reportage

São Paulo, grootste stad van zuidelijk halfrond snakt naar water

©Juliana Spinola

São Paulo, de grootste stad van het zuidelijk halfrond, kampt door extreme droogte en wanbeleid met de grootste watercrisis ooit. Belgische bedrijven in de Braziliaanse metropool zuchten mee: ‘We hebben al een paar keer onze productie moeten stoppen.’

De staat São Paulo, met 44 miljoen inwoners de dichtstbevolkte staat van Brazilië, lijdt al maanden onder extreme droogte. Kraantjeswater komt in Brazilië voornamelijk van oppervlaktewater. Waterreservoirs voorzien verschillende steden van water, ook de hoofdstad São Paulo. Het is met circa 20 miljoen inwoners de grootste stedelijke agglomeratie op het zuidelijk halfrond. Het waterniveau van het belangrijkste reservoir stond vorige week op 3 procent, een historisch record. Intussen is uit noodzaak ook het onderste waterdeel dat nooit wordt gebruikt (het zogenaamde ‘dode volume’) aangeboord. Met die kunstgreep staat het waterniveau nu op 12,8 procent. Maar iedereen houdt zijn hart vast, want veel regen valt er nog altijd niet. De regenperiode is nochtans aangebroken.

Tot voor kort bleven de problemen beperkt tot de arme periferie, maar inmiddels worden ook centraal gelegen wijken niet gespaard. ‘Twee weken geleden zat op zaterdag de hele straat zonder water’, vertelt de Belgische Flore Wittouck, eigenares van de bar Belga Corner in de chique wijk Itaim-Bibi. Het café heeft een reservewatertank op het dak, maar die liep snel leeg. ‘Op het moment dat de kok meldde dat het water echt op was, ging de kraan weer lopen.’ Een geluk, maar de Belgische maakt zich grote zorgen. ‘Als dit nog gebeurt, moet ik bekijken of het rendabel is open te blijven.’

São Paulo staat telt 44 miljoen inwoners en haalt met een bbp van 1.300 miljard real (420 miljard euro) een derde van het nationale bbp.

Het huidige watertekort treft 20 miljoen inwoners in de hoofdstad São Paulo en haar aangrenzende gemeenten en 13,7 miljoen inwoners in 68 gemeenten daarbuiten.

Het waterreservoir Cantareira voorziet 6,5 miljoen inwoners van São Paulo van water. Het reservoir bereikte met 3 procent van zijn totale capaciteit zijn laagste stand ooit.

60 procent van de inwoners van São Paulo-stad kampt met watertekort.

De Braziliaanse Vereniging van de Mineraalwaterindustrie (Abinam) ziet de prijs van mineraalwater tot december met 10 procent stijgen.

Geschat verlies watertransportsector: 45 miljoen real volgens de Associatie van Agribusiness (Abag).

De deelstaat São Paulo is de economische motor van het land. ‘De schade voor de landbouw is nog niet duidelijk, maar het vervoer via het water loopt al veel geld mis’, zegt Renato Pavan van de Associatie van Braziliaanse Agribusiness. ‘Normaal kost het vervoer van 1 ton goederen vanaf São Simão in het binnenland tot aan de haven van Santos 86 real. Nu een deel van de vracht over de weg moet, is dat al opgelopen tot 101 real.’

‘Het is moeilijk al te zeggen hoeveel schade de industrie lijdt. We zitten er nog middenin’, zegt Nelson Pereira dos Reis van de Federatie van Industrieën van de staat Sao Paulo. Het helpt dat de Braziliaanse econo- mische groeicijfers tegenvallen: ‘Alles brandt al op een lager pitje.’

Solvay

Veel fabrieken ervaren productieproblemen. ‘We moesten een paar keer onze productie stoppen omdat we geen water hadden’, vertelt Lars Muller van de Belgische textielgigant Desleeclama. ‘Gelukkig gebruiken we niet veel water in onze processen.’ Dat is wel het geval bij chemiebedrijf Rhodia, onderdeel van het Belgische Solvay. De fabriek lag eerder dit jaar stil. ‘De rivier Atibaia stond toen bijna droog. We konden onze systemen niet meer koelen’, zegt woordvoerder Roberto Custódio. Het bedrijf heeft zijn productieproces intussen aangepast. ‘We leggen voorraden aan zodat we anticiperen op watergebrek. Dat is bizar, want normaal houden we rekening met overstromingen.’

De gouverneur van São Paulo en het waterbedrijf Sabesp wijten de problemen aan de extreem droge zomer vorig jaar. ‘Dat is alleen een extra factor. Het ligt vooral aan slecht beleid’, zegt Antônio Zuffo, professor Waterbeheer aan de universiteit UNICAMP. ‘Al jaren draaien de reservoirs boven hun capaciteit. Eén droge zomer veroorzaakt al zo’n crisis.’ Daarnaast gaat volgens Zuffo zo’n 40 procent van het geproduceerde water verloren door lekkages en diefstal.

We hebben onze fabriek al even moeten stilleggen. We konden onze systemen niet meer koelen door het watertekort.
Roberto Custódio
woordvoerder Rhodia (solvay)

Het Nationale Wateragentschap wil het watergebruik van de industrie met 20 procent terugschroeven omdat het menselijk gebruik voorrang krijgt. ‘Logisch,’ zegt Pereira dos Reis, ‘maar het agentschap wil op gezette tijden de kraan dichtdraaien. Dat is in sommige industrieën ronduit gevaarlijk. Laat ons zelf die 20 procent bezuinigen.’ Volgens Pereira dos Reis werkt de industrie in São Paulo al waterbewust: ‘Onze waterconsumptie is in tien jaar tijd gehalveerd, onder meer door hergebruik van water. Onze zaken zijn op orde, nu nog die van de overheid.’

Tijdens de voorbije campagne voor de presidentsverkiezingen probeerden de kandidaten Dilma Rousseff en Aecio Neves de schuld van het waterprobleem in elkaars schoenen te schuiven. ‘Het gaat niet om wie schuld heeft’, zegt professor Zuffo. ‘Er moeten nu duurzame maatregelen worden genomen. Zelfs als het in de zomer flink regent, duurt het nog jaren voordat de waterreservoirs weer op een normaal niveau zijn. Als de regen uitblijft, kan het dode volume tegen december op zijn.’

Tomorrowland

40 procent
Zo'n 40 procent van het geproduceerde water zou verloren gaan door lekkages en diefstal.

In het stadje Itú in het binnenland van deelstaat São Paulo weten ze wat dit betekent. Het water is er zo goed als op. In het waterreservoir in Itú rest alleen nog een klein meertje. Al maanden is de stad op rantsoen. De jongste twee weken komt in grote delen van de stad helemaal geen water meer uit de kraan. Elielzo Nascimento heeft zijn autowasserette deels gesloten. ‘Ik koop eens per week 1.000 liter water zodat ik op zaterdag nog kan werken. Maar dit is onhoudbaar.’ De autowasser hing deze week in zijn straat pamfletten op met de tekst ‘Itú vraagt om redding’.

Op een pleintje wacht een lange rij mensen met jerrycans en watertonnen geduldig voor de kranen om wat water te krijgen. ‘De wachttijd is nu zo’n twee uur’, zegt huisvrouw Rachel Manzano terwijl haar jerrycan volloopt. ‘Na zes uur komt iedereen van zijn werk en is het hier een gekkenhuis. Ons rest deze waterbron of water kopen van watertrucks. Maar ook dat water is schaars’, zegt Rachel.

Itú is ook de stad waar in mei 2015 de Braziliaanse versie van het Belgische muziekfestival Tomorrowland van start gaat. ‘Er komen straks duizenden mensen hier feesten’, zegt Nascimento. ‘Maar wat als het deze zomer in Itú weer niet regent?’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud