opinie

Een boerkiniverbod voedt enkel de identiteitspolitiek en helpt niemand.

Nogal wat rechtse politici zijn voor stander van een boerkiniverbod. Om te begrijpen waarom ze geneigd zijn vrouwen een elementair recht te ontnemen, is het belangrijk het ruimere historische plaatje te zien.

Bedenkingen over de boerkini, oftewel vrouwen in lichaamsbedekkende zwemkledij, waaiden over van Frankrijk naar België. Franse politici aan de rechterzijde profileren zich voluit op het thema en verheffen het verbod tot een nieuw symbool in hun versie van het secularisme. De Franse premier Manuel Valls beweerde dat het kledingstuk vrouwen tot slaaf maakt, het debat bij de N-VA wijst op eenzelfde bezorgdheid en discours. Principes van gelijkheid tussen man en vrouw en verlichtingswaarden worden graag bovengehaald. Wij maken een paar historisch-politieke bedenkingen.

Het beeld van de vrouw in lichaamsbedekkende kledij op het strand van Nice vinden sommigen provocatief. In werkelijkheid was die setting - voor de komst van drie gewapende politiemannen - net een toonbeeld van tolerantie. De vrouw nam het recht op om als gelijke aanwezig te zijn op het strand en zich te mengen onder andere zonnekloppers. Is het dragen van afwijkende, naar religie verwijzende kleding provocerend? Is het provocerend om zich als herkenbare moslima te begeven in de publieke ruimte? Voorstanders van een verbod herdefiniëren de publieke ruimte als een geprivilegieerde plek die alleen zij die voldoen aan de juiste criteria mogen betreden. Zo’n ingreep heeft nog maar weinig te maken met radicale verlichtingsidealen. Het heeft meer van doen met de donkere politieke en culturele traditie die er historisch op volgde.

Superioriteit

Bij de totstandkoming van de Europese moderniteit voerden Europese kernmachten een identiteitspolitiek tegenover de rest van de wereld. Het mag gezegd, we deden dat met glans en groeiden uit tot experts. Europeanen identificeerden zichzelf en hun cultuur met bepaalde deelaspecten van het mens-zijn - rationeel, beschaafd, onafhankelijk van inborst, enzovoort - en dichtten onderworpen volkeren de tegenhangers toe: ze waren emotioneel, onbeschaafd, verknecht van inborst, enzovoort. Het eigen superioriteitsgevoel werd daarbij ingebakken, zelfs al kon het hand in hand gaan met het uitdragen van progressieve idealen als mensenrechten. Een dergelijke gereduceerde kijk op onszelf en anderen maakt ons blind voor de scha(n)delijke racistische culturele bagage, die ons nog steeds parten speelt.

Als voorstanders van radicale verlichtingsidealen pleiten wij voor de bescherming van de rechtsstaat, gelijk burgerschap, gelijke politieke rechten, enzovoort. Dat betekent vechten voor de mensenrechten van minderheden en alle ‘anderen’ om mens te zijn zoals zij dat willen. Wie deze waarden wil uitdragen, zou als eerste op de barricaden moeten staan om nee te zeggen tegen de aanhoudende grootschalige discriminatie van minderheden in huisvesting en onderwijs in onze samenleving. Men zou ageren tegen de uitsluiting van personen uit de publieke ruimte en van deelname aan de samenleving. Voorstanders van een boerkiniverbod staan eerder aan de andere kant: de zijde van de identiteitspolitiek, die enkel meer gevoed wordt door het verspreiden van angst, intolerantie en vijandigheid.

Paternalisme

Als feministen pleiten we voor het handhaven van basisrechten en het vrij waren van de mogelijkheid voor vrouwen om ongestraft te dragen wat zij willen.

Tegenstanders van een verbod putten uit het liberalisme en het liberaal feminisme. Vrije keuze! Vrije wil! Individuele rechten! Klopt allemaal, en als feministen pleiten wij voor het vrijwaren van de mogelijkheid voor vrouwen om ongestraft te dragen wat zij willen. Een paternalistische staat die vrouwen aan- en uitkleedt, biedt geen antwoord op de uitdagingen van het multiculturele samenleven. Maar om te begrijpen waarom politici geneigd zijn deze rechten te ontnemen, is het ruimere historische plaatje van belang. De controverse wijst bovenal op de urgentie om in het reine te komen met ons eigen verleden. Ze wijst op de nood om te discussiëren over welk secularisme we willen: een dat het bestaan en de zichtbaarheid van godsdienst uitbant, of een dat alle levensbeschouwingen ruimte geeft.

An Van Raemdonck (doctoraal onderzoeker vergelijkende cultuurwetenschappen, Onderzoekscentrum voor Cultuur en Gender (OCG), UGent),Chia Longman (OCG, UGent), Amal Miri (OCG, UGent), Katrien De Graeve (OCG, UGent), Nella van den Brandt (OCG, UGent, Vrouwen Overleg Komitee (VOK), ella vzw),Tine Brouckaert (Beleidscel Gender en Diversiteit, UGent), Eline Huygens (VOK, ella vzw), An Gordier (VOK), YasminaAkhandaf (BOEH), Sarah Bracke (sociologe, VUB), Merel Terlien (VOK, ella vzw), Evelien Geerts (UC Santa Cruz, VOK, Kif Kif), Fatma Arikoglu(ella vzw), Robin Van Royen (leerkracht en transgenderactivist), Ilse Hackethal (directeur Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw),Anya Topolski (Radboud Universiteit Nijmegen, EAJS, SASSY), Nadia Fadil (antropologie, KU Leuven), Bieke Purnelle (RoSA Documentatiecentrum), Ciska Hoet (RoSA Documentatiecentrum), Ico Maly (Tilburg Universiteit, diggit magazine)

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud