Advertentie

'Je kàn niet wegkijken'

Amerikaans president Trump met rechter Neil Gorusch en zijn echtgenote. ©REUTERS

Ook als Amerikaans president beheerst Donald Trump wereldwijd de voor­pagina’s en domineert hij elke dag miljoenen tijdlijnen. 'Hij communiceert op een schaal en met een impact die ongezien is sinds de jaren dertig.'

Afgelopen woensdag kwam plots de winnaar uit de coulissen: Neil Gorsuch, de door Trump voorgedragen rechter voor de hoogste Amerikaanse rechtbank. Zijn verschijning was de apotheose van een thriller die team Trump maanden geleden begon te schrijven. Of de finale van een afvalrace, zoals in ‘The Appren­tice’, de tv-show die Trump als zakenman jarenlang presenteerde.

Donald Trump kondigt zijn kandidaat aan voor het Hooggerechtshof.

Al tijdens zijn kiescampagne zwaaide Trump met lijstjes kandidaten om de vacante positie voor het Hooggerechtshof in te vullen. In mei lanceerde hij elf namen, in september kwamen er nog tien bij. In januari bleven er drie topkandidaten over. Maandenlang werd een spanningsboog opgebouwd rond wie het zou halen. De uiteindelijke bekendmaking werd overigens met twee dagen vervroegd, volgens waarnemers om de aandacht af te leiden van de chaos veroorzaakt door de plots geïmplementeerde immigratieban.

De breed aangekondigde ontknoping lokte miljoenen kijkers, via Facebook Live en via de grote Amerikaanse tv-zenders. Tegen de ochtend zat de rechter wereldwijd in de radio- en tv-journaals. De Bel­gische donderdagkranten brachten allemaal een uitgebreid profiel. Het Laatste Nieuws deed dat, net als De Tijd, zelfs op pagina twee. De rechter die Obama vorig jaar nomineerde, was in de populairste krant van Vlaanderen zelfs geen kort bericht waard. Wat is er gebeurd?

‘Wat we hier zien, is een man die alle klassieke lessen massacommunicatie van de 20ste eeuw naar het digitale tijdperk heeft vertaald’, zegt communicatiespecialist Fons Van Dyck. ‘Het resultaat is zeer disruptieve communicatie, op een schaal en met een impact die ongezien is sinds de jaren dertig.’

De nazi’s en communistisch Rusland pionierden met een mix van oude - kranten - en nieuwe - radio en bioscoop - massamedia. Vandaag zet Trump zowel de klassieke als de sociale media in. Zo kan hij zijn boodschap uitrollen met een massaal bereik. ‘Dat lukt hem omdat die kanalen elkaar steeds meer beïnvloeden. De massamedia pikken boodschappen op van Twitter en Facebook en verspreiden ze naar hun miljoenenpubliek. En de sociale media multipliceren de berichtgeving die de klassieke media produceren. Het is een zichzelf voedende nieuwscyclus.’

Trump geeft geen speeches, hij voert een show op.
Peter Van Aelst
Politicoloog

Sociale media zijn het geknipte me­dium, omdat elke volger zelf weer een broadcaster is. ‘Ik hoop dat jullie mijn nominatie van rechter Neil Gorsuch leuk vinden’, tweette Trump naar zijn 23,3 miljoen volgers. Zij deelden het bericht 33.000 keer met hun netwerk. Al die retweets, likes en commentaren vergrootten het bereik aanzienlijk.

Amerikaans president Trump met rechter Neil Gorusch en zijn echtgenote. ©REUTERS

Gelijktijdig klonk op de rechtse fora gejuich, op de platformen van de liberals werd Gorsuch meteen verguisd. De reacties van Democraten en Republikeinen, de mening van het middenveld en van belangengroepen: de aankondiging van de kandidatuur leverde urenlang tientallen snippers ‘nieuws’ op. Die op hun beurt weer een cascade aan tweets, filmpjes, interviews en analyses kunnen opleveren.

Altijd in de aanval

Het tempo waarin Trump nieuws lanceert, is ongezien. Terwijl de Belgische kranten­lezer nog werd geïn­formeerd over de conservatieve rechter, ging het online al lang over ander Trump-gerelateerd nieuws, veelal door de president zelf onder de aandacht gebracht. Deze week noemde hij het door Obama onderhandelde Australische vluchtelingenakkoord op Twitter ‘een domme deal’. Hij haalde meermaals uit naar Iran. En hij insinueerde dat hij de subsidies van de universiteit van Berkeley in Californië kon droogleggen, nadat studentenprotest er tot het schrappen van een extreemrechtse spreker had geleid.

Hij slaagt er steeds in de agenda te bepalen.
Fons Van Dyck
Communicatiespecialist

Terwijl radiozenders, tv-stations en nieuwssites over al die controverses probeerden te berichten, speechte Trump voor 3.500 genodigden tijdens het National Prayer Breakfast. Al 64 jaar wordt begin februari in het Witte Huis ‘het geloof en het gebed’ gevierd. Trump vroeg te bidden voor Arnold Schwarzenegger, zijn opvolger als presentator van de tv-show ‘The Apprentice’. ‘Zijn kijkcijfers zijn onderuitgegaan.’ De uitspraak ontlokte andermaal verontwaardigde tweets uit de zaal.

Grafitti bij de universiteit van Berkeley, Californië, waar een lezing van Breitbartmedewerker werd afgezegd na rellen. Daarop dreigde president Trump de subsidies voor de universiteit stop te zetten. ©AFP

Maar er was op hetzelfde moment ook ernstig nieuws: de eerste door Trump goedgekeurde militaire actie tegen Al Qaeda in Jemen, waarbij een Amerikaanse soldaat sneuvelde, heeft meer slachtoffers gemaakt dan gedacht. Er stierven tien burgers, onder wie ook vrouwen en kinderen, aldus dokters ter plaatse. Daarop kwam van het Trump-kamp geen reactie. Het bericht kreeg online ook veel minder weerklank.

Aanval op Schwarzenegger

‘De media hebben het vooral waar Trump het over heeft. Hij slaagt er meestal in de agenda te bepalen’, zegt Van Dyck. ‘Dat deed hij tijdens de campagne, waarbij Hillary Clinton steeds werd gedwongen te reageren op zijn thema’s en daardoor geen eigen verhaal kon brengen. En dat doet hij eigenlijk nog altijd.’

Protest van de Jemenitische gemeenschap in Brooklyn, New York, tegen het inreisverbod dat Turmp heeft afgekondigd voor ingezetenen uit zeven islamitische landen, waaronder Jemen. ©REUTERS

Als president gaat hij continu in de aanval. Zo slaat hij telkens een dubbelslag. De media zijn dol op het onvoorspelbare, het buitengewone, het conflictueuze. Omdat de algemene verwachting is dat een president zich diplomatisch en beheerst gedraagt, trekt de agressiviteit van Trump de aandacht en levert zo dus ‘nieuws’ op.

Bovendien kan bijna niemand met een beetje ego en status een persoonlijke aanval zomaar laten passeren. Zijn plaagstoot naar Schwarzenegger leverde meteen het gewenste resultaat op. De acteur reageerde met een filmpje, waarop de showbizz­reporters gingen berichten over het ‘conflict’. Later namen ook websites met een breder bereik, zoals die van The Guardian, het ‘nieuws’ over.

Maar ook Europees president Donald Tusk, de staatshoofden van Mexico en China, en Republikeinse tegenstanders als Jeb Bush, Marco Rubio en John McCain voelden zich al geroepen om te reageren na een persoonlijke aanval. En zo gaat het uiteindelijk iedere keer weer over Trump.

Aandachtsjunkie

Trump staat bekend als een aandachts­junkie. Tijdens de scheiding van zijn eerste vrouw, Ivana, voedde hij de tabloids zelf met smeuige details over hun huwelijks­leven. Maar de media zijn evengoed verslaafd aan Trump.

‘Hij geeft geen speeches, hij voert een show op’, zegt Peter Van Aelst, professor politieke communicatie aan de Univer­siteit Antwerpen. ‘Het narcisme druipt ervan af. Dat voedt zowel de haat bij zijn tegenstanders als de bewondering bij zijn achterban. Ook wie hem niet moet, blijft kijken. Je kán gewoon niet wegkijken. Die fascinatie is er trouwens ook in de Belgische media: het gaat hier meer over Trump dan over Charles Michel of Bart De Wever.’

Trump gebruikt geen jargon. Zijn taal is volks, hij communiceert op een zeer emotionele manier.
Steve Bannon
adviseur Trump

Van Aelst werkt op dit moment aan de universiteit van Californië en begint zijn dag met Fox News, de grootste zender van het land en dé stem van de Republi­keinse partij. Ook hier had Trump, die tijdens de voorverkiezing werd uitgespuwd door het Republikeinse establishment, aanvankelijk veel vijanden. Tot de zender merkte dat kritiek op de hoogblonde zakenman de kijkcijfers geen goed deed. Vandaag blaast Fox ongegeneerd de loftrompet.

‘De populistische strategie van Trump is zo de commerciële strategie van Fox geworden’, zegt Van Aelst. ‘Het aanvallen van de mainstreammedia is een dagelijkse gewoonte geworden. Die ‘linkse’ media zijn er enkel op uit ‘hun’ president in diskrediet te brengen. Deze boodschap wordt constant herhaald. En die slaat aan in verdeeld Amerika.’

Trumps aanhang wil de mainstream media vernederd zien.
Fareed Zakaria
Journalist CNN

Van Dyck verwijst opnieuw naar de pro­pagandatechnieken van nazi-Duitsland: ‘Ook zij verstonden de kracht van het entertainment. In de bioscopen werden beeldverslagen getoond van de massabijeenkomsten. Het voordeel van bewegend beeld op radio en print is dat het emotie toevoegt. Dat weet Trump als geen ander: hij is ook voortdurend op tv of zet Facebook Live in, waarmee hij zijn eigen tv maakt en rechtstreeks naar zijn volgers verspreid via zijn sociale mediakanalen. Trump heeft ervaring als tv-presentator, hij kent de scripts van reality-tv. Hij weet hoe storytelling werkt. Hij is de grootmeester van het moderne politieke theater.’

Verslavende soap

Emotie, drama en suspense. Een verhaal van ‘good guys’ en ‘bad guys’. Trump heeft er op tv successen mee geboekt en past die aanpak nu toe in de politiek. Hij wordt daarin bijgestaan door Steve Bannon, zijn campagnedirecteur, vertrouweling en adviseur. Bannon maakte het rechts-populistische platform Breitbart groot. Het tempo op de website, die elke dag 45 miljoen bezoekers trekt, ligt hoog. De berichtgeving is op z’n zachtst gezegd gekleurd, soms ronduit grotesk - ‘na een abortus worden vrouwen sneller hys­terisch’.

Ook het Russische en het Amerikaanse regime van de Koude Oorlog hadden een voorkeur voor de monoloog.
Fons Van Dyck
Communicatiespecialist

Bannon implementeerde bij Breitbart de kunst van het ‘ongoing drama’, nieuws als een verslavende soap. ‘We brengen geen verhalen die op zich staan’, zei een medewerker van Breitbart in 2015 aan het persagentschap Bloomberg. ‘De focus ligt altijd op verhaallijnen die we kunnen blijven uitrollen. Die verhaallijnen liggen voor de hand: immigratie, IS, rassenrellen en de teloorgang van de traditionele waarden. Maar Hillary Clinton is ons absolute toponderwerp.’

Clinton is uit de weg geruimd, maar aan externe vijanden heeft Breitbart nog altijd geen gebrek: Hollywoodsterren tegen Trump, Democraten tegen Trump, mainstreammedia tegen Trump. Dergelijke berichten leveren de meeste - want woedende - reacties op.

Steve Bannon, adviseur van Trump en voormalig hoofd van de rechtse website Breitbart. ©Getty Images

‘De komst van Bannon in team Trump heeft ideologische vuurkracht gebracht’, zegt Fareed Zakaria, journalist van de Amerikaanse nieuwszender CNN. ‘Vanaf dat moment werd de boodschap veel donkerder. Bannon bracht het strategisch inzicht bij dat Trumps aanhang de mainstreammedia vernederd willen zien. Net zoals zij dat willen voor de ‘big banks’ en ‘big government’.’

In hun kruistocht tegen het zogenaamde establishment vinden Bannon en Trump, zelf nochtans geen volkse figuren, elkaar. ‘Hij begrijpt het intuïtief’, zei Bannon over zijn nieuwe baas tegen Hollywood Reporter. In dat interview, waarin hij de jaren dertig ‘opwindend’ noemde, roemde hij Trump als een groot oratorisch talent. ‘Hij gebruikt geen politiek jargon. Hij is net heel volks in zijn taal en communiceert op een zeer emotionele manier.’

Hillary Clinton tijdens de inauguratie van haar Republikeinse rivaal Trump. In de Democrate vond hij in de campagne de perfecte vijand. ©AFP

‘Het antisysteemdenken waar Trump al sinds het begin van zijn campagne op teert, gaat gepaard met enorme verontwaardiging en angst’, zegt ook Van Dyck. ‘Als hij communiceert, is dat doorgaans eenrichtingsverkeer in een persuasieve stijl. Hij wil het publiek overtuigen van zijn gelijk. Je ziet hetzelfde bij het Russische en het Amerikaanse regime van de Koude Oorlog: de voorkeur voor de monoloog.’

In het bedrijfsleven en de politiek heeft de afgelopen jaren net een andere communicatiestijl opgang gemaakt: die van de dialoog en participatie. Van Dijck: ‘Obama vroeg zijn publiek naar ideeën, en ook Clinton zei te willen luisteren naar haar kiezers. Bij Trump gaat het alleen maar over hem. In dat opzicht is hij meer een president van het verleden.’

Het is onmogelijk te voorspellen waar vier jaar Trump toe zal leiden. De afgelopen twintig jaar wisten al zijn voorgangers aan de start van hun presidentschap meer dan de helft van de Amerikanen te overtuigen. De door Trump-kiezers vandaag zo verguisde Obama haalde zelfs een approval rating van bijna 70 procent, na twaalf dagen in het ambt. De algemene waardering voor Trump is met 43 procent historisch laag. Maar bij zijn eigen achterban klinkt oorverdovend applaus.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud