column

Achter de Rwandese façade

Het Westen wil niet weten wat er 23 jaar geleden in Rwanda is gebeurd. Het kijkt toe terwijl Congo verder wegzinkt in een moordende chaos.

Op de website van de European Grassroots Antiracist Movement (EGAM) verscheen onlangs een merkwaardige open brief. De directe aanleiding was de herdenking op 7 april van de volkenmoord in Rwanda 23 jaar geleden. Ruim 1 miljoen mensen, vooral Tutsi’s maar ook gematigde Hutu’s, werden op gruwelijke wijze afgeslacht.

EGAM, een platform van antiracistische bewegingen, werd zeven jaar geleden opgericht. Het kreeg de steun van de intussen overleden schrijver en activist Elie Wiesel, de Poolse publicist Adam Michnik, de Franse arts en medestichter van Artsen zonder Grenzen Bernard Kouchner en Serge en Beate Klarsfeld, het echtpaar dat in het verleden tal van gewezen nazi’s uitrookte.

Het aantal verdwijningen, moorden, ontvoeringen en arrestaties in Rwanda is volgens Human Rights Watch in gelijke tred gestegen met de groeiende ambities van Kagame.

De opstellers van de open brief van EGAM eisen dat er een einde komt aan de straffeloosheid waarvan tal van Rwandese massamoordenaars tot vandaag in Europa kunnen genieten. Maar er staan ook onverholen beschuldigingen in. Volgens de procureur-generaal in Kigali verblijven in België alleen al 37 Rwandezen die ervan worden verdacht actief te hebben deelgenomen aan de moordpartijen. 39 van hun kompanen leven ongestoord in Frankrijk. Anderen zochten hun toevlucht in onder meer Nederland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk.

Volgens de briefschrijvers ontkwamen tal van die killers dankzij het Franse leger, dat hun vlucht zou hebben gedekt. Anderen werd volgens hen de hand boven het hoofd gehouden door de kerk. Die liet toe dat enkele verdachten tot priester werden gewijd en in Franse steden en dorpen werden ondergebracht.

'Een opvallende ondertekenaar van de brief op de website van EGAM is Louis Michel. Als voormalig minister van Buitenlandse Zaken heeft hij Kagame altijd gesteund.' ©Dieter Telemans

Tussen de talrijke prominente ondertekenaars van de open brief van EGAM staat een opvallende naam: die van Louis Michel. Als minister van Buitenlandse Zaken in de regering van premier Guy Verhofstadt (Open VLD) maakte de vader van huidig premier Charles Michel de gevolgen van het Rwandese drama van dichtbij mee, en ook de versterking van het regime van de presidentiële despoot Paul Kagame. Michels liberale MR heeft Kagame altijd gesteund.

Het Westen heeft gemeend het Rwandese drama van zich te kunnen afschudden door zoals de Amerikaanse president Bill Clinton, daarin gevolgd door premier Guy Verhofstadt, in Kigali even door het stof te gaan en excuses aan te bieden. Waarna het bewind van Kagame werd overstelpt met financiële en materiële hulp, waaronder wapens.

De Belgische ambassadeur Johan Swinnen laat in ‘Rwanda, mijn verhaal’, zijn belangrijke getuigenis over de aanloop naar de massamoord, meer dan eens zijn verontwaardiging blijken over ‘het uitblijven van voldoende inspanningen om alle hoeken en kronkels van de waarheid op te sporen’. De Senaatscommissie die destijds de gebeurtenissen in Rwanda en vooral de moordaanslag op de Belgische para’s onderzocht, was een ziekmakende vertoning die niets ophelderde.

Eigenlijk wil het Westen niet weten wat zich in die dagen van 1994 precies heeft afgespeeld. Wie schoot het vliegtuig van de Rwandese president Juvénal Habyarimana uit de lucht en bracht zo de genocide op gang? Was de genocide inderdaad zorgvuldig gepland door Hutu-extremisten rond Habyarimana? Waarom stelde het Rwandees Patriottisch Front (RPF) van Paul Kagame, nochtans sterk bewapend, geen paal en perk aan de moordpartijen tegen het eigen Tutsi-volk? Waarom eiste het RPF het onmiddellijke vertrek van de buitenlandse troepen?

Ondanks verzet en protest van Swinnen en de Belgische VN-bevelhebber kolonel Luc Marchal werd na de moord op de tien Belgische para’s de Belgische VN-missie meteen afgebroken. Er viel in Rwanda toch geen peace meer te keepen, volgens de regering van Jean-Luc Dehaene.

