'grote coalitie'.

Vandaar dat te elfder ure toch Guy Verhofstadt, de leider van de democratische ALDE, mee in het bed van de coalitie wordt gehesen. En Verhofstadt zo opnieuw een centrale spil wordt in het Europese machtsspel.

De drie partijen gaan samen het werkprogramma en de marges bepalen van de volgende Commissievoorzitter, Juncker dus. Hij komt op een stoel terecht die hij eigenlijk niet wil.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud