Advertentie
interview

‘Automatisering dreigt geweld uit te lokken'

©tir

Nu robots steeds meer jobs overbodig maken, groeit de maatschappelijke onvrede. ‘Alles staat of valt met de herverdeling van de welvaart’, zegt Ryan Avent, technologiejournalist van The Economist.

Zelfrijdende auto’s, robots en allerlei slimme machines zullen de komende jaren veel jobs overbodig maken. De combinatie van mensen en machines zal leiden tot een overvloed aan welvaart. Maar omdat arbeidskrachten overbodig worden, dreigt die evolutie onze samenleving te ontwrichten.

Op het eerste gezicht lijkt het een situatie die de mensheid nog nooit heeft meegemaakt, en waar we dus ook geen pasklare antwoorden op hebben. Maar dat klopt niet, argumenteert Ryan Avent. Als journalist bracht hij de afgelopen jaren de gevolgen van technologie op de arbeidsmarkt in kaart voor het Britse gezaghebbende blad The Economist. Volgens hem lijkt het huidige tijdperk sterk op de industriële revolutie, en kunnen we daar lessen uit trekken.

Ryan Avent ©The Economist

‘Als we nu terugkijken naar de industriële revolutie, zien we dat - hoewel mensen bang waren hun job te verliezen - de invloed van machines uiteindelijk tot meer welvaart heeft geleid. Maar die problemen losten zichzelf niet op magische wijze op. Vooraleer technologie iedereen vooruit kan helpen, moet de maatschappij een forse evolutie ondergaan. Omdat we daar nu middenin zitten, is het moeilijk de uitweg te zien.’

In welke sectoren wordt menselijke arbeid de komende jaren overbodig?
Ryan Avent: ‘De digitale revolutie heeft al tot grote omwentelingen geleid. De productie is massaal naar lagelonenlanden verschoven. Hooggekwalificeerde werknemers zijn dankzij de technologie veel productiever geworden. De automatisering heeft miljoenen fabrieksjobs overbodig gemaakt, en zal dat binnenkort ook in de dienstensector doen. Het is ongelooflijk hoe snel de zelfrijdende auto is geëvolueerd van iets dat we ons niet konden inbeelden naar iets reëels. Maar het is slechts één voorbeeld. Spraaktechnologie staat steeds verder, waardoor ook de retailsector snel onder druk zal komen. Veel jobs die interactie met mensen vragen, leken veilig te zijn. Maar dat is niet langer het geval.’

De Belgische minister van Digitale Agenda Alexander De Croo ziet ook opportuniteiten. ‘De digitalisering zal nieuwe jobs creëren’, zegt hij.
Avent: ‘Er ontstaan zeker nieuwe kansen. Maar als vrachtwagenchauffeurs massaal hun werk verliezen, zal je slechts een deel kunnen omscholen tot softwareontwikkelaars. De overvloed aan arbeid maakt het ook - net als tijdens de industriële revolutie - moeilijk om loonopslag te vergaren of carrière te maken. Zelfs als er geen massale werkloosheid is, worstelen laaggeschoolde werknemers fel met hun perspectief op werk. Veel mensen zijn daar kwaad over en zoeken naar zondebokken. Op dit moment krijgen handel en immigratie grotendeels de schuld, wat tot de verkiezing van Donald Trump in de VS en tot het brexitreferendum heeft geleid. Over de digitalisering die daaraan ten grondslag ligt, wordt volgens mij nog te weinig gesproken.’

Wat betekent dat voor het Europese verkiezingsjaar dat voor ons ligt?
Avent: ‘De impact van de digitale revolutie beperkt zich niet tot de Angelsaksische wereld. Je ziet de politieke gevolgen in heel Europa. Ik kan de resultaten uiteraard niet voorspellen. Maar zelfs als Marine Le Pen de Franse verkiezingen niet wint, zal de digitalisering onze samenleving verder ontwrichten als niemand ingrijpt. De vraag is wat er na die verkiezingen gebeurt. De brexit gaat ongelukkige Britten niet vooruithelpen. Het beleid van Trump gaat zijn kiezers niet aan jobs helpen. Voor mij is de vraag: wat kunnen we leren uit de industriële revolutie om deze uitdagingen aan te pakken?’

©rv

De industriële revolutie leidde tot meer en beter onderwijs. Ook nu zetten veel politici in op levenslang leren.
Avent: ‘Onderwijs was tijdens de industriële revolutie inderdaad een belangrijk deel van de oplossing. Maar vandaag heeft 90 procent van de arbeidsrijpe bevolking in de westerse wereld een diploma middelbaar onderwijs. Bijna de helft heeft een vorm van hoger onderwijs genoten. Je kan die percentages nog wat omhoog krikken, maar in tegenstelling tot wat veel beleidsmakers beweren, is onderwijs dit keer niet de sleutel tot succes. We moeten onze economie en sociale zekerheid herdenken zodat mensen die geen werk vinden niet langer in armoede hoeven te leven.’

Zoals een basisinkomen?
Avent: ‘Dat lost het inkomensprobleem op, maar we moeten ook manieren vinden zodat mensen het gevoel hebben dat ze kunnen bijdragen aan de maatschappij. Iemand die een basisinkomen krijgt en vervolgens de hele dag Netflix kijkt, zal zich nog altijd geen gewaardeerd deel van de samenleving voelen. In de westerse maatschappij is je werk vaak je identiteit. Door meer flexibele vormen van werk mogelijk te maken, zet je de deur open voor meer creativiteit en vrijwilligerswerk. Zo hoeven we migranten ook niet meer te zien als concurrenten op de arbeidsmarkt. Want die migranten zullen hoe dan ook komen. De vraag is hoe je daarmee omgaat.’

U schrijft dat de digitale revolutie de kloof tussen arme en rijke landen enkel zal vergroten en migratie dus onvermijdelijk is. Leg eens uit.
Avent: ‘De boom van China is te danken aan goedkope arbeidskrachten. Hoe gemakkelijker het wordt om werk te automatiseren, hoe minder goedkope arbeid nodig is. Robots doen dat werk wel. Wie in een ontwikkelingsland vooruit wil raken, moet bijna naar het Westen verhuizen. Dat is geen slechte zaak voor rijke landen, want migratie maakt rijke landen rijker. Maar het plaatst de westerse landen op korte termijn wel onder druk. Om te vermijden dat migranten te veel wegen op de sociale zekerheid moet je hen stimuleren om te werken en zo veel mogelijk belastingen te betalen. Tegelijk moet je bestaande werknemers die geen werk vinden voldoende ondersteunen zodat zij niet het gevoel hebben dat ze uit de boot vallen. Alles staat of valt met de herverdeling van de welvaart. Daar ligt de sleutel tot groei, en niet omgekeerd.’

Iemand die een basisinkomen krijgt en vervolgens de hele dag Netflix kijkt, zal zich nog altijd geen gewaardeerd deel van de samenleving voelen.

De werkgeversorganisatie Voka ging een tijd geleden de straat op met de campagne ‘Groei is onze enige sociale zekerheid.’ U bent het daar niet mee eens?
Avent: ‘Integendeel. Het idee dat iedereen een groter deel krijgt als de taart groter wordt, is achterhaald. In veel westerse landen is de taart de afgelopen jaren groter geworden, maar heeft slechts een deel van de bevolking ervan kunnen proeven. Het succes van Trump steunt precies op de ontevredenheid over de verdeling van de taart. Te veel mensen zien liberalisering en vrije handel als iets dat herverdeling tegenhoudt. Als populistische politici de vrije handel fnuiken, dreigt de taart op termijn zelfs te verkleinen. Publieke steun is dus cruciaal, en daarvoor moeten mensen ten minste het gevoel hebben dat hun deel van de taart ook groter wordt.’

De industriële revolutie leidde uiteindelijk tot meer welvaart, maar er gingen wel gewelddadige conflicten aan vooraf. Dat is in de VS of in West-Europa toch moeilijk voor te stellen?
Avent: ‘Is het moeilijk om het je voor te stellen omdat zulke dingen niet meer kunnen gebeuren, of omdat het al lang geleden is? De strijd om de oprichting van de vakbonden of het algemeen stemrecht hoeven we natuurlijk niet opnieuw te voeren. Maar je hebt wel nieuwe sociale bewegingen en nieuwe politieke partijen nodig om deze uitdagingen het hoofd te bieden.’

‘Veel oorlogen in de 19de en de 20ste eeuw waren ideologisch, bijvoorbeeld rond het communisme. Automatisering, migratie en het klimaat zijn voor veel mensen reële bedreigingen. Het ene land zal een andere oplossing kiezen dan het andere, wat opnieuw tot spanningen zal leiden tussen staten. Op dit moment lijkt een gewelddadig conflict op in onze contreien absurd, maar het is veel realistischer dan we denken.’

Ryan Avent - Werk in de 21e eeuw - 2017, Nieuw Amsterdam, 336 blz., 22,99 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud