reportage

Zeewierboerderij van Belgische makelij

De 'zeewierboerderij' van Atsea aan het werk in een Noorse fjord.

In een Noorse fjord dobbert een Belgische zeewierboerderij op een doek dat Sioen ontwikkelde. Binnenkort komt er een voor de kust van Nieuwpoort. ‘Zeewier is meer dan de groene sushivellen. Meng het in veevoeder, en de methaanuitstoot van koeien zal dalen.’

Zakpijpen. ‘Tot voor kort had ik er ook nog nooit over gehoord, hoor. Grappige zeediertjes’, zegt Bert Groenendaal van het Belgische textielbedrijf Sioen. Het zijn niet meer dan hoopjes doorzichtige blubber. Als je erop duwt, spuit er een waterfonteintje uit. Een leuk speeltje voor kinderen, bedenk ik. Een beetje zoals op noppenfolie drukken. ‘Alleen zijn dit levende organismes, ook al zien ze er niet zo ontwikkeld uit’, lacht Groenendaal.

De zakpijpen zijn een aangename verrassing voor de zeewierboerderij die AtSea Technologies, met Sioen als een van de aandeelhouders, vier jaar geleden in een Noorse fjord heeft opgestart. Het is begin mei, de ideale periode om het zeewier dat hier op speciale textieldoeken groeit te oogsten.

Zeewier en oesters voor de kust van Nieuwpoort

Nog dit jaar wordt 5 kilometer voor de kust van Nieuwpoort een zeeboerderij opgericht voor de kweek van zeewier, mosselen, oesters en sint-jakobsschelpen. Het proefproject - Value at Sea met ILVO als coördinator - bestrijkt 7 hectare, zal twee jaar lopen en wordt gebudgetteerd op zo’n half miljoen euro.

In een van de windparken op zee staat een gelijkaardig initiatief (Edulis) in de steigers. Het consortium SeaConomy, met onder meer Sioen (textiel), Colruyt, Lambers-Seghers (veevoeder) en Pures (voedingssupplementen), heeft in het kader van het maritieme ruimteplan 2020-2026 een concessie van 100 hectare aangevraagd.

‘Twee maanden geleden was er nog bijna niets te zien. Maar kijk nu. Mooie, lange slierten boven op het doek. En dan is er nog de onderkant’, zegt Groenendaal, terwijl het doek wordt opgetakeld. Elke vierkante centimeter is bedekt met zakpijpen. ‘Ze zitten boordevol eiwitten, dus moet er op de een of andere manier ook geld mee te verdienen zijn.’ Alle beetjes helpen om van zeelandbouw een rendabele business te maken.

Op het eiland Solund experimenteert AtSea Technologies met hoe moderne zeewierboerderijen eruit moeten zien. Sioen levert het doek, dat een kruising lijkt van vast tapijt en vliesbehang, waar jaren onderzoek aan voorafgingen. ‘Wel honderd materialen hebben we getest. Het doek ligt maanden in het water, moet golven van 8 meter overleven en de zeewierplantjes moeten zich er makkelijk aan vasthechten’, verklaart Groenendaal de complexiteit.

Een ander Belgisch bedrijf, Devan Chemicals, levert de kleefstof om de zaadjes op het doek te spuiten. Buitenlandse partners installeren de kettingen, de boeien, de verankeringsmechanismen en de buizen om alles drijvend bij elkaar te houden. ‘Onze bedoeling is niet zeewierboer te worden, maar hele boerderijsystemen te verkopen. Een sleutel-op-de-deuroplossing’, zegt Groenendaal.

Azië domineert vandaag de zeewiermarkt. Jaarlijks worden er miljoenen tonnen geoogst. Arbeiders staan er constant tot aan hun middel in het water om het wier van koorden en kabels te plukken. De tijd is rijp om het over een andere boeg te gooien. Bovendien groeit het geloof dat ook Europese - en zelfs Belgische - zeeboeren een graantje kunnen meepikken van die miljardenmarkt. Er is wilde pluk in bijvoorbeeld Bretagne en Ierland. Maar met geautomatiseerde zeewierboerderijen is meer mogelijk.

‘De oppervlakte op land is beperkt. Maar de aarde bestaat voor 70 procent uit zout water. Daar moeten we toch meer mee kunnen doen? En er komen steeds meer toepassingen bij. Want zeewier is meer dan sushi. Veel meer’, zegt Benny Pycke, de coördinator van SeaConomy, dat de zeelandbouw bij ons op de kaart wil zetten.

De Tijd trok met textielbedrijf Sioen naar de Noorse fjorden

Er zitten - afhankelijk van de soort - allerlei nuttige stoffen in zeewier. Voor bindmiddelen in ijsjes, yoghurt, chocomelk en tandpasta. Voor huidcrèmes die beschermen tegen uv-stralen. Voor voedingssupplementen die de vruchtbaarheid verhogen. Voor de ontwikkeling van bioplastics. ‘Denk ook aan agaragar uit rode wieren waarmee de medische sector schimmels en bacteriën opkweekt in petrischaaltjes. Ik ben microbioloog, voor mij was dat vroeger als onderzoeker dagelijkse kost’, zegt Pycke.

Vers of gedroogd is zeewier ook een smaakmaker in eten. In Bredene werkt een chef-kok met zeewier als rode draad in zijn hele menu, van gin-tonic tot dessert. Zeewier vind je al in pasta, pesto, burgers, loempia’s en kaas. Zelfs in bier en jenever. Of als zout krokantje in een salade of chocolade. ‘Het begint te rollen. Het zal sneller gaan dan je denkt.’

 

Colruyt

PROFIEL ATSEA TECHNOLOGIES

Opgericht: in 2016, als uitloper van een Europees onderzoeksproject.

Hoofdkwartier: in Ronse.

Aandeelhouders: Sioen (textieldoek), Devan Chemicals (biogebaseerde lijm) en twee buitenlandse bedrijven, Eurofilet en TecnoCorda, investeerden 1,1 miljoen euro.

Activiteit: ontwikkeling en verkoop van zeewierboerderijsystemen. Testboerderij van 1 hectare in Noorwegen. In Marokko en Indonesië en binnenkort in België lopen andere projecten.

 

Ook in België ontluiken - samen met de plannen voor een eerste zeewierboerderijtje voor de kust van Nieuwpoort - nieuwe initiatieven. Bij Colruyt loopt een onderzoek om zout in brood te vervangen door zeewier. ‘Het is een denkpiste’, zegt Julie D’Haenens, project manager innovatie van Colruyt. ‘Zeewier heeft een zilte smaak, maar heeft een aantal voordelen. Het verhoogt het vezelgehalte van brood en zit vol eiwitten, mineralen en vitamines.’

Ook de Oost-Vlaamse veevoederproducent Lambers-Seghers heeft zich aangesloten bij SeaConomy. Sommige zeewiersoorten bevatten hoge concentraties stoffen als astaxanthines en polysachariden met een probiotische en antibacteriële werking. ‘Door een beetje zeewier toe te voegen aan veevoeder kunnen we het antibioticaverbruik in de sector terugdringen. Zeewier zou ook de darmflora verbeteren, waardoor koeien minder broeikasgassen uitstoten. Dat zou een grote stap vooruit zijn, toch? Daar zijn al honderden onderzoeken naar gedaan, en nu gaan we dat voor het eerst testen bij twee grote melkveebedrijven die klant zijn bij ons’, zegt Danny Van Mullem, de CEO van Lambers-Seghers. Daarvoor laat hij duizenden kilo’s zeewier aanrukken uit het buitenland. ‘Ideaal zou zijn als het gewoon lokaal uit de Noordzee komt.’

Voor de kust van Scheveningen heeft de Nederlandse Stichting Zeewierboerderij de eerste oogst - op heel kleine schaal - binnengehaald. Ook Belgisch Noordzeewier komt eraan, al is de kostprijs nog een onbekende factor. En die zal uiteindelijk bepalen of er een toekomst is voor zeewierboerderijen. ‘Als je al op voorhand zegt dat het te duur wordt, geraak je nergens. Je moet je nek uitsteken en het een kans geven. Je moet met iets beginnen’, zegt Van Mullem.

Deze zomer krijgt enkele kilometers voor de kust van Nieuwpoort een eerste zeeboerderij vorm. Een geïntegreerde boerderij, met niet enkel zeewier, maar ook oesters, mosselen en sint-jakobsschelpen.

‘De Noordzee wordt onze nieuwe speeltuin. Eindelijk. Het mag ook eens dichtbij zijn’, zegt Groenendaal, die meermaals per jaar de lange trip naar het eiland Solund maakt. ‘Meer afgelegen gebieden zal je moeilijk vinden. Het is hier prachtig, maar er zijn nadelen. De kosten lopen op. Twee op de drie dagen kan je hier in de winter niet op het water door het slechte weer. En veel is hier niet te beleven.’

De 'zeewierboerderij' van Atsea aan het werk in een Noorse fjord.

Wie geen scheepsmechanieker of zalmkweker is, heeft op het eiland in principe weinig te zoeken. Het telt een driehonderdtal inwoners, aangevuld met enkele wandelaars en Duitse hengeltoeristen. ‘We zijn hier destijds beland omdat we een concessie konden delen met een Nederlandse kmo die de zeewierzaden levert. We hebben hier veel geleerd. En we leren nog altijd bij. We pionieren. Vallen en opstaan hoort daarbij.’

Dat wordt tijdens een dag op zee snel duidelijk. Met een mix van mankracht, acrobatie en improvisatie worden de zeewierdoeken getakeld, aan boord en vervolgens aan wal gehesen. Het zeewier wordt met de hand afgeplukt en in bakken gegooid. De geautomatiseerde zeewierboerderij die AtSea Technologies voor ogen heeft - en die nodig is om in het Westen een kans van slagen te hebben - lijkt nog veraf. ‘Een oogstmachine is in aanbouw. Dat is een grote investering van een paar honderdduizend euro’s. Zulke kosten maak je niet vanaf dag één. Maar nu we zien dat er potentieel is, hebben we het licht op groen gezet’, zegt Groenendaal.

Al kijkt hij toch wat beteuterd als de eerste doeken en netten uit zee komen en later op de weegschaal belanden. De oogst lijkt minder goed dan de voorbije jaren. Groenendaal ziet de oorzaak bij de zalmkwekerij een honderdtal meter verderop. ‘Die ligt een jaar stil door de uitbraak van een ziekte. Dat betekent dat er minder nutriënten voor ons zeewier in het water zitten.’

Een start-up en onverwachte problemen gaan nu eenmaal hand in hand. ‘Kijk’, zegt Groenendaal terwijl hij een diertje - een kruising van een garnaal en een wandelende tak - in zijn handpalm legt. Het geoogste zeewier zit er vol van. ‘Zoiets heb je niet in de hand. Op land kan je sproeien tegen onkruid en ongedierte. Dat kan op zee niet. Maar misschien krijgen we die diertjes er wel uit door alles eens in zoet water te dompelen en te spoelen. In de Noordzee duiken er hoogstwaarschijnlijk andere zaken op. Elke locatie heeft haar specificiteiten. Maar daarom noemen we het hier ook een proefboerderij. Onze bedoeling is aan te tonen dat zeewier telen op een boerderij mogelijk is, dat het rendabel kan en hoe het moet. Wij betalen het leergeld en hopen dat zeeboeren met ambitie de sprong wagen om het op grote schaal te doen. Maar inderdaad, nog niet alle vragen zijn beantwoord.’

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content