analyse

Ursula von der Leyen stapt in politiek mijnenveld

©REUTERS

Een verdeeld Europarlement en grove scheidingslijnen tussen de Europese lidstaten: dat is de nieuwe realiteit waarmee Ursula von der leyen zal moeten werken.

Met amper negen stemmen op overschot in het Europees Parlement haalde Ursula von der Leyen dinsdag haar droomjob binnen. Ze wordt de eerste vrouw en nog maar de tweede Duitser aan het hoofd van de Europese Commissie.

Toch is ze nauwelijks bekend bij ons. De Duitse minister van Defensie kwam als ‘tweede keuze’ uit de bus nadat de Europese leiders twee weken geleden eenzijdig hadden beslist het systeem van de Spitzenkandidaten opzij te schuiven. Door partijboegbeelden uit te spelen wilde het Europees Parlement de verkiezingen democratischer maken: wie stemde voor een partij, koos onrechtstreeks voor een kandidaat-opvolger van Jean-Claude Juncker.

Wie is Ursula von der Leyen?

De 'zakelijke' Duitse minister van Defensie Ursula von der Leyen volgt de bij momenten clowneske Jean-Claude Juncker op als voorzitter van de Europese Commissie. Lees hier haar portret. 

De opgedrongen voordracht van von der Leyen en de nipte steun voor haar in het Europees Parlement zijn symptomatisch voor de huidige Europese politiek.   De politieke versplintering en polarisering heeft ook Europa in de greep.

Mijnenveld

De Duitse minister van Defensie liep de voorbije twee weken door een Europees mijnenveld. Als Commissievoorzitter zal ze de verdeeldheid moeten overbruggen, tussen noord en zuid, oost en west en tussen de politieke families. Dat beseft ze: ‘Ik wil Europa verenigen’, zei von der Leyen in haar korte toespraak na haar verkiezing. ‘De wereld heeft een sterk Europa nodig.’

De verdeeldheid speelt niet alleen in het Europees Parlement op, maar ook in de Europese Raad, de vergadering van Europese staats- en regeringsleiders. De centrumrechtse EVP bleef na de verkiezingen de hofleverancier van premiers, maar de sociaaldemocraten en de liberalen, omgedoopt to Renew na het samengaan met En Marche van de Franse president Emmanuel Macron, haalden de EVP bijna in. Europese toppen werden steeds meer een ménage à trois.

De machtspartij EVP kwam onder druk door haar extreme tolerantie tegenover autoritaire leiders als de Hongaarse premier Viktor Orbán. Het waren Orbán en zijn Poolse vrienden die Frans Timmermans, de sociaaldemocratische Spitzenkandidaat, de weg blokkeerden naar de post van Commissievoorzitter, wegens zijn kritiek op de aantasting van de rechtsstaat in Oost-Europa.

De politieke versplintering en polarisering heeft ook Europa in de greep.


Tripartite

De Europese verkiezingen braken voor het eerst de almacht van de twee belangrijkste politieke fracties in het Europees Par lement: de EVP en de sociaaldemocratische S&D. Voor een werkbare meerderheid zijn nu drie tot vier partijen nodig.

De vier pro-Europese partijen - de EVP, S&D, Renew en de groenen - probeerden na de verkiezingen een front te vormen. Dat mislukte omdat elke fractie vasthield aan de eigen Spitzenkandidaat. Wat een verschil met vijf jaar geleden. In 2014 kreeg Juncker al een dag na de Europese verkiezingen de sleutels van de Berlaymont, dankzij een akkoord met de (verliezende) sociaaldemocraat Martin Schulz.

Dit keer kozen de Europese leiders dan maar zelf hun kandidate. Von der Leyen mocht direct uitrukken naar wat aanvoelde als een oorlogszone in Straatsburg. De EVP-fractie in het parlement draaide snel bij, al moest de eigen spits, de Duitser Manfred Weber, plaats ruimen voor von der Leyen. De liberalen van Renew gingen uit strategische overwegingen akkoord met haar aanduiding. De sociaaldemocraten bleven woest over de gemiste kans voor Timmermans. De groenen hadden weinig vertrouwen in de Duitse en dreigden met een nee-stem.

De beleidsverklaring van von der Leyen dinsdagochtend in het parlement was de gamechanger, die een aantal twijfelaars over de streep trok. Haar tekst was politiek top en doorspekt met haar persoonlijk verhaal. Ook de uitvoering was puntgaaf. ‘Daaraan herken je een grote politica’, is te horen.

Bovendien ging von der Leyen behoorlijk ver in haar toegevingen om elke partij tegemoet te komen. Ze beloofde een klimaatneutraal Europa én een vermindering van de CO2-uitstoot met 55 procent tegen 2030, in lijn met wat de groenen eisten. De sociaaldemocraten beloofde ze een minimumloon in elk EU-land en een Europese werkloosheidsvergoeding. Extreemrechts schrikte ze af door elk compromis over de rechtsstaat af te wijzen en een erg pro-Europese agenda aan te reiken. 

Het geheim achter de 383

 Toch haalde von der Leyen amper 383 stemmen in het 751-koppige parlement. Dat betekent wellicht dat veel meer dissidenten dan verwacht opdaagden in de grote politieke groepen. Samen hebben de drie centrumpartijen 444 zitjes in het Europees halfrond, terwijl von der Leyen slechts 374 stemmen nodig had.

Wellicht speculeerden  parlementsleden erop dat von der Leyen het wel zou halen, en brachten ze een proteststem uit. Het dumpen van de spitsen zit velen hoog. De Duitse Belg Pascal Arimont, diebehoort tot de EVP-fractie, stemde om die reden tegen.

Maar het ongenoegen zit dieper. Von der Leyen stelde net als Juncker een pro-Europees beleid voor. Maar het gaat te ver, menen enkele Duitse EVP-leden in Straatsburg. In de Europese werkloosheidsvergoeding en de grote klimaatambities van von der Leyen kunnen ze zich helemaal niet vinden. Volgens de geruchten hebben zeker twintig Duitse partijgenoten van de EVPzich onthouden of tegengestemd.

Ook bij de sociaaldemocraten en liberalen is er mogelijk een grote uitval. Dat is een nieuw fenomeen. Tot nu gold in de twee grootste fracties, de EVP en S&D, een ijzeren partijdiscipline. Als gestemd werd over mandaten of het verdelen van posten en rapporten, vormden de twee grootste partijen een hecht blok.

Toegevingen

Partijen zullen de komende dagen en weken toegevingen eisen in ruil voor hun steun aan von der Leyen. Problematisch is dat de 26 Poolse nationalisten van de PiS en de 13 Hongaarse Fidesz-verkozenen luid roepen dat von der Leyen haar overwinning te danken heeft aan hun steun. Ook de Italiaanse Vijfsterrenbeweging beloofde voor de Duitse te stemmen.

De Poolse regeringspartij PiS claimt nu al een soepele behandeling bij de gesprekken over de Europese meerjarenbegroting en een goede Commissiepost omdat ze von der Leyen in het zadel hielp. Hoe ze met de Poolse en Hongaarse regimes omgaat, zal bepalen of de nieuwe Commissievoorzitter het redt.

Bij de voorbije edities van ‘ondervragingen’ schoot het halfrond minstens een van de voorgestelde eurocommissarissen af. Dit keer kan er meer spierballengerol aan te pas komen.

Von der Leyen ziet alvast ‘meer openheid in de politieke groepen die niet voor mij stemden dan een week geleden’. Kathleen Van Brempt (sp.a) stemde tegen, maar voelt zich inhoudelijk wel aangesproken door het ambitieuze klimaatplan. ‘We gaan goed samenwerken’, is de boodschap. De tripartite van pro-Europese centrumpartijen lijkt dus te overleven. Von der Leyen hoopt op ‘een snelle en directe samenwerking en communicatie’ met het parlement.

De pro-Europese groenen eisen vier groene eurocommissarissen in ruil voor hun steun. Het wordt er dus niet makkelijker op in het Europarlement. Maar de opdracht van Ursula von der Leyen is niet onoverkomelijk. Zeker niet als intussen de zogenaamde Europese conferentie er komt, die oplossingen moet aanreiken voor een verdere democratisering in Europa.

Het parlement kan zijn frustratie overigens nog koelen op de nieuwe leden van de Europese Commissie. Bij de voorbije edities van ‘ondervragingen’ schoot het halfrond minstens een van de voorgestelde eurocommissarissen af. Dit keer kan er meer spierballengerol aan te pas komen.


Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect