reportage

'Ik vraag me al jaren af: is dit het wel?'

©Serge Baeken

Een job heb je niet langer omdat het moet. Je job, dat bén je. En dus volgen steeds meer mensen professionele loopbaanbegeleiding. Een avond in het spoor van de meerwaardezoeker op de arbeidsmarkt.

Negen vrouwen en drie mannen turen ingespannen naar het witte blad op hun klembord. Ze werken aan een carrièrekaart. Welke jobs hebben ze al gehad? Hoe zijn ze daartoe gekomen? Hoe groot was de invloed van hun familie, opleiding, netwerk? De antwoorden moeten patronen blootleggen en tot inzichten leiden. Want alle cursisten zijn op een of andere manier ontevreden over hun jobsituatie.

Ze zijn jong, gaan goed gekleed en hebben verder gestudeerd. Er zijn architecten en leerkrachten, deelnemers met een verleden in de communicatie, in het management en met directiefuncties. Ze zijn uit alle hoeken van Vlaanderen naar Antwerpen gekomen om een avond lang onder begeleiding - en tegen betaling van 45 euro - na te denken over hun carrière. ‘Hoe Vind Je De Job Die Bij Je Past’, is de slogan deze avond. Het is een van de populairste lezingen van de Antwerpse School of Life, het door de Britse filosoof en ondernemer Alain de Botton opgerichte cursuscentrum. Zelf hebben ze het liever over een interactieve klas, ‘waar een inspiratiekader wordt geboden en de deelnemers ook elkaar inspireren’.

The School of Life

The School of Life werd in 2008 mede opgericht door de Britse filosoof en schrijver Alain de Botton. Ze heeft vestigingen over de hele wereld. The School of Life Antwerpen opende de deuren in 2014. Het populaire YouTube-kanaal, met 2 miljoen abonnees, wordt geproduceerd door Alain de Botton en team. In Antwerpen worden alle How To-klassen gegeven over thema’s als werk, vriendschap, liefde, familie en jezelf. Er zijn ook lezingen, workshops en professionele programma’s gericht op ‘verandering, verbetering en verfrissing.’ The School of Life is een commercieel initiatief en is niet erkend door de VDAB als opleidingscentrum.

Anja*, een twintiger, was verantwoordelijk voor de styling van enkele grote winkelketens. Nadat ze haar studies had stopgezet - ‘verkeerde keuze gemaakt’ - ging ze enigszins noodgedwongen aan het werk in de verkoop. Ze klom op tot het managementteam als verantwoordelijke ‘visual merchandising’. ‘Eigenlijk sta ik helemaal niet achter fast fashion. De job wrong steeds meer met mijn principes.’ Ze had ook moeite met de managementcultuur. ‘Er werd erg neergekeken op de medewerkers van de verkoop, het voelde alsof ik steeds tussen beide moest schipperen.’

Anja zit al een tijd thuis en wil nu in alle rust haar volgende carrièrestap overdenken. Ze volgt alvast een cursus bedrijfsbeheer. Vanavond hoopt ze meer over zichzelf te leren. ‘Dit is erg inspirerend. Ik had me al aangemeld voor loopbaanbegeleiding op het moment dat ik nog werkte. Maar toen was het te laat.’

Het zijn termen die vanavond vaak vallen: waarden en principes, management en cultuur, leren en inspireren, ontplooiing en ontwikkeling. ‘Ik heb het gevoel dat ik exact dezelfde job doe als zeven jaar geleden’, zegt een specialist stedenbouw. ‘Die is op zich afwisselend en ik ben er ook redelijk goed in. Maar ik ben van nature een twijfelaar. Ik vraag me al jaren af: is dit het wel?’

Een leerkracht herkent dat gevoel. ‘Na mijn studies ben ik meteen aan de slag kunnen gaan en ik ben in dezelfde school gebleven. Maar ik wil niet langer het gevoel hebben dat ik voor de rest van mijn leven hetzelfde zal blijven doen. Mijn job vraagt op dit moment veel energie, in plaats van er te geven. Ik zit al een tijdje thuis en heb echt honger naar iets nieuws. Ik wil studeren, uitproberen.’

Zelfsturing als norm

De groeiende behoefte om carrières zelf te sturen blijkt uit de enorme populariteit van loopbaanbegeleiding. Het door de overheid gesubsidieerde systeem is meer dan tien jaar geleden opgezet, maar werd in 2013 hervormd en verbreed. Sindsdien steeg het aantal trajecten spectaculair.

Tot drie jaar geleden ging het om zo’n 6.000 trajecten per jaar. Sinds de hervorming hebben meer dan 66.000 mensen loopbaancheques gebruikt. In 2016 waren dat er meer dan ooit: 27.868. Dat blijkt ook uit de stijging van de budgetten, met 80 procent in twee jaar tijd. Kostte loopbaanbegeleiding twee jaar geleden aan de Vlaamse overheid nog 9,3 miljoen, vorig jaar gaf ze bijna 17 miljoen uit.

17 miljoen
Twee jaar geleden gaf de Vlaamse overheid nog 9,3 miljoen euro uit aan loopbaanbegeleiding. Vorig jaar was dat bijna 17 miljoen euro.

‘De interesse past in de wens om het heft in eigen handen te nemen’, zegt Marijke Verbruggen, die aan de KU Leuven onderzoek doet naar de organisatie van werk. ‘Mensen zoeken flexibiliteit. Er is ook sprake van een zekere druk, omdat zelfsturing steeds meer een maatschappelijke norm wordt.’

Traditioneel kwam loopbaanbegeleiding- of coaching pas ter sprake bij reorganisaties of gedwongen ontslag. Maar de arbeidsmarkt verandert: stabiele, lineaire carrières in hetzelfde bedrijf zijn steeds minder vanzelfsprekend. Loopbanen worden minder voorspelbaar, functies veranderen. ‘Bovendien zijn de gezinstypes complexer, wat ook uitdagingen meebrengt op vlak van werk. Mensen willen hun job ook gráág doen. Ze gaan sneller reflecteren over hun werk, omdat ze weten dat ze langer zullen moeten werken. Via loopbaanbegeleiding kan je proactief je eigen job werkbaarder maken. Dat kan langdurige uitval door burn-out of bore-out voorkomen.’

Verbruggen lichtte in 2009 het systeem van loopbaanbegeleiding door en stelde vast dat de deelnemers doorgaans erg tevreden zijn. Zes maanden na de coaching heeft een kwart een andere job, vier op de tien zijn veranderd van werkgever. Ook het aantal deelnemers dat een opleiding volgt, ligt een stuk hoger dan het Vlaamse gemiddelde. Hun mobiliteit is dus fors gestegen, net als hun inzetbaarheid op de arbeidsmarkt. Maar of loopbaanbegeleiding werkt, blijft moeilijk te zeggen: bij dit onderzoek is geen controlegroep gebruikt. Wie zich spontaan aanmeldt om onder professionele begeleiding te reflecteren over zijn werk, is wellicht erg gemotiveerd.

De cijfers van de VDAB leren ook dat loopbaanbegeleiding een zaak is van hoogopgeleiden (75%) en vrouwen (70%). Hoewel er bijkomende subsidies zijn voor kansengroepen, vinden allochtonen, laaggeschoolden en 50-plussers maar moeilijk de weg naar de loopbaancoach.

Verbruggen: ‘Het zijn inderdaad de sterkere profielen die een beroep doen op counseling, maar dat neemt niet weg dat zij vastzitten in een situatie. Ze hebben relationele problemen, kampen met stress of een burn-out. Vaak zijn ze ontevreden over de inhoud van hun job. Ze hebben wel de middelen, maar geraken er zelf niet uit. Maar het blijft een groot knelpunt dat kansengroepen zeer moeilijk worden bereikt. Vooral omdat we weten dat bij de lager opgeleiden die wél een traject volgen, we dezelfde positieve effecten op vlak van opleiding zien.’

Mensen zijn slecht in het maken van keuzes en hebben doorgaans weinig zelfinzicht, al geloven ze het tegendeel.
Frederik Anseel
Arbeidspsycholoog

Vandaag zijn er 225 door de VDAB erkende centra, op meer dan 2.000 locaties. En dat aantal blijft stijgen. Meer dan de helft biedt amper twee of minder begeleidingen per maand aan. De wet schrijft enkel voor dat zulke centra de deelnemer een ‘persoonlijk ontwikkelingsplan’ aanbieden, verder zijn de aanbieders vrij in hun aanpak. Dat leidt tot een aanbod van professioneel tot zweverig (‘wij staan open voor spiritualiteit’) of vaag (‘wij hanteren een oplossingsgerichte aanpak’). Het is niet bekend welke resultaten de erkende centra boeken.

Het is de moeilijkheid van de wereld van coaching, erkent arbeidspyscholoog Frederik Anseel van de Universiteit Gent. ‘We weten heel weinig over wat werkt. Het resultaat is dat het aanbod zich uitstrekt van zeer onderbouwd tot de grootste onzin.’ Voor ‘ervaringsdeskundigen’ is het oppassen, maar het principe van loopbaanbegeleiding juicht Anseel toe. ‘Op dit moment leiden we mensen op voor loopbanen en functies waarvan we niet weten of ze blijven bestaan. Mensen zijn bovendien slecht in het maken van keuzes en hebben doorgaans zeer weinig zelfinzicht, al geloven ze het tegendeel. Daarom is het gezond om in een snel veranderende arbeidsmarkt structureel na te denken over joboriëntatie. Het is goed dat de overheid dit ondersteunt, al mag het kaf wel van het koren worden gescheiden.’

Lang en hobbelig

‘Kan het dat je geen vijf Zelven hebt?’, vraagt een jonge vrouw vertwijfeld. Ze is vastgelopen in de laatste opdracht in de School of Life: vind vijf ‘Zelven’ (voorbeeld: partner - foodie - voetballer - teamcoach - data-analist) en bedenk welke job bij die Zelven kunnen passen.

‘Iedereen heeft minstens vijf Zelven’, verzekert docente Miranda Maes. ‘Maar dit is een oefening voor op de lange termijn. Leg ze thuis op de keukenkast en pak ze op geregelde tijdstippen weer vast. De weg naar de droomjob kan lang zijn, en hobbelig.’ Tot slot vraagt Maes de deelnemers vandaag nog te bedenken welke concrete eerste stap ze morgen gaan zetten.

De meeste cursisten gaan tevreden naar huis. ‘Ik vond het inspirerend’, zegt de stedenbouwkundige. ‘Ik heb vastgesteld dat mijn job eigenlijk goed bij me past. Maar ik ben wel van plan andere dingen uit te proberen, via vrijwilligerswerk of zo. Met die gedachte speel ik al lang, maar nu ga ik het ook echt doen.’

*Anja is een fictieve naam.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud