interview

‘Zullen digitale jobs voldoende betalen?'

©Debby Termonia

‘De digitale economie zal veel en snel banen vernietigen. Er komen nieuwe jobs in de plaats, maar de vraag is of mensen die wel willen’, zegt Nobelprijswinnaar Economie Jean Tirole.

Een Nobelprijswinnaar wordt geleefd als hij op tournee is. Tussen een panelgesprek, ons interview en zijn optreden op het congres van Solvay Brussels School maandagavond wordt Jean Tirole (63) op het laatste moment nog op het paleis verwacht voor een gesprek met de koning. De minzame Fransman ondergaat het allemaal gelaten.

Zijn boodschap daarentegen brengt hij doordacht, met een portie bescheidenheid als hij ‘de data niet zelf bestudeerd’ heeft. Tirole bestrijkt een breed terrein in zijn onderzoek, maar hij is hier om te praten over de gevolgen van de digitale economie. Een actueel onderwerp dat ook aan bod komt in zijn nieuwe boek ‘Economie du bien commun’. De hoofdrolspelers van die digitale revolutie - giganten als Google en Facebook en rijzende sterren als Uber - kruisten al eerder zijn pad, onder meer in zijn onderzoek naar monopolisten en regelgeving waarvoor hij in 2014 de Nobelprijs Economie kreeg.

BIO Jean Tirole

Voorzitter van de Toulouse School of Economics, waar hij samen met Jean-Jacques Laffont een toon aangevende faculteit economie  uitbouwde.
Studeerde in Parijs en behaalde   een doctoraat in economie aan  het Massachusetts Institute of Technology (MIT), waar hij ook  les gaf.
Ontving de Nobelprijs Economie  in 2014 voor zijn onderzoek naar regelgeving en marktmacht.

In zijn thuisland is de professor van de Toulouse School of Economics vooral bekend om zijn pleidooien voor een hervorming van de arbeidsmarkt. Die markt dreigt door de digitalisering grondig omgewoeld te worden. Het illustreert de betrokkenheid van Tirole bij de reële economie, een opdracht waarin economen volgens hem nog vaak tekortschieten.

De digitale economie werpt haar schaduw over de arbeidsmarkt. Er klinken waarschuwingen voor massale jobvernietiging en een onzekere ‘gig economy’ van freelancers die van opdracht tot opdracht leven om onlineklanten te bedienen. Welke impact verwacht u?
Jean Tirole: ‘Vandaag stoppen we mensen in vakjes - zelfstandige of werknemer - maar we moeten naar een sociale zekerheid en regelgeving die neutraal zijn voor je arbeidsstatus. Een chauffeur van het taxiplatform Uber is zelfstandige, maar hij wordt tegelijk gemonitord door Uber. Er zijn krachten aan het werk waardoor het aantal werknemers in dienstverband zal dalen ten voordele van zelfstandigen. Zo is de individuele reputatie van een Uber-chauffeur belangrijk, terwijl vroeger de reputatie van het taxibedrijf bepaalde of je ernaar belde.’

‘We moeten bedrijven ook meer flexibiliteit geven in hun tewerkstellingsbeleid. Zij staan tenslotte in voor de vorming van werknemers en weten of er jobs nodig zijn. Maar het is belangrijk om daar responsabilisering tegenover te zetten en zo de incentives te herstellen. Ik heb met mijn collega Olivier Blanchard (ex-hoofdeconoom van het IMF) een bonus-malussysteem voor bedrijven voorgesteld. De bedrijven die minder ontslaan, worden beloond via lagere sociale lasten. Zij die meer ontslaan, worden gestraft.’

‘Wat de jobvernietiging betreft: dat is van alle tijden. De digitalisering zal enorm veel jobs vernietigen en bovendien heel snel. Maar daar komen veel andere jobs voor in de plaats, zonder twijfel. De vraag is of de nieuwe jobs degene zijn die mensen willen en of ze voldoende betalen. Het wordt een kwestie van waardigheid. Dat neemt niet weg dat de digitale economie onze welvaart en gezondheid enorm zal verhogen.’

Het is gevaarlijk als dominante spelers alles opkopen wat bedreigend kan zijn.
Jean Tirole

Is geen enkele job veilig voor de digitalisering?
Tirole: ‘De expertise van veel mensen zal overbodig worden door artificiële intelligentie. Niet enkel laagopgeleiden in callcenters, maar ook dokters, advocaten en professoren zijn bedreigd. Zo zal je nog drie à vier universiteiten overhouden die topcursussen aanbieden via het internet. Zelfs menselijk contact kan je vervangen door het net: businessschools denken al na over hoe ze studenten die vanuit Dubai of Singapore les volgen in Boston toch kunnen laten netwerken met elkaar.’

‘Intussen zorgt de technologie er samen met de globalisering voor dat je een groeiende kloof in de verloning krijgt. Een uitvinding in België kan je meteen wereldwijd lanceren en kan je zo de jackpot winnen. Daar komt een internationaal mobiele elite bij, wat nieuw is. Het is mooi om te zeggen dat je de rijkdom wil herverdelen, maar de rijken blijven misschien niet langer in je land. Je hebt een internationale fiscaliteit nodig, zonder sluipwegen.’

Hoe kunnen we ons voorbereiden op die gedigitaliseerde arbeidsmarkt?
Tirole: ‘Een goede opleiding is nodig om je aan te passen aan technologische veranderingen die sneller zullen zijn dan ooit tevoren. De nadruk ligt op flexibiliteit en creativiteit in plaats van op kennis. Dat is lastiger, maar wel cruciaal.’

Dreigt de digitalisering ook monopolievorming in de hand te werken? Google-hoofdeconoom Hal Varian suste onlangs in Brussel dat er veel concurrentie is in de digitale economie.
Tirole: ‘Het is ingewikkeld omdat het vaak gaat over ‘winner take all’-platformen als gevolg van schaal- en netwerkeffecten. Ik ben op Facebook omdat jij erop bent, en bovendien is Facebook eigenaar van de inhoud en is er dus geen overdraagbaarheid. Het klopt dat er concurrentie is van de vele start-ups die het volgende Google willen zijn. Je moet erop toezien dat zij de markt effectief kunnen betreden, want ook Google is begonnen als een nichespeler.’

De brexit was deprimerend voor economen. Welke impact hebben wij gehad met onze waarschuwingen?
Jean Tirole

Is het dan geen probleem als dominante spelers hun cashbergen gebruiken om nieuwkomers op te kopen?
Tirole: ‘Het is belangrijk dat start-ups gekocht kunnen worden: het laat financiers en ondernemers toe hun bedrijf te verzilveren. Maar systematisch alles opkopen wat bedreigend kan zijn, is gevaarlijk. Het kan de concurrentie verminderen. Het is aan de concurrentiewaakhonden om dat geval per geval te bekijken.’

Kunnen structurele hervormingen Europa uit de impasse halen, zoals de Europese Centrale Bank (ECB) vraagt?
Tirole: ‘Dat in Europa te weinig geïnvesteerd wordt, heeft te maken met de lage groei en de lage verwachtingen voor die groei. Landen moeten eerst opnieuw geloofwaardig worden. Besparingen zijn een mogelijk antwoord op de catastrofale overheidsfinanciën, maar ze snijden in de groei. Met hervormingen kan je de nood aan besparingen verminderen, maar dan moeten landen wel eens het heft in eigen handen nemen.’

‘Kijk naar Griekenland, waar het zwaartepunt van de terugbetaling van de noodfondsen tussen 2023 en 2040 valt. Je kan je toch niet inbeelden dat een schuldeiser als het Internationaal Monetair Fonds (IMF) nog tot 2040 de Griekse politiek zal dicteren? Normaal vertrekt het IMF als adviesverlener na een drietal jaar wanneer de financiën weer op de sporen staan, maar Griekenland geeft nog geen enkel gevolg aan de IMF-eisen via wetten en concrete uitvoering. Het land is een dramatisch voorbeeld van hoe een tekort aan investeringen de toekomst hypothekeert. De Europese crisis is nog niet voorbij.’

Intussen probeert de ECB de economie te stimuleren via een ultralage rente. Blaast ze zeepbellen in de markt?
Tirole: ‘Een lage rente vergemakkelijkt zeepbellen. Het is een aandachtspunt als je spaarders vandaag op zoek ziet gaan naar hogere rendementen. Maar een zeepbel wordt pas echt gevaarlijk als banken ze voeden met overdreven kredietverlening. De lage rente die banken nu treft, veroorzaakt wel problemen. Al hebben de centrale banken volgens mij geen keuze. Ze creëren zo liquiditeit voor de banken. Het zal de economische problemen wel niet oplossen, je koopt er enkel tijd mee. Al acht jaar intussen, met de vraag of centrale banken op een zeker moment nog veel kunnen doen.’

Zijn we al op dat moment aanbeland?
Tirole: ‘Dat is moeilijk te voorspellen. Een van mijn stokpaardjes is dat economen vrij goed zijn in het identificeren van de krachten die spelen bij een banken- of een schuldencrisis, maar niet kunnen voorspellen wanneer die crisis exact zal losbarsten. Vergelijk het met een seismoloog: die kan zeggen of een regio gevoelig is voor aardbevingen, maar niet of de aarde morgen of binnen twintig jaar zal trillen. Economen kunnen wel op problemen wijzen en verbeteringen suggereren.’

Het teleurstellende economische herstel is een voedingsbodem voor populisme, dat op zijn beurt de economie bedreigt. Is politieke onzekerheid een blinde vlek in de economische modellen?
Tirole: ‘Economen denken erover na. De trage groei, werkloosheid, robots, immigratie: figuren als presidentskandidaat Donald Trump spelen daarmee in op de angst van de mensen. En het werkt: mensen geloven wat ze willen. De brexit was in dat opzicht deprimerend voor economen. Zowat alle leidende economen waarschuwden dat het dwaas zou zijn, maar welke impact hebben we gehad? Als wetenschappers hebben we de verantwoordelijkheid de zaken nog beter uit te leggen. Daarnaast moeten economen op een bepaald moment een consensus naar voren schuiven, hoe onvolmaakt die ook is. Het gaat dan niet langer om zomaar meningen. Zonder waarheden doen mensen wat ze willen. Kiezers weten het immers niet. Politici moeten dan weer herverkozen worden, maar ze zouden soms beter wat meer moed tonen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud