portret

M/V van de week | Sergio Mattarella

De Italiaanse president die op zijn strepen staat

Sergio Mattarella (77) bracht een half leven door in de Italiaanse politiek. Maar het internationale publiek ontdekte hem pas op 27 mei. Op die zondagavond stelde hij een presidentieel veto tegen de vorming van de regering van de extreemrechtse Lega en de antiestablishmentpartij Vijfsterrenbeweging. Het breekpunt was Paolo Savona, een euroscepticus die de populisten op het ministerie van Financiën wilden zetten. Pas toen de Lega en de Vijfsterrenbeweging er donderdagavond mee ingestemd hadden Savona van Financiën naar Europese Zaken te verhuizen, gaf Mattarella zijn zegen aan de coalitie. Een Italiaans compromis.

De Siciliaan, de eerste die het tot president schopte in Italië, was niet voorbestemd om in de politiek te gaan. Zijn vader Bernardo mocht dan aan de wieg van de christendemocratische partij Democrazia Cristiana staan, zelf blonk hij uit in de rechten. Een academische carrière in het grondwettelijk recht lag in het verschiet. De maffia besliste daar anders over in 1980. Op 6 januari van dat jaar schoten maffiosi Sergio’s broer Piersanti, toen voorzitter van de regionale raad in Sicilië, dood. Hij stierf in de armen van zijn broer. Wie de opdracht gaf voor de moord, is nooit achterhaald. Maar voor Sergio was het het signaal om in de politiek in te gaan. In de familietraditie sloot hij zich aan bij de DC.

Mattarella maakte snel carrière in de politiek. Vanaf 1987 bekleedde hij verschillende ministerposten. Ook toen liet hij duidelijk blijken dat zijn principiële overtuiging hem meer waard was dan een politieke functie. Op 27 juli 1990 gaf hij zijn ontslag als minister van Onderwijs uit protest tegen wetgeving die de mediamagnaat Silvio Berlusconi een bijna-monopolie zou geven in het Italiaanse medialandschap. De Siciliaan zou altijd een fervent tegenstander van Berlusconi blijven. Van 1999 tot 2001 was hij nog minister van Defensie en schafte hij de dienstplicht in Italië af, maar daarna zetelde hij jaren in het parlement. In 2007 richtte hij mee de centrumlinkse Democratische Partij - van onder andere ex-premier Matteo Renzi - op.

Sober

Mattarella verraste het boordpersoneel van de lijnvlucht Rome-Palermo begin 2015 door samen met 200 andere passagiers aan boord te gaan. De pas verkozen president ging op kappersbezoek in Palermo en wilde bloemen leggen op het graf van zijn overleden echtgenote en broer, die op hetzelfde kerkhof in Palermo liggen. Mattarella heeft een bloedhekel aan uiterlijk vertoon. Geen Maserati of Lancia voor de president. Voor de verplaatsingen volstaat een Fiat Panda.

Kostenbewust

Het imposante Quirinale-paleis is gebouwd in een tijd dat de paus de stad Rome bestuurde. Het werd later een koninklijk paleis en is nu de presidentiële residentie. Mattarella drukte de werkingskosten van het paleis via besparingen en stelde het open voor het grote publiek. Het toegangsgeld moet de werkingskosten eveneens drukken. Als de president afwezig is, kunnen toeristen zelfs zijn werkvertrekken bezoeken.

Principieel

Ooit stapte Mattarella op als minister omdat hij het niet eens was met een nieuwe wet. De afgelopen week hield hij tijdelijk de nieuwe Italiaanse regeringscoalitie tegen. Het is wellicht niet zijn laatste aanvaring met de nieuwe machthebbers. De Italiaanse president is de hoeder van de internationale verdragen, dus ook van de Europese. Als een begroting niet beantwoordt aan de Europese normen, kan Mattarella ingrijpen. Dat zal hij ongetwijfeld doen.

In 2011 werd Mattarella met veel moeite gekozen tot rechter bij het grondwettelijk hof in Italië. Twee jaar later viel zijn naam voor het eerst als mogelijke opvolger van president Giorgio Napolitano. De verkiezing mislukte. Maar toen Napolitano, die zichzelf in 2013 opvolgde, in 2015 ontslag nam, moest het parlement opnieuw op zoek naar een president. De toenmalige premier Renzi droeg Mattarella voor als kandidaat en prees hem om zijn integriteit en zijn levenslange strijd tegen de maffia. Er waren vier stembeurten nodig, maar op 31 januari 2015 werd Mattarella de eerste Siciliaan en de eerste rechter van het grondwettelijk hof die tot president werd gekozen.

In zijn functie won Mattarella aan populariteit, onder meer door zijn erg sobere levensstijl. Politiek braken moeilijke tijden aan. Op 4 december 2016 verloor Renzi een referendum over de aanpassing van de grondwet. De sociaaldemocraat, die zijn politieke lot had verbonden aan het referendum, stapte op. Mattarella weigerde echter vervroegde verkiezingen uit te schrijven zolang er geen nieuwe kieswet was. Hij kreeg daarvoor bakken kritiek over zich heen. Renzi’s partijgenoot Paolo Gentiloni nam daarna het roer over.

Mattarella heeft altijd al een bijzondere aandacht voor de kieswet gehad. In 1993 schreef hij mee aan een nieuwe versie, die ook zijn naam zou dragen: ‘Mattarellum’. De wet, geen onverdeeld succes, werd in 2005 vervangen. Maar veel zoden bracht dat niet aan de dijk. Tot vandaag worstelt Italië met zijn verkiezingssysteem, dat de nieuwe populistische coalitie wil hertimmeren.

Bij de parlementsverkiezingen van 4 maart 2018 kwam Mattarella opnieuw in het centrum van de aandacht te staan. De stembusslag resulteerde in een zwaar verdeeld parlement, zonder een duidelijke meerderheid. De onderhandelingen bleven aanslepen. De Italiaanse president was zichtbaar geïrriteerd en dreigde op 7 mei met de aanstelling van een ‘neutrale’ regering. De presidentiële druk leidde ertoe dat de Lega en de Vijfsterrenbeweging elkaar uiteindelijk zouden vinden.

Er volgde nog een tumultueus slotakkoord. Na het aanvankelijke veto tegen Savona ontploften de financiële markten. De aanstelling van IMF-veteraan Carlo Cottarelli tot overgangspremier hielp niet. Onderhandelingen achter de schermen leidden tot een doorbraak. De Vijfsterrenbeweging en de Lega raakten het donderdag eens over de samenstelling van de regering. Die legde gisteren de eed af. Mattarella kan weer naar de luwte van het Quirinale-paleis.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content