reportage

Musée Courbet, meer dan meesterwerken

In Musée Courbet hangen zo’n zeventig onbekendere schilderijen en tekeningen van de Franse realist Gustave Courbet ©hemis.fr

In het nietige dorpje Ornans werd Chantal Pattyn verliefd op Musée Courbet, dat in het geboortehuis van de Franse realist zit. ‘Ik ga almaar liever naar kleine, provinciale musea.’

‘Het begint allemaal met mijn gigantische liefde voor Gustave Courbet’, verklaart Chantal Pattyn haar keuze voor Musée Courbet in Ornans, een dorpje van 4.000 inwoners niet ver van Dijon en Bern.

Musée Courbet zit in het huis waar de Franse realist is geboren. ©ONLY FRANCE

De Franse schilder Gustave Courbet (1819-1877) was de grondlegger van het realisme, een maatschappijkritische stroming die een reactie was op de romantiek. ‘Hij was een heftig en dwars personage’, zegt Pattyn. ‘Hilarisch is dat hij stierf, als balling in Zwitserland, op de dag voor hij de eerste frank van een gigantische boete moest betalen. Die had hij te danken aan zijn engagement in de Commune en zijn voorstel om de triomfzuil op de Place Vendôme neer te halen’.

De Klara-baas kwam voor het eerst met Courbet in aanraking op de universiteit. ‘Nu ja, ik heb kunstgeschiedenis in zwart-wit gestudeerd’, zegt ze. ‘Onze cursussen bestonden uit een kopie van een kopie van een kopie. Ik leerde Courbet pas echt kennen door in musea naar zijn werk te kijken.’ De eerste confrontatie was in Parijs, waar ze zijn meesterwerken zag, zoals het controversiële vaginaschilderij ‘L’origine du monde’ en het niet minder ongetemde ‘L’atelier du peintre’. Op de eerste editie van Beaufort ging ze naar de marines in Muzee kijken. In 2007 bezocht ze de grote retrospectieve in het Grand Palais.

Chantal Pattyn

Chantal Pattyn (50) is netmanager van Klara en cultuurmanager van de VRT. Ze studeerde kunstgeschiedenis aan de Universiteit Gent. Tussen 1990 en 2000 was ze presentator bij Studio Brussel. Haar bekendste programma’s waren ‘Update’ en ‘Frituur Victoria’. In 2000 verhuisde ze naar Klara. Ze presenteert op de zender ook het kunstprogramma ‘Pompidou’.

Een van haar favoriete musea is het Musée Courbet in Ornans. Het museum ligt in het 18de-eeuwse huis waar de Franse kunstschilder is geboren. Gustave Courbet (1819-1877) introduceerde het realisme in de schilderkunst. Zijn bekendste werk is ‘L’origine du monde’ (1866), een schilderij van een vagina. Dat schilderij hangt in Musée d’Orsay in Parijs. In Ornans zijn van de realist zo’n zeventig onbekendere schilderijen en tekeningen te zien.

Sindsdien gaat Pattyn in musea wereldwijd op zoek naar Courbet. Een paar jaar geleden bezocht ze voor het eerst het museum in zijn geboortedorp Ornans. ‘Het is zo’n museum dat je maar één keer bezoekt. Het is vrij klein, en het is geen toparchitectuur, maar dat maakt niet uit. Dat is net de charme, omdat je rondloopt in zijn geboortehuis en kan zien in welke omstandigheden en in welk milieu hij opgroeide. Bij sommige kunstenaars is waar ze vandaan komen totaal oninteressant. Van velen weet ik het niet eens. Maar om Courbet te begrijpen is het wel belangrijk.’

‘Vanuit zijn politiek engagement had Courbet veel respect voor boeren, steenkappers en schapenherders. Gewone mensen zeg maar. Zijn vader was ook zo iemand, hij was landbouwer. Als je door het dorp wandelt, zie je zijn taferelen uit het dagelijkse bestaan zo tot leven komen. Ook nu nog. De tijd lijkt een beetje te hebben stilgestaan in Ornans.’

 

Bonjour madame

Van dat ene bezoek herinnert Pattyn zich dat ze er als enige was. ‘Heerlijk. Veel volk in een museum, ik kan er steeds minder tegen. Ik heb een museum graag voor mij alleen.’ Ook de ongedwongen sfeer is haar bijgebleven. ‘Ik zag alleen blije gezichten: ‘Bonjour madame!’ Ze waren misschien blij dat er iemand was.’ (lacht)

Chantal Pattyn. ©© VRT - Joost Joossen

En dan was er die zorgzaamheid. ‘Ze hebben er veel werk op papier. Dat ligt in glazen vitrinekasten met doekjes erop die het tegen stof en licht moeten beschermen. Als je bij zo’n kast staat, heft een suppoost precieus de doekjes op en begint hij honderduit over Courbet te vertellen. Ze zijn trots op hun schilder, ook al hangt er geen enkel bekend werk. Dat is er net zo fijn aan. De referenties in het kunsttoerisme zijn London of New York, maar ik ga almaar liever naar kleine, provinciale musea. Het heeft te maken met ouder worden, en met het feit dat ik al mijn hele leven naar kunst kijk. Ik heb veel gezien en kan me nu de luxe permitteren om te focussen.’

Van de blockbusters houdt ze niet meer. ‘We zijn zo gewend aan meesterwerken. Het is een heel smalle manier om naar de kunstgeschiedenis te kijken. Een kunstenaar is zoveel meer dan de som van zijn meesterwerken. Zoals veel beeldend kunstenaars of componisten was ook Courbet waanzinnig productief. Niet alles wat de grootsten der aarde hebben afgeleverd, is even geniaal. Dat leven naast de meesterwerken, kan een verrassend nieuw licht op een oeuvre werpen.’

Rond zijn 20ste was Ornans te klein geworden voor Courbet. Hij trok naar Parijs, waar hij rechten had moeten studeren. Daar kwam niets van in huis. Hij leerde zichzelf schilderen en veroverde stormenderhand de kunstwereld. Hoewel hij een hoge dunk van zichzelf had, vergat Courbet zijn afkomst niet. Zijn onderwerpen waren van meet af aan sociaal geëngageerd. En hij zou vaak terugkeren naar zijn familie in Ornans.

Meer moois in de buurt

Le Jardin de Gustave. ‘Een charmante bed & breakfast op een kleine kilometer van het Musée Courbet. Als je toch zo ver rijdt voor Courbet, is een overnachting hier een must. Het huis was eigendom van de familie van Courbet. Er is ook een literair boekhandeltje, café de Juliette, genoemd naar zijn zus.’

Kapel van Ronchamp. ‘Ik ben een grote fan van de Zwitsers-Franse architect Le Corbusier. In Ronchamp, op twee uur rijden van Ornans, staat een van zijn absolute meesterwerken: de Chapelle Notre Dame du Haut. De kapel ligt op de top van een berg die alleen te bereiken is via een klein weggetje. Het is zo’n plek waar je ook als niet-gelovige van je sokken wordt geblazen.’

Beaune. ‘Ik heb een gezonde afkeer van ziekenhuizen, tenzij er kunst aan de muren hangt. In Beaune, wat meer in het binnenland, staat het 15de-eeuwse Hospices, een pronkstuk van de Vlaams-bourgondische bouwstijl. Het is een museum nu. In de oude kapel van het ziekenhuis hangt ‘Het laatste oordeel’ van Rogier van der Weyden.’

Volgende week: Louisiana in Kopenhagen, de favoriet van zanger Bent Van Looy

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content