Ondertussen in Congo

Vandaag is Paul Kagame, die zijn macht vestigde op het Rwandese knekelhuis, de geprefereerde Afrikaanse machthebber van de westerse en vooral de Angelsaksische landen. Die overladen hem met geld en weldaden. Tot op het Wereld Economisch Forum, dat vorig jaar in Kigali plaatsvond, wordt het regime van Kagame geprezen als uitermate efficiënt en betrouwbaar. De nette hoofdstad Kigali is de vitrine van Rwanda, hét Afrikaanse land waar het goed zakendoen is. Maar achter die façade schuilt een rauwere werkelijkheid: de onverbiddelijkheid waarmee Kagame - stilaan president voor het leven - zijn tegenstanders elimineert, ook Tutsi-kompanen, tot in het buitenland toe.

Elk onderzoek naar de moordpartijen wordt afgeblokt door het regime van de Congolese president Joseph Kabila. Die blijft onverstoord in het zadel zitten.

Gewezen stafchef van het Rwandese leger Kayumba Nyamwasa, een Tutsi, werd in 2010 omvergekogeld in Zuid-Afrika, waar hij sindsdien onder politiebescherming leeft. De Rwandese journalist Jean-Léonard Rugambage, die de aanslag op de gewezen stafchef wilde onderzoeken, werd vermoord. Patrick Karegeya, alweer een Tutsi en voormalig hoofd van de Rwandese inlichtingendienst, werd gewurgd in zijn hotelkamer in Johannesburg.

Volgens Human Rights Watch is het aantal verdwijningen, moorden, ontvoeringen en arrestaties in Rwanda toegenomen in gelijke tred met de groeiende ambities van Kagame. Dat zegt ook de Britse journaliste Michela Wrong, ex-Reuters en ex-Financial Times en de auteur van ‘In the Footsteps of Mr Kurtz’ over het einde van de Congolese dictator Mobutu. In het Britse weekblad The Spectator wees ze erop dat men in de westerse hoofdsteden de oren dichtstopt voor de verhalen over de wandaden van het regime in Kigali. Was Kagame niet de man die ooit door de gewezen Britse premier Tony Blair werd gesecondeerd? Daarom komt het Rwandese bewind ook weg met zijn moordende drijverijen in Congo.

In het pas verschenen ‘De genocide van de Tutsi in Rwanda’ herinnert professor Filip Reyntjens eraan hoe de Rwandese interventies in Congo begonnen. Na het verdrijven van Mobutu Sese Seko installeerden de Rwandezen Laurent Kabila, de vader van de huidige president, als nieuwe Congolese dictator. Dat Rwanda en andere buurlanden op de Congolese grondstoffenreserves azen, was meteen duidelijk.

Het aantal doden in de Congolese oorlogen en opstanden van de afgelopen decennia wordt intussen op 6 miljoen geraamd. En de moordpartijen in Kasaï en vooral in Noord-Kivu blijven doorgaan. Afgelopen week werden liefst driehonderd mensen omgebracht in de buurt van Kananga, het oude Luluaburg, de hoofdplaats van West-Kasaï. De slachtingen werden volgens de lokale Radio Trottoir uitgevoerd door huurlingen uit Rwanda, Burundi en Oeganda. Want ondanks hun Congolese legeruniformen spraken de moordende soldaten niet de lokale taal en bleken ze met dollars te zwaaien.

De afgelopen maanden werden in de Kasaï-provincie alleen al 23 massagraven opengelegd. Ruim tweeduizend lichamen werden opgegraven, waaronder die van een veertigtal onthoofde politiemannen. Op de sociale media circuleren de gruwelijkste beelden van die slachtpartijen. In een van de laatste graven werden de onthoofde lichamen gevonden van twee medewerkers van de Verenigde Naties.

Elk onderzoek naar de moordpartijen wordt afgeblokt door het regime van de Congolese president Joseph Kabila. Die blijft onverstoord in het zadel zitten. Zelfs de bisschoppen, die over een machtsoverdracht hadden onderhandeld, gooiden onlangs de handdoek in de ring. Sommige opposanten, in de steek gelaten door het Westen en aangestoken door het Syrische voorbeeld, zochten en vonden volgens lokale bronnen contact met Russische vertegenwoordigers.

En de Belgische ‘nonkels’ met al hun ontwikkelingshulp en militaire samenwerking kijken toe terwijl Congo, dat een van de rijkste Afrikaanse landen kon zijn, verder wegzinkt in een moordende chaos. Zoals ze 23 jaar geleden al toekeken tijdens de volkenmoord in Rwanda.

Paleis der Natie is de wekelijkse opiniebijdrage van Rik Van Cauwelaert voor De Tijd.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud