Advertentie

Kan de Russische beer ons klauwen?

©ANP

De crisis in Rusland heeft de roebel doen halveren en heeft de beurs van Moskou zware averij toegebracht. Sleurt Rusland Europa mee de dieperik in, of bieden deze barre tijden net kansen?

Evacueren! Dat leek begin deze week het codewoord voor beleggers in Rusland. De Russische roebel kelderde naar een historisch dieptepunt, en bengelt met 74 roebel per euro al 40 procent onder het peil van nieuwjaar. Even werd zelfs 99,5 roebel per euro aangetikt. De centrale bank omschreef de crash als ‘erger dan de ergste nachtmerrie’. De RTS-index op de beurs van Moskou (die in dollar noteert) incasseerde dit jaar een uppercut van bijna 50 procent. De combinatie van de kelderende olieprijs, de internationale sancties en de fors stijgende prijzen van ingevoerde goederen dreigen een sneeuwbaleffect te ontketenen dat het land in een diepe recessie kan storten. Om de exodus van zowel binnen - als buitenlandse beleggers te stoppen, verhoogde de Russische centrale bank de rente deze week van 10,5 naar 17 procent, en kwam ze opnieuw massaal tussenbeide op de wisselmarkt in een poging de roebel te stutten. We zetten de mogelijke gevolgen op een rij.

1 Geen onmiddellijk alarm voor de Europese economie

De handel tussen Rusland en de eurozone is de voorbije tien jaar bijna verdrievoudigd. Toch ging vorig jaar amper 5 procent van de export van de eurolanden naar de Russen, wat overeenkomt met 1 procent van het bruto binnenlands product (bbp). België zond vorig jaar voor 5,2 miljard euro goederen naar Rusland, goed voor 1,45 procent van onze uitvoer. Het gaat voornamelijk om afgewerkte producten, chemische stoffen, machines en voeding en drank. Maar de export is de voorbije maanden al fors teruggevallen door de wederzijdse sancties wegens de rol van Rusland in de Oekraïense burgeroorlog. Rusland was bijvoorbeeld de grootste koper van Belgische peren, maar onze fruitexport naar Moskou is volledig stilgevallen.

De analisten van AXA vrezen dat de Russische economie volgend jaar minstens 5 procent krimpt. Ze wijzen op de torenhoge rente die investeringen tegenhoudt, de lage olieprijs en de fors stijgende prijzen voor ingevoerde producten. Morgan Stanley houdt het bij een terugslag met ‘minstens 4 procent’. Het staat buiten kijf dat de krimp op onze export naar Moskou zal wegen.

‘Toch zijn er ook positieve factoren aan dit verhaal’, nuanceert hoofdeconoom Jonathan Loynes van Capital Economics. ‘De vlucht naar veilige havens doet de rente op Europese staatsobligaties nog verder dalen, waardoor de overheden zich goedkoper kunnen financieren. En de hoofdoorzaak van de Ruslandcrisis, de goedkope olie, is een zegen voor de koopkracht van de Europese gezinnen en doet de kosten voor de bedrijven dalen. Het kan het bbp van de eurozone in 2015 een extra zetje geven van 0,7 procent. De crisis in Rusland verhoogt weliswaar het neerwaartse gevaar voor Europa, maar voorlopig zien we ons niet genoodzaakt onze prognoses te wijzigen. We zien de eurozone in 2015 met 1 procent groeien.’

 

2 Rusland zal niet failliet gaan

De staatsfinanciën van het Kremlin zijn in veel betere gezondheid dan in 1998, toen Moskou de terugbetaling van zijn buitenlandse schulden staakte. Ook toen was een vrije val van de olieprijs de oorzaak. Intussen heeft Rusland de olie- en gasinkomsten van de voorbije jaren gebruikt om het gros van zijn schulden te delgen. Terwijl de schuldgraad in 1998 honderd procent van het bbp bedroeg, is ze teruggevallen tot amper 11 procent, waarvan driekwart in lokale munt.

Viktor Vekselberg, Russisch biljonair. ©Bloomberg

‘De Russische overheid moet volgend jaar amper 10 miljard dollar terugbetalen, terwijl de centrale bank nog 360 miljard dollar aan buitenlandse reserves bezit, zonder de goudvoorraad mee te rekenen’, zegt AXA-econoom Eric Chaney. De reserves daalden dit jaar al met een vijfde, maar volstaan met omgerekend 11 maanden import ruimschoots om het nog lang te kunnen uitzingen. De zakenbank Morgan Stanley schat dat Moskou nog ruim 100 miljard dollar kan spenderen om de roebel te stutten vooraleer de reserves kritiek worden.

Een ander groot verschil met 1998 is dat Rusland intussen een vrije wisselkoers toelaat. De recente interventies door de centrale bank dienen vooral om het tempo van de muntcrash te vertragen, niet om de daling op zich te stoppen. Intussen gebeurt de verkoop van olie, gas en andere grondstoffen aan het buitenland - goed voor 60 procent van de totale Russische export - in harde Amerikaanse dollars, terwijl de uitgaven voor de overheid en veel grote bedrijven in roebel plaatsvinden. Op de internationale wisselmarkt kan Moskou de helft meer roebels kopen met dezelfde dollar. Dat ondersteunt de grote exporteurs zoals Gazprom of Norilsk Nickel.

Het Kremlin heeft bovendien al bewezen een sombere economische periode te kunnen doorspartelen. In 2009 dook de olieprijs 39 procent lager en kromp de economie 9 procent. Moskou wist de crisis toen uit te zweten zonder al te veel gemor van de bevolking. Een forse versnelling van de inflatie zou echter roet in het eten kunnen gooien, aangezien de sociale uitkeringen en de lonen gekoppeld zijn aan het inflatiepeil. De inflatie in Rusland bedraagt momenteel zo’n 10 procent.

3 Russische bedrijven zullen wel failliet gaan

De Russische privébedrijven, inclusief de banken, moeten volgend jaar 120 miljard dollar buitenlandse schulden terugbetalen. ‘De zwakke roebel, de krimpende economie en hogere rentelasten zullen bij sommige bedrijven voor een significante kredietschaarste zorgen en hun balansen zwaar onder druk zetten’, waarschuwt Morgan Stanley. ‘De grootste ondernemingen, zeker de staatsbedrijven, zullen op de staatsbanken kunnen rekenen om hun schulden te herfinancieren. Gazprom en Rosneft hebben bovendien voldoende cashflows en cash in huis om minstens tot midden 2015 aan hun schulden te voldoen. Elders in het bedrijfsleven zien we echter veel stress opduiken.’

De vermogensbeheerder Fidelity waarschuwt dat door de internationale sancties de Russische bedrijven moeilijk aan buitenlandse kredieten raken. ‘Sommige zijn totaal afgesneden van de internationale markten.’

 

4 Banken in gevaar

Als bedrijven failliet gaan en hun schulden niet meer terugbetalen, zien ook de banken zwarte sneeuw. De Russische banken zouden volgens analisten een beroep kunnen doen op de schatkist van het Nationaal Welvaartsfonds om hen te herkapitaliseren. In die pot zit 80 miljard dollar.

Ook heel wat buitenlandse banken zitten zwaar in Rusland. De Franse banken staan op kop met 35 miljard euro vorderingen, gevolgd door Italië (20,3 miljard) en de VS (19,1 miljard). Deutsche Bank bracht deze week een lijvig rapport uit met de blootstelling van individuele banken aan Rusland. Het Oostenrijkse Raffeisen loopt het meest risico. Ze heeft er voor 10,8 miljard euro kredieten uitstaan, wat overeen komt met 13,8 procent van de uitstaande leningen. Eind september was daarvan al 5,6 procent in gebreke. Daarna volgt de Franse Société Générale: 3,7 procent van de kredieten en 1,7 procent van de activa bevinden zich in Rusland. De blootstelling van Belgische banken is klein. Alleen KBC heeft nog voor een half miljard euro vorderingen in Rusland, amper 0,2 procent van de kredietportefeuille.

5 Exporteurs onder druk

Europese bedrijven die veel naar Rusland exporteren, zullen onder de crisis lijden. De voorbije weken kochten Russen massaal ingevoerde luxeproducten en dure auto’s uit vrees dat hun roebels nog veel verder in waarde zullen dalen. Maar dat positieve effect is tijdelijk. Door de forse prijsverhogingen die buitenlandse bedrijven in Rusland moeten doorvoeren, wordt het moeilijker concurreren met lokale producenten.

Bovendien is het door de crash van de roebel voor exporteurs niet makkelijk nog een juiste prijszetting te doen om er zeker van te zijn dat ze nog winst in het land maken. Deze week staakten General Motors, Audi (deel van Volkswagen) en Jaguar Land Rover (deel van Tata Motors) de verkoop van wagens in Rusland. ‘We hebben een timeout nodig om ons risico in het licht van de volatiliteit van de roebel te managen’, verklaarde een woordvoerder van GM. Ook heel wat specialisten in het wisselen van valuta legden hun business tijdelijk stil.

BMW is een van de weinige autoproducenten die zijn blootstelling aan de roebel vrijgeeft. De muntcrash kost de Duitse groep in het vierde kwartaal naar schatting 100 tot 150 miljoen euro. Net als de andere Europese autoproducenten heeft BMW al langer last van de verzwakkende Russische economie. BMW verkocht er sinds Nieuwjaar amper 33.465 auto’s, een daling met 17 procent tegenover dezelfde periode vorig jaar.

 

6 De Russische beurs is spotgoedkoop

De beurs van Moskou is na de recente tuimelperte spotgoedkoop, al is dat met reden: niemand weet exact wat de impact van de crisis zal zijn, of hoe goedkoop een vat ruwe olie nog wordt. De onvoorspelbaarheid is torenhoog, en dat is net wat de financiële markten haten.

Het gemiddelde Russische aandeel noteert tegen een verwachte koers-winstverhouding van 2,8. Ter vergelijking: de bedrijven uit de Bel20 kosten bijna 14 keer hun verwachte winst. Al is ‘winst’ in Moskou vanzelfsprekend minder voorspelbaar. De Russische bedrijven prijken op de koerstabellen tegen amper 0,43 keer hun boekwaarde, en bieden een dividendrendement van 6,9 procent. Alleen in oktober 1998 waren de Russische bedrijven nog goedkoper (2 keer de winst, en 0,12 keer de boekwaarde).

De rijkste twintig Russen werden deze week 10 miljard dollar (8,1 miljard euro) armer. Dat berekende het persagentschap Bloomberg. Dit jaar raakten ze samen al 62 miljard dollar kwijt, of 27 procent van hun fortuin. Niet dat ze daarvoor een auto of een villa minder kunnen kopen. Samen zijn ze nog goed voor 174 miljard dollar.

De grootste pechvogel is Leonid Mikhelson. Het fortuin van de 59-jarige CEO en hoofdaandeelhouder van de gasproducent Novatek halveerde bijna sinds nieuwjaar tot 9,2 miljard dollar. De tuimelperte van Novatek deed ook Gennady Timchenko pijn. Hij bezit 23,5 procent en zag zijn vermogen twee derde krimpen tot 3,2 miljard dollar. Als goede vriend van president Poetin werd hij ook zwaar getroffen door individuele sancties van de VS, die rekeningen van hem bevroren.

Door de heftige bewegingen op de beurs van Moskou is Alisher Usmanov niet langer de rijkste Rus. Usmanov bezit een vijfde van de mobilofoniegroep MegaFon, maar dat aandeel crashte dit jaar 58 procent. Usmanov bezit gelukkig nog een deel van de Chinese internetgroep Alibaba.com, maar moet de kroon toch afstaan aan Viktor Vekselberg. Hij en vier andere partners verkochten op tijd hun belang in de joint venture TNK-BP aan het staatsbedrijf Rosneft. Opbrengst: 28 miljard dollar. Met 13,6 miljard dollar is hij net iets rijker dan Usmanov.

‘Voor de hele Russische beurs blijven we voorlopig afzijdig, maar dat wil niet zeggen dat er geen interessante verhalen in Moskou zijn’, zegt fondsbeheerder Liudmila Gavrilova van Fidelity. ‘Bedrijven met een beperkt risico aan de roebel interesseren ons, zoals voedingswinkels die de gestegen kosten zullen doorrekenen aan de consument. Of energie- en grondstoffenbedrijven die hun inkomsten in dollar hebben, maar hun uitgaven in roebel.’

7 Wat met de Belgische bedrijven?

Van de Belgische genoteerde bedrijven is AB InBev het meest in Rusland aanwezig. Via dochter Sun InBev telt de groep zes brouwerijen in het land en is het de op een na grootste bierverkoper. Solvay bezit er een cellulosefabriek, Bekaert produceert er staaldraad.

De maker van voorvormen voor petflessen Resilux heeft een fabriek met tien productielijnen in Kostroma, op 350 kilometer van Moskou. Vorig jaar liepen er ruim een half miljard preforms van de band, die gebruikt worden voor het blazen van flessen voor water, fruitsappen en bier. Vorig jaar vertegenwoordigde de Russische dochter 6,6 procent van de bedrijfswinst (ebitda) van Resilux. ‘Tot nu toe hebben we de crisis nog niet gevoeld in de verkoop. Gelukkig blijven de Russen drinken’, reageerde CEO Dirk De Cuyper. ‘Pas de jongste dagen escaleert de crisis. Het is nog te vroeg om het effect te meten.’

Het voordeel van bedrijven die lokaal actief zijn, is dat ze ook veel kosten in roebels maken. Zo produceert Resilux er alleen voor de lokale markt. Als de winsten worden omgezet naar euro’s, is er wel een impact in de resultatenrekening, maar die blijft voor alle Belgische bedrijven relatief beperkt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